azərbaycanda korporativ mühit

ölkədə böyük şirkətlərdir hansı ki sayları çox az və tayfaçılıq əsasında işləyir. belə şirkətlərdə vəzifəsi olanlar öz qohumlarını və tanışlarını gətirir. qıraqdan kimsə şirkətə gəlsə işin detallarını ona öyrətmirlər. burda əsas düşüncə "işimi əlimdən alar" qorxusudur. Cahil kəndçı müdürlərə məllim demək məcburiyyəti də var. kim daha ürəkdən təzim edib məllim deyərsə ona maaş artımı və vəzifə verilir. normal rəqabət yoxdur. bir dəfə işlədiyim şirkətə 700 bal toplayan gənc cv atmışdı, onu yalandan müsahibə edib öz tanışlarını götürmüşdülər.

kapital bank başda olmaqla bütün bank sektoru, sığorta sektoru və digərləri hamısı belədir. müdür nə qədər qoyun olsa da gic gic danışsa da, ona cavab vermək olmaz, sözünü kəsmək olmaz.

holding rəhbərləri çox cahil tiplərdir. 2-3 il sonra bunların yerinə ai proqramlar daha yaxşı holding və şirkət idarə edəcəklər.

belə şirkətlər adətən məmurların gizlin yaratdıqları şirkət və holdinglər olur. rəhbər kimi isə əsas olaraq güvənli birini qoymağa çalışırlar nəinki savadlı olanı.

maraqlı biznes ideyaları

Deməli başlanğıcda aylıq 100-200azn civarinda investisya xərcləri lazımdır.
biznes nədən ibarətdir? ai gücü ilə content yaradıb yutuba yerləşdirmək.

istənilən sahə ola bilər. əsas odur ki yaradılan content uzun müddətli aktual olsun.

Məsələn gözəl kitabların ai ilə hekayələrini animasiya ilə yaradıb yutuba yerləşdirə bilərsiz. Başlanğıcda ayda bəlkə bir video hazırlayacaqsız amma zaman keçdikcə təcrübə artıqca məhsulardılığınız artacaq. Bədii ədəbiyyat nümunələrinə, hisslərə toxunan contentlər hazırladıqda daha çox izlənilə bilər.

Səsləndirməni özünüz də edə bilərsiz, ai ilə də edə bilərsiz. həm özünüzə biznes dəyəri yaradaqsız, həm passiv gəlir imkanı həm intellektual dəyər formaşadıracaqsız həm də sosial çevrədə cool olacaqsız.

bu biznesdə heçkimdən asılı deyilsiz, texniki çətinliyi yoxdur. sadəcə yaradıcı güc tələb edir.

asml holding

çip sənayesinə avadanlıq istehsal edən texnoloji holdinqdir.

dünyada çip istehsalını mümkün edən ən kritik maşınları istehsal edən tək-tük şirkətlərdən biridir. Hətta bəzi texnologiyalarda praktiki olaraq monopoliyadır.

Nə işi görür?
ASML litografiya maşınları istehsal edir. Bu maşınlar:
silikon üzərində nanometr ölçüsündə tranzistorları “çap edir”
yəni çipin özünü deyil, çipi yaradan fabrikin ürəyini istehsal edir
Çip -> fabrikdə istehsal olunur
Fabrik -> ASML maşını olmadan işləmir

Niyə bu qədər önəmlidir?
ASML-in EUV (Extreme Ultraviolet) texnologiyası var:
5 nm, 3 nm kimi ən müasir çiplər yalnız bu texnologiya ilə mümkündür
intel, TSMC, Samsung kimi nəhənglər bu maşınlardan asılıdır
EUV maşınının bir ədədi ~150–200 milyon dollar civarındadır
Bu texnologiyanı dünyada yalnız ASML istehsal edir.

