qızıl milyard

“Dünya hamıya çatacaq qədər böyükdürmü?”
Bu sual bəşəriyyətin ən qədim dilemma­larından biridir. Qızıl Milyard nəzəriyyəsi isə bu sualın pessimist, hətta konspirativ cavabıdır.

Nəzəriyyənin mahiyyəti
Qızıl Milyard ideyası XX əsrin sonlarında, xüsusilə də postsovet məkanında populyarlaşdı. Nəzəriyyəyə görə, dünya elitaları (əsasən Qərb ölkələrinin siyasi və maliyyə mərkəzləri) planetin resurslarını yalnız “seçilmiş” təxminən bir milyard insan üçün saxlamağı planlayır. Bu “qızıl” milyard:

yüksək rifah səviyyəsinə malik ölkələrdə yaşayır,

texnologiya, enerji, səhiyyə və təhsil baxımından üstün mövqedədir,

qalan 6 milyard insanı isə iqtisadi, siyasi və informasiya asılılığı içində saxlayır.

Tarixi köklər
ideyanın kökləri bir neçə mənbəyə gedib çıxır:

Thomas Malthus (XVIII əsr) – əhali artımı resurs artımından çox sürətli gedir, buna görə yoxsul kütlələrin təbii yolla “azalması” qaçılmazdır.

Club of Rome (1972, Limits to Growth) – resursların məhdudluğu və davamlı inkişafın mümkün olmaması barədə hesabat.

So­vet sonrası dövrdə bəzi rus ideoloqlarının, xüsusilə Sergey Kara-Murza və Andrey Fursov kimi müəlliflərin əsərlərində “Qızıl Milyard” tezisi geniş yayıldı.

Müasir kontekstdə
Qlobalizm, beynəlxalq maliyyə institutları, transmillli korporasiyalar və rəqəmsal texnologiyalar bu nəzəriyyədə “idarəetmə alətləri” kimi göstərilir:

iqtisadi asılılıq → inkişaf etməkdə olan ölkələr xammal ixracına məcburdur, yüksək texnologiya ixracına yox.

Texnoloji nəzarət → patent hüquqları, texnologiya transferinin məhdudlaşdırılması.

informasiya hegemoniyası → qlobal media axınlarının mərkəzləşdirilməsi, ideoloji təsir.

Səhiyyə və biotexnologiyalar → peyvənd, gen mühəndisliyi və qida təhlükəsizliyi üzərindən potensial “populyasiya nəzarəti”.

Tənqidlər
Bu nəzəriyyə tez-tez konspirasiya kimi damğalansa da, bəzi arqumentlər real iqtisadi göstəricilərlə üst-üstə düşür:

2024-cü il etibarilə dünyanın top 1% əhalisi qlobal sərvətin təh­m. 45%-nə sahibdir.

Ən zəngin ölkələrin istehlak etdiyi enerji miqdarı Afrika və Asiyanın böyük hissəsindən 10–15 dəfə çoxdur.
Lakin akademik dairələrdə “Qızıl Milyard” terminindən çox, “qlobal qeyri-bərabərlik” və “resurs müharibələri” anlayışları işlədilir.

Fəlsəfi çalar
Əgər bu nəzəriyyə doğrudursa, bəşəriyyət “etik seçim” qarşısındadır:

Texnologiya bütün bəşəriyyətin rifahı üçünmü istifadə olunacaq?

Yoxsa inkişaf etmiş ölkələr öz mövqelərini qorumaq üçün planetin qalanını resurs periferiyasına çevirməyə davam edəcək?

Bu, sadəcə iqtisadi və ya siyasi məsələ deyil — sivilizasiya modeli seçimidir.

Yekun
Qızıl Milyard nəzəriyyəsi — həm real təhlükə, həm də ideoloji güzgü ola bilər. Bəlkə də bu “milyard” həqiqətən mövcuddur, bəlkə də bu, sadəcə qlobal bərabərsizliyin simvolik ifadəsidir. Ancaq bir sual açıq qalır:

Əgər bu planetin sərvəti yalnız seçilmişlər üçünsə, bəs qalan milyardların taleyi necə olacaq?..

qızıl milyard

"Qızıl Milyard" nəzəriyyəsi (rus. Золотой миллиард, ing. Golden Billion) postsovet məkanında, xüsusilə Rusiyada geniş yayılmış bir konspirasiya (qəsd) nəzəriyyəsidir. Əsas iddiaları və xüsusiyyətləri belədir:

Əsas iddia:

Dünyanın "qızıl milyard" (təxminən 1 milyard) əhalisi - əsasən Qərb ölkələri (ABŞ, Kanada, Avropa ittifaqı, Avstraliya, Yaponiya) vəhşi kapitalizm və qlobalizasiya yolu ilə bütün dünyanın resurslarını ələ keçirib, öz rifah səviyyələrini qorumaq üçün digər ölkələri (xüsusilə keçmiş SSRi, Rusiya, üçüncü dünya ölkələri) qəsdən kasıb saxlayır və istismar edir.