Geosiyasi tərəfi də çox önəmlidir
ABŞ və Avropa ASML texnologiyalarının Çinə satışını məhdudlaşdırır
Çünki bu texnologiya:
süni intellekt
hərbi sistemlər
superkompüterlər üçün kritikdir

Bu baxımdan ASML:
sadəcə şirkət yox, strateji güc mərkəzidir

ABŞ və Çin rəqabəti
ABŞ bu texnologiyanın çinin əlinə keçməsini istəmir. öncələr biraz səhv edib bəzi detalları verib sonradan ayılıblar ki "öz quyumuzu qazırıq"

(youtube: )

con rokfeller

Əslində deyildiyi qədər pis insan olmayıb hətta insanlığa böyük töhvəsini vermişdir.
Solçular yıxıb sürüy, konspiroloqlar haqqında nə desən iddia edirlər.

Əslində bu insana bir də bu mövqedən baxaq:

Rokfeller kim idi?
19–20-ci əsrin ən güclü biznes beyni
Neft sənayesini xaosdan çıxarıb sənaye maşınına çevirdi
Tarixdə ilk real monopoliyanı qurdu
“Şirkət necə işləməlidir?” sualına struktur cavabı verdi

Rokfeller hansı sistemi yaratdı?
Vertical Integration (Şaquli inteqrasiya)
Yəni: “Zəncirin hamısı mənimdir”

Neft üçün: Qazma, Daşıma, Emal, Paylama, Satış
Hamısı bir mərkəzdən idarə olunurdu.
Bu sistem Standard Oil vasitəsilə quruldu.

Monopoliya və Ölçü Üstünlüyü (Economies of Scale)

Böyük həcmdə istehsal -> daha ucuz qiymət
Rəqiblər dözə bilmir -> ya satılır, ya batır
Bazarda qiyməti sən yox, o müəyyən edir

Bu, bu gün:
“loss leader”
“price war”
“market capture”
kimi anlayışların babasıdır.

Mərkəzləşdirilmiş idarəetmə:
Standart proseslər
Maliyyə nəzarəti
Hesabatlılıq
Menecer iyerarxiyası
Bu, bugünkü corporate governance-in əsasıdır.

Trust modeli
Rokfeller birbaşa “hamısını mənim üstümə yazın” demirdi.
Şirkətlər formal olaraq ayrı idi
Amma idarəetmə bir mərkəzdəydi
Buna trust system deyildi
Sonradan ABŞ bunu qanunla qadağan etdi (anti-trust laws)

Bu gün hansı biznes sistemləri Rokfeller modelidir?

Amazon
Satış logistika cloud data
Tam şaquli nəzarət


Apple
Dizayn
Hardware
Software
Ekosistem
Rokfellerin nefti, Apple-da texnologiyadır

Bugünkü korporasiyalar onun yazdığı bu “biznes framework” üzərində işləyir.

bu videoya da baxın

(youtube: )

oracle goldengate

Oracle GoldenGate = real-time data replication + CDC (Change Data Capture) mühərriki

Sadə dillə desək:
Database-də baş verən hər dəyişikliyi (insert / update / delete) tutan, onu pozmadan, gecikməsiz başqa sistemə ötürən sistemdir.

Bu, SELECT * FROM table deyil
Bu, transaction log oxumaqdır

GoldenGate nəyi oxuyur?
GoldenGate database-in öz “daxili log”-unu oxuyur:

DB və oxunan fayllar üzərindən nümunə versək:
Oracle - Redo Log
PostgreSQL - WAL (Write-Ahead Log)
MySQL - Binlog

Yəni:
tətbiqi yavaşlatmır
trigger yazmırsan
polling yoxdur
“nə dəyişdi?” sualına real-time cavab verir

GoldenGate-in əsas gücü hardadır?
cavab: CDC (Change Data Capture)
GoldenGate transaction səviyyəsində işləyir:
BEGIN TX
INSERT customers (id=5)
UPDATE orders (id=9)
COMMIT

GoldenGate kimlər üçündür?
Banklar
Sığorta şirkətləri
Telco
Government
Large ERP/CRM sistemləri