SSRi-nin dağılması qəsdən təşkil edilmişdir ki, onun sərvətləri Qərb tərəfindən ələ keçirilsin və rus xalqı zəiflədirilsin.

Tarixi Köklər:

1990-cı illərin əvvəllərində Rusiyada meydana çıxdı. SSRi-nin dağılmasından sonrakı iqtisadi çöküntü, sosial çətinliklər və milli məğlubiyyət psixologiyası bu nəzəriyyənin yaranması üçün münbit toraq oldu.

Maksim Kalashnikov (Vladimir Kucherenko) kimi müəlliflərin kitabları ("Kəllələri kəsmək" və s.) və bir sıra milliyyətçi, antiamerikan, antisemit nəşrlər tərəfindən populyarlaşdırıldı.

Antisemit motivlər də tez-tez üzə çıxır - bəzi versiyalarda "qızıl milyard"ı idarə edən qüvvə kimi "beynəlxalq yəhudi kapitalı" və ya "sionistlər" göstərilir.

Nəzəriyyənin "Sübut"ları (iddia Olunan):

Qərbin Rusiyanın təbii sərvətlərini (neft, qaz, metallar) ucuz qiymətə alması.

Rusiyada demoqrafik böhran (əhali azalması) - bəzən bunu Qərbin "gizli müharibəsi"nə (bioloji silahlar, spirtin yayılması, qızdırıcı ailə dəyərlərinin məhv edilməsi) aid edirlər.

Qərblərin elmə, texnologiyaya və maliyyə resurslarına nəzarəti.

Elmi və Məntiqi Tənqid:

Elmi əsas yoxdur: Dünya iqtisadiyyatının və siyasətinin bu qədər vahid və gizli şəkildə idarə edilməsi mümkün deyil. Qərb ölkələri də öz aralarında rəqabət edir.

Sadələşdirmə: Mürəkkəb qlobal problemləri (bərabərsizlik, iqtisadi asılılıq, tarixi irs) vahid və qəsdkar bir "şeytan planı" ilə izah etmək həddindən artıq sadələşdirmədir.

Demoqrafik uyğunsuzluq: iddia edilən demoqrafik itkilər (məsələn, bəzi ifadələrdə 500,000 rusun illik "qətlə yetirildiyi") rəsmi statistikalar və demoqrafiya elmi ilə ziddiyyət təşkil edir. Ölüm səbəbləri (spirt, xəstəliklər, qəzalar) sosial-iqtisadi çətinliklərlə bağlıdır, gizli müharibə ilə deyil.

ideoloji alət: Rusiya rəhbərliyi və dövlət KiV-ləri tərəfindən xarici düşmən imicini yaratmaq, ölkə daxilindəki problemlərin (korrupsiya, inzibati qüsurlar) günahını xaricə yükləmək və milli birlik yaratmaq üçün istifadə edilir.

Təhlükələri:
Millətçilik və ksenofobiyanı alovlandırır: Qərbə, ABŞ-yə, bəzən yəhudilərə qarşı nifrəti təşviq edir.

Tənqidi düşüncəni boğur: insanları problemlərin həqiqi səbəblərini təhlil etmək əvəzinə, asan "günahkar" axtarışına yönəldir.

Qlobal əməkdaşlığa mane olur: Ölkələrin qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq etməsinə maneçilik törədir.

Nəticə:
"Qızıl Milyard" nəzəriyyəsi elmi deyil, ideoloji və siyasi bir konstruktdir. O, postsovet məkanında yaranan sosial-iqtisadi çətinliklərin, milli mənliyin sarsılmasının və informasiya müharibəsinin məhsuludur. Real qlobal bərabərsizliklərin və iqtisadi asılılıqların mürəkkəb təbiətini izah etmək üçün qeyri-elmi, konspirativ bir şablon təqdim edir. Tənqidi düşüncə və elmi metodlar belə nəzəriyyələri təkzib etmək üçün əsas vasitələrdir.

təhsildə yüksək bal toplayanların dəyər görməməsi

işlədiyim şirkətlərin birinə bir dəfə cv gəlmişdi xanım idi, 700 bal toplamışdı. Onu işə götürməmişdilər əvəzində real iş təcrübəsi olanı işə götürmüşdülər.
amma 700 bal çox yüksək zəka nəticəsi və yüksək zəkanın təsdiqidir. biz əslində 700 bal toplayan birinin zəkasını ölçə bilmirik çünki bu şəxs təyin edilmiş maksimal həddi toplayıb, bəlkə 1000 hədd olsaydı onu da toplaya bilərdi. nəysə.

əsas vurğuımaq istədiyim odur ki insanlarımız və cəmiyyətimiz hətta dövlətimiz ağıl və zəkaya dəyər verə bilmir. hətta öz təyin etdiyi maksimal həddə çatanları belə dəyərləndirə bilmir.
görəsən bu niyə belə olur? bəlkə yetəri qədər elit təbəqəmiz yoxdur deyəmi yoxsa təhsil sistemimiz düzgün qurulmayıb deyə yoxsa savadsız olub bazarda uğurlu olmaq daha ağıllı hesab olunur deyə?
hər nə səbəbdəndirsə də, bu özü narahat edici bir reallığdır. hətta bu uzun müddətdə ölkənin yox olmasına gətirib çıxarda bilər.

şəxsən mənim böyük imkanım olsa, ölkədə bu cür yüksək bal toplayan işsizləri yığıb gizlin beyin mərkəzi qurardım.

bir kobud örnək vermək istəyirəm
bu yaxınlarda rusiya və iranda oxşar senari ilə intellektual hucumlar oldu: hemin ölkələrə daxil olan bir neçə şəxs orada 1-2 nəfər ilə qurduqları intellektual sistemlər ilə həmin dövlətlərin ən bahalı silahlarını və yüksək rütbəli şəxslərini öldürdülər. yüz minlərlə heyəti olan dövlətlər bu cür zəka qarşısında aciz qaldılar.

azərbaycan dövləti son 1-2 il olar ki pulsuz təqaüd proqramları ilə gənclərə it, proqram mühəndisliyi, süni intellekt sahələrində kurs keçmək imkanı tanıyır. hətta biznes, startup inkubasiya mərkəzlərinə böyük məbləğdə pullar ayrılır. biraz diqqət etsək görürük ki bu inkubasiya mərkəzlərini idarə edənlər və bura ayrılmış vəsaiti idarə edənlər özləri bu sahələrdə uğurlu olmayan şəxslərdir. həmin vəsaitlərin çoxunu da özləri oğurlayıb yeyirlər.

dövlət əslində istəyir nəsə etsin amma düzgün edə bilmir. ahaha 700 bal yığasan axırda şirkətlər sənə qoz qoymasın, sənin bu zəkan heç kimə lazım olmasın.

(baxma: institusional meritokratiya)

Nəticə?
700 bal yığırsan. Amma sənə göz qoyurlar, qoz yox.

(youtube: )

veo 3

Veo 3, Google-un süni intellekt video generatorudur, lakin ondan istifadə etmək bir qədər fərqli ola bilər. Veo 3 müxtəlif platformalara inteqrasiya edilib, yəni birbaşa "Veo 3" adlı sayta qeydiyyatdan keçmək əvəzinə, ona Google-un digər xidmətləri vasitəsilə daxil olursunuz.

Hazırda Veo 3-dən istifadə etmək üçün ən əsas yollar bunlardır:

1. Google AI Pro (Gemini Advanced) abunəliyi
Google-un Gemini Advanced abunəliyi çərçivəsində Veo 3 kimi AI alətlərinə giriş əldə edə bilərsiniz. Bu, Veo 3-dən istifadə etməyin ən rəsmi və birbaşa yoludur.

Necə başlamalı:
Google AI Pro planına abunə olun. Bu, pullu bir xidmətdir, lakin adətən yeni istifadəçilər üçün bir neçə aylıq pulsuz sınaq müddəti təklif olunur. Abunəlik üçün Google hesabınızdan istifadə etməlisiniz.

Abunəlik aktivləşdirildikdən sonra, Gemini Advanced panelində Veo 3-ü istifadə edə biləcəyiniz bir bölmə tapacaqsınız.