Yəni “toy app” üçün deyil -*

mahir ələmdar

Azərbaycanın görkəmli qəzəlxan-şairi, Füzulişünas-alim, tədqiqatçı.
https://az.wikipedia.org/wiki/%C6%8Fl%C9%99mdar_Mahir

(baxma: məşhur nardaranlılar)

https://www.youtube.com/shorts/CRj4qnQjzVg
(baxma: underrated şairlər)

ares

Ares obrazı pop-mədəniyyətdə kifayət qədər geniş yayılıb, həm filmlərdə, həm seriallarda, həm də oyunlarda müxtəlif interpretasiyalarla göstərilib. Aşağıda ən tanınmış nümunələri :

1. Wonder Woman (2017)
Ares bu filmdə əsas antaqonistdir.
Diana (Wonder Woman) ilə final döyüşü var.
Obraz daha çox manipulyativ, insanları bir-birinə qarşı qoyan müharibə tanrısı kimi göstərilib.

2. Wrath of the Titans (2012)
Ares burada həm Poseidonun, həm də Hadesin tərəfinə keçib Zeusa xəyanət edən tanrı kimi çıxış edir.
Döyüş səhnələri və tanrılar arasındakı konflikt ön plandadır.

3. Immortals (2011)
Ares qısa, amma güclü bir səhnədə insanları qorumaq üçün özünü fəda edir.
Burada o, daha qəhrəman xarakterdir.

4. Hercules (Disney, 1998)
Kiçik rollarda görünsə də, bəzi spin-off epizodlarda Ares daha yumoristik şəkildə təsvir olunur.

5. Xena: Warrior Princess (serial, 1995–2001)
Bu serialda Ares ən populyar obrazlardan biridir.
Xenanı manipulyasiya edən, bəzən kömək edən, bəzən qarşı duran “çılpaq güc” tanrısı kimi göstərilir.
Pop-mədəniyyətdə Ares obrazının ən ikonik versiyalarından biridir.

Oyunlarda Ares
1. God of War seriyası
Orijinal trilogiyada (PS2–PS3) Ares əsas antaqonistdir; Kratosun keçmiş patronu və daha sonra qisas hədəfidir.

God of War dünyasında Ares daha qəddar, dağıdıcı və manipulyativ tanrı kimi yenidən təsvir olunub.
Kratosun Ares-i öldürməsi oyunun əsas süjet dönüş nöqtəsidir.

2. Injustice: Gods Among Us (2013)
DC kainatında Ares döyüş personajıdır.
Teleport, qılınc, baltalarla hücumlar edən kosmik güclü tanrı kimi göstərilir.

3. Smite (MOBA oyunu)
O, oynanabilən tanrılardan biridir.
Tank/support tipli savaşçı kimi dizayn edilib.

4. Age of Mythology (2002)
Oyun içində Ares-ə məbədlər tikmək və onun güclərini çağırmaq olur.
Müharibə tanrısına uyğun olaraq güclü döyüş bonusları verir.

5. Hades (Supergiant Games, 2020)
Ares burada cazibədar, soyuqqanlı və stilizə edilmiş tanrı kimi təsvir olunur.
Oyunçuya “Doom” adlı güclü döyüş buff-ları verir.

6. Assassin’s Creed Odyssey (2018)
Birbaşa personaj kimi deyil, amma döyüş qabiliyyətləri və silahlar Ares tematikası ilə bağlıdır.
Ares’ə həsr olunmuş armor setləri və abilitilər var.

Ares adətən 3 formada təqdim olunur:
1. Qəddar müharibə tanrısı — God of War, Wonder Woman
2. Manipulyator, insanları qarşı-qarşıya qoyan güc — DC və digər adaptasiyalar
3. Daha təmiz və qəhrəmanvari güc — bəzi filmlər və mitoloji oyunlarda (Immortals, Age of Mythology)