Videonu yaratmaq üçün, sadəcə istədiyiniz səhnəni, personajları və hərəkətləri ətraflı şəkildə təsvir edən bir mətn (prompt) yazın. Məsələn: "Günəşli bir çimərlikdə şən şəkildə qaçan pişik, səs effekti kimi quşların cıvıltıları ilə birlikdə."

Veo 3, Google-un süni intellekt video generatorudur, lakin ondan istifadə etmək bir qədər fərqli ola bilər. Veo 3 müxtəlif platformalara inteqrasiya edilib, yəni birbaşa "Veo 3" adlı sayta qeydiyyatdan keçmək əvəzinə, ona Google-un digər xidmətləri vasitəsilə daxil olursunuz.

Hazırda Veo 3-dən istifadə etmək üçün ən əsas yollar bunlardır:

1. Google AI Pro (Gemini Advanced) abunəliyi
Google-un Gemini Advanced abunəliyi çərçivəsində Veo 3 kimi AI alətlərinə giriş əldə edə bilərsiniz. Bu, Veo 3-dən istifadə etməyin ən rəsmi və birbaşa yoludur.

Necə başlamalı:

Google AI Pro planına abunə olun. Bu, pullu bir xidmətdir, lakin adətən yeni istifadəçilər üçün bir neçə aylıq pulsuz sınaq müddəti təklif olunur. Abunəlik üçün Google hesabınızdan istifadə etməlisiniz.

Abunəlik aktivləşdirildikdən sonra, Gemini Advanced panelində Veo 3-ü istifadə edə biləcəyiniz bir bölmə tapacaqsınız.

Videonu yaratmaq üçün, sadəcə istədiyiniz səhnəni, personajları və hərəkətləri ətraflı şəkildə təsvir edən bir mətn (prompt) yazın. Məsələn: "Günəşli bir çimərlikdə şən şəkildə qaçan pişik, səs effekti kimi quşların cıvıltıları ilə birlikdə."

2. Üçüncü tərəf platformalar
Bəzi üçüncü tərəf veb-saytlar və tətbiqlər, məsələn, EaseMate AI, Veo 3-ün imkanlarından istifadə edərək video yaratmaq üçün pulsuz və ya ödənişli xidmətlər təklif edir.

Necə başlamalı:

EaseMate AI kimi platformaların rəsmi saytına daxil olun.

Bu saytda qeydiyyatdan keçin. Adətən Google hesabınızla asanlıqla qeydiyyatdan keçmək mümkündür.

Qeydiyyatdan sonra, platformanın interfeysində mətn daxil etmək və ya şəkil yükləmək üçün bir bölmə olacaq. Buradan video yaratmağa başlaya bilərsiniz.

Bu cür platformalar bəzən gündə bir neçə pulsuz video yaratmaq imkanı verir, lakin daha çox imkan üçün ödənişli plana keçməyi tələb edə bilər.

qeydlər
Hazırda Veo 3 bəzi regionlarda hələ tam olaraq əlçatan deyil. Əgər rəsmi Google AI Pro abunəliyi ilə problemlər yaşayırsınızsa, bu, regionunuzla bağlı ola bilər. Bəzi istifadəçilər bu məhdudiyyəti aşmaq üçün VPN istifadə edirlər.

Yaradıcı olun! Video düzəltmək üçün verdiyiniz mətn nə qədər ətraflı olsa, nəticə də bir o qədər dəqiq və istədiyinizə yaxın olar. Kamera bucaqları (məsələn, "yaxın plan"), işıqlandırma (məsələn, "gün batımı işığında"), və musiqi kimi detalları da əlavə edə bilərsiniz.

doomerism

“Heç nə düzəlməyəcək. Hər şey get-gedə daha da pisləşir. Mən sadəcə axırı gözləyirəm...”

Bu, bir emosional vəziyyət, bir ideoloji yönüm, bəzən isə bir özünü ifadə formasıdır.

Doomer nədir?
“Doomer” termini ilk dəfə internet memlərində ortaya çıxdı.
20 yaşlarında bir gənc, başında qara papaq, siqaret çəkir, baxışlarında ümidsizlik, ürəyində qaranlıq.

Bu obraz — modern dünyanın çarəsiz, motivasiyasız, gələcəyə inamını itirmiş fərdini simvolizə edirdi.

Doomerism nədir?
Doomerism – həyatın, gələcəyin, cəmiyyətin və planetin qurtula bilməz şəkildə məhvə getdiyini düşünməkdir.

Xüsusiyyətləri:
Klimat böhranı → Onsuz da hamımız öləcəyik.

Siyasi sistem → Düzəlməyəcək, hamısı korrupsiyalıdır.

Süni intellekt → işimizi alacaq, həyatımızı siləcək.

Kapitalizm → Gələcəyin yox, yalnız zənginlərin varlığını təmin edir.

Bir sözlə:

“Gələcək yoxdur. Yalnız çürüyən bir indi var.”

Doomerism — bəzən depressiyanın memləşdirilmiş formasıdır.
Amma bu gülüş arxasında bir kütləvi narahatlıq var:

iqlim dəyişiklikləri

Sosial təcrid

Rəqəmsal asılılıq

işsizliyin artması

Süni intellekt və texnoloji distopiyalar

Bütün bunlar insanı nəzarətsiz və kiçik hiss etdirir.

Bəs bu bir fəlsəfədir?
Bəzi filosoflara görə, doomerism yeni bir stoiklik formasıdır – çünki gələcəyin ümidsiz olduğunu qəbul edərək, bu günə fokuslanır.

Digərlərinə görə isə bu bir nihilizmdir – hər şeyin mənasız olduğunu düşünərək, tam passivliyə sürüklənməkdir.

Boomer, Doomer, Bloomer
Boomer - Yaşlı nəsil, “hər şey yaxşıdır” düşüncəsində
Doomer - Gənc, ümidsiz, gələcəyə inanmayan
Bloomer - Öz içində yeni yol tapan, mübarizə aparan “aydınlanmış” doomer

aşmış kamazın şoferi

yazar haqda yox, yazarın nikname ilə təsəvvürümüzdə yaratdığı bu obraz haqqında yazmaq istəyirəm.

Klassik Azərbaycan kişisi. Köhnə sarocka, döşündə tüklü mayka, ciyinlər geniş, qarın öndə, baxış isə bir az əsəbi, bir az çarəsiz. Bu kişi heç bir “meeting”-də iştirak etməyib, amma hər yükün altına girib. Onun "dashboard"-u sükan arxası, "terminal"-ı isə kamazın motor bölməsidir.

Bu kişi səhərlər kofe yox, "Samovarın dibindən" çay içir. Günə günəşlə yox, motor səsi ilə başlayır. O, yolları ezber bilir, amma şəhərin adını bilməz. Hər bir təkər izində alın təri var. Çörək pulunu yolda, soyuqda, yağışda, asfaltda tapar.

Və nəhayət… bu kişi çörək ağacını təkcə aşırmayıb, çörəyi özü ilə birlikdə KAMAZ-ın altında qoyub.

məncə əsl testeronlu kişi obrazlarından biridir kamaz şoferləri. Çünki yolda hamı onları söysə də qozlarına olmur, hamı onlardan qorxur, duruşu paxotkası orjinal güclü zəhmətkeş bir erkəyi canlandırır. böyük məsuliyyətin altında kiçik gərginlikdə çalışırlar.

şəxsən mən özüm ofis şəraitində işləməkdən bezmişəm, inşaatda, ağır texnikalar ilə işləyənlərə həsəd ilə baxıram.
kişinin başına iş gələr, boş şeydir. əsas ölüm itim olmasın. qalanı sox getsin modu. kamaz aşa bilər əsas odur kişilik aşmasın!

bilgi paylaşmaqda paxıllıq edən insan

böyük korporativ mühitdə işləyərirəm. 300 nəfər insan arasında. bu tip insanlar dəhşətli dərəcədə çoxdur. insanlar öyrənc rəqabət üçün öyrəndiklərini bir biri ilə paylaşmaq istəmirlər. ən çox da qorxurlar ki öyrətdiyim adam sonra gəlib məni qabaqlayar, işimi əlimdən alar və ya mən özüm dəyərsizləşərəm. amma belə tip adamlar özləri sikdirib. öz biliklərini başqalarına öyrətmədiyin zaman yetəri qədər inkişaf etmirsən. şəxsən dəfələrlə başıma gəlib illərlə öyrəndiyim bilgiləri heç bir xeyir güdmədən öyrətmişəm amma sonra görmüşəm ki qarşı tərəf öz bilgilərini soruşduğum zaman kəkələiyib və ya ağzından zornan alıram. bu tip adamları qırıram həmişə. bündan əlavə daim öyrənən birisi olduğum üçün kiminsə işimi əlimdən alacağı sikimə də olmaz. işlədiyim yerdə də müdür olmağı hədəfləmirəm.
şəxsən mənim çoxlu tələbələrim var. hamısını xeyir güdmədən, qarşılıqsız öyrətmişəm. indi ələ tələbəm var ki illərnən iş təcrübəsi var. bəzən özüm çətinə düşəndə həmin tələbələrim mənə kömək edirlər. hərəsi bir bilgi paylaşır, bir problemin həllinə müəyyən baxış ifadə edir. müəyyən araşdırma edib bilgi paylaşır ve s. bizim işimizdə bilgi paylaşmasan irəli gedə bilməzsən. həm də mən özüm telegramda 400+ nəfərlik community işlədirəm, bəlkə də 10 ilə yaxındır hımin qurupu idarə edirəm heç bir təmanna güdmədən.

hətta elə olub ki, iş tapa bilmədim dürümlarda tələbələrim və ya müntəzəm olaraq bilgi paylaşdığım dosltlarım mənə iş tapmaqda kömək ediblər.
bu da onu göstərir ki bilgi paylaşdığın zaman eyni zamanda özünə network qura bilirsən. həmin kuruqda söhbətlərdə danışa bilmək üçün həmişə öz üzərində işləməyə motivasiya olursan və s.

edit
bu entry bu başlıqdakı digər entry-lərə cavab xarakterli deyil. kimsə üzərinə götürməsin. mən bu yazıda texniki və insanlara və özünə faydalı olacaq bilgiləri nəzərdə tutmuşam. hə, mənim də özümü senzura edə biləcəyim durumlar olur. ən kobud örnək versəm, tanımadığım mühitdə və ya savadsızların çox olduğu yerlərdə heç vaxt dini söhbətlərə girmirəm. çünki öz heyatımı riskə atıram. əgər bilsələr ki ateistem, sosial münasibətlərdə mənə ayrıseçkilik edərlər və ya öldürərlər.
amma kişi kimi danışsaq ona daim bilgi verən insana əvəzində eyni qaydada bilgi verməyən insan birmənalaı şəkildə götdür.

nassim taleb

Nassim Nicholas Taleb — riskin, qeyri-müəyyənliyin və ehtimalların filosofudur.
Maliyyə aləmində milyonlarla insanın rəqəmlərlə yatıb-durduğu bir dövrdə o, ortaya çıxdı və dedi:

“Ən böyük risk, görmədiyin risqdir.”

Qısaca Taleb kimdir?
Livan mənşəli amerikalı esseçi, statistikçi, keçmiş treyder.

"The Black Swan", "Antifragile", "Fooled by Randomness" kimi kitabların müəllifi.

Fikirlərinin mərkəzində təsadüf, dayanıqlıq, proqnozların qeyri-müəyyənliyi və sistemlərin çöküşü dayanır.

Taleb-ə görə, dünya riyazi modellərlə idarə edilə bilməz. Real həyat – xaotikdir və nadir hadisələr (“Qara qu quşları”) hər şeyi dəyişə bilər.

Barbell Strategiyası nədir?
Ən praktik və real tətbiq olunan nəzəriyyələrindən biri — Barbell Strategydir.
Bu, həm maliyyədə, həm də həyat seçimlərində istifadə edilə biləcək bir düşüncə modelidir.

Necə işləyir?
“Riskin ortasında durma. Ən az və ən çox riskli sahələrdə ol. Ortanı sil.” — Taleb

Barbell strategiyası əsasən iki ekstrem nöqtəyə fokuslanır:

90% vəsaiti — tam təhlükəsiz, riskdən uzaq (məsələn: dövlət istiqrazları, fiziki qızıl)

10% vəsaiti — tam riskli, yüksək qazanclı (startuplar, crypto, kəskin dəyişən bazarlar)

Bu struktur riskin zərərini məhdudlaşdırır, amma qeyri-adi qazancları əldən buraxmır.
Orta riskli və güvənli görünən sahələr Taleb-ə görə daha təhlükəlidir, çünki orada gizli fəlakətlər olur.

Həyatda necə tətbiq olunur?
Karyera: Sən 9–5 sabit işdə çalışırsan (təhlükəsiz 90%), amma paralel olaraq axşamlar çox riskli yeni bir sahə (məsələn: yeni texnologiya, yazıçılıq) üzərində çalışırsan (riskli 10%).

Sağlamlıq: Əsas vaxtını balanslı qidalanmaya verirsən, amma bəzən 24 saat oruc tutursan və ya ekstrem idmanla məşğul olursan.

Öyrənmək: Sən sabit klassik bilikləri öyrənirsən, amma paralel olaraq anarxik sahələrə də girirsən – məsələn: felsefə və ya neuromarketinq.

Talebin digər məşhur anlayışları:
Antifragile (Antiqırılqanlıq): Sındıqca güclənən sistemlər. (Misal: əzələ, tənqidə məruz qalan fikir, sərt bazar təcrübəsi)

Black Swan (Qara qu): Nadir, proqnozlaşdırıla bilməyən və hər şeyi dəyişən hadisə.

Skin in the Game: Risk almadan rəy bildirənlərə qarşı sərt tənqid. “Söz deyirsənsə, onun bədəlinə də qatlanmalısan.”

Entry formatında yekun:
Nassim Taleb — müasir dünyanın “rəqəmlərlə aldadılmış ağıllarına” qarşı yazılmış bir intellektual reaksiya kimi çıxır.
Ona görə həyat bir Excel cədvəli deyil. Təsadüflər, fəlakətlər və xaos — real dünyanın əsas oyunçularıdır.

Barbell Strategiyası ilə isə Taleb sənə deyir:

“Ortada durma. Ya tam təhlükəsizlik, ya da sərt risklər. Amma ikisinin də ağırlığını özün daşı.”

işini sevmək

Video linki: https://youtube.com/shorts/Pp_a2RBX8Z8?si=4QnHWaefAtfE5inN
Amma bu dəfə diqqət videoya yox, o kadra — Pierre Cardin’in baxışına yönəlməlidir. Orada zaman dayanır. Orada bir insanın öz işinə aşiq olduğu an var.

Bu video sadəcə bir moda dizaynerinin kaftana baxdığı görüntü deyil. Bu, sevdiyi işlə nəfəs alan bir insanın tarixi parçanın ruhuna toxunmağa çalışmasıdır. Cardin kaftana baxmır, sanki onunla danışır. O baxışda maraq var, hörmət var, heyranlıq var.

işinə vurğun olmaq — sadəcə peşəkarlıq deyil, estetik bir möcüzədir.

Pierre Cardin — modanı yalnız geyim kimi görməyən, ona həyat verən nadir insanlardan biri olub. Bu cür insanlar uğur qazanmaq üçün çox zaman özlərini belə unudurlar. Onlar üçün iş — ibadətdir, məhsul — məbəd.

Bu videoda onun sadəcə tarixi bir parçaya deyil, estetik zamana toxunduğunu görürsən. Bu, artıq iş deyil. Bu, varoluşun özüdür.

Tarix, imperiya, incə sənət

incelədiyi geyim — Osmanlı Sultanı III. Murad’a aid olan bir kaftandır.
Sultanların geyimi sıradan bir parça olmaz. Onlar siyasi simvol, estetik göstərici, böyük bir imperiyanın gözəllik anlayışıdır.

Cardin bu geyimə baxarkən:
• bir mədəniyyətə baş əyir
• imperiya incəliyini oxuyur
• və Qərb modasının şərq ruhuna susadığı bir çağda estetik körpü qurur.

Bu sadə video kadrında Avropa ilə Şərq, estetika ilə siyasət, moda ilə tarix çarpazlaşır.

Diqqət videoya yox, bir kadrdakı ruha

izləmək şərt deyil. Sadəcə Cardin’in baxışını hiss et.
O baxış sənə deyir ki:
“insan öz işinə vurulanda zaman itir. Amma məna qazanır.”

Hər kəs üçün “iş” sadəcə bir gəlir mənbəyidir. Amma bəzi insanlar üçün iş — yaşamaq tərzidir.

Yekun

Bu video:
• bir uğur hekayəsinin səssiz şahididir
• bir insanın işinə ruhani bağlanmasının sübutudur
• və böyük mədəniyyətlərin estetik dialoqunun kiçik xatirəsidir.

Pierre Cardin bugün moda tarixinə damğa vurubsa, bu — kaftan qarşısında dayanarkən göstərdiyi hörmətin sayəsindədir.

Bəzən uğur sadəcə çox işləmək deyil — həqiqətən sevməkdir.

claude code

Eyni anda 3 böyük layihəm var. Hamısnın üzərində istifadə edirəm. Məhsuldarlığımı 100 qat artırıb. Bu iddiamı commit sayı və Done etdiyim böyük task sayı ilə gücləndirə bilərəm. Əvvəl böyük task gələndə aybləəə deyirdim, indi böyük task gələndə təmkinli oluram. Çünki sistaksis yazmaq gözümə durmur, arxitekturanı qururam. Hətta bəzən arxitekturada belə kömək ala bilirəm.

Lahiyənin böyüyə bilməsi üçün, halusunasiyaların qarşısına keçmək üçün əsas olaraq texniki sənədləşməyə çox fokuslanıram. Texniki sənədi də deyirəm o yazır. Təxniki sənəd böyüyəndə görsəm ki oxumaq çətin olur, deyirəm ki bu sənədi folderlərə və mövzulara görə ayır. Hətta folderlər və texniki sənəd faylları çoxaldıqda Ui əsaslı texniki sənəd səhifəsi də düzəldirəm. bunun üçün mkdocs istifadə etməsini tapşırıram. mkdocs veb sehifə daxilində texniki sənədlərin menularını, alt menularını və ümümi axtarış imkanlarını təmin edir. elə bil ki tailwindcss, bootstrap, react kimi alətlərin doc-ları kimi olur.

hər hansı texniki sənədi necə yazdırıam?
ilk öncə özüm qısa sadə izah ilə yazıram .md faylına. sonra deyirəm ki test_task.md faylını oxu və icra et. oxuyur başa düşdüyü qədər kodu yazır. kod ürəyimcə olmasa deyirəm filan filan yerləri deyiş, filan şey filan cür olmalıdır səhv başa düşdün. təzədən kodu yazır tam okey olana qədər bu prosesi davam etdiriəm və sonda deyirəm ki bu düzəlişlərə görə həmin texniki sənədi yenilə. daha detallı şəkildə yeniləyir. sonra deyirəm ki bu texniki sənədi və ya pomptu sənə əvvəldən necə izah etsəydim birədəfyə başa düşərdin? bax bunu da ayrıca olaraq həmin sənədə yaz. və nəticədə gözəl nəticə yaraır.

təkcə tapşırıqlar üçün texniki sənəd yaradıram?
əlbəttə yox. texniki tapşırıqlar, struktur, planlama, todo kimi texniki sənədlərim ayrı ayrılıqda işimə yarayır. hətta bəzən kompleks problemləri həll etdiyim zaman onlar üçün də texniki sənədləşmə tərtib etirəm.

Bu əslində mənim yeni yaşmam deyil. əvvəl də belə işləyirdim. lakin əvvəl bu sənədləşməni evernote, google, keep kimi note proqramlarında saxlayırdim. indi isə bu imkan mənə bu sənələri layihənin daxilində saxlamağa imkan verir. digər komanda yoldaşları da codebase-i və legaci codları anlamağı asand olur.

opendata.az

Innovation and Digital Development Agency olaraq Açıq Məlumatlar Portalını yaratdıq və burada 12 kateqoriya üzrə 400+ məlumat dəsti var:

iqtisadiyyat - 239 məlumat dəsti (GDP, ticarət, investisiya statistikaları)
Nəqliyyat - 47 məlumat dəsti (mobil tətbiqlər üçün idealdır)
Ətraf mühit - 34 məlumat dəsti (GreenTech startapları diqqət)
Təhsil - 34 məlumat dəsti (EdTech startapları üçün əvəzsiz)
Səhiyyə - 29 məlumat dəsti (HealthTech üçün)

Yaxşı bəs, sual versəniz ki, necə istifadə edək? - Deyim:

Bazar araşdırması - Sahənizin real rəqəmləri ilə işləyin, müqayisə edin.
Biznes plan - Faktlara əsaslanan proqnozlar hazırlayın.
Pitch Deck - Rəsmi statistika ilə iddialarınızı dəstəkləyin
Rəqib analizi - Bazarın ümumi vəziyyətini təhlil edin
MVP, ideya və ya həll validasiyası - Problemin həqiqiliyini rəqəmlərlə sübut edin

Məsləhət: Platform tamamilə ödənişsiz və hər kəsə açıqdır. CSV, JSON, Excel formatlarında datalar mövcuddur. Və əlbəttə ən sevdiyiniz şey, API-lər də mövcuddur.

@
https://www.linkedin.com/posts/jamalaghayev_open-data-pdf-activity-7349297643845533699-LL9Q?utm_source=share&utm_medium=member_desktop&rcm=ACoAAAxzXqcBpBEPD9FPbFVmuUAgRLUx4sU4W3E