kitabi dədə qorqud
| ədəbiyyat16,262 | 11 | 55
əjdahalar googlla
günel
günel
günel
günel
Yalnız deyilsən!
Bu duyğuların müvəqqəti olduğunu və kömək mövcud olduğunu bilmək vacibdir. Dostlarınıza, ailənizə, profesionallara müraciət etməyiniz vacibdir. Sizi dinləmək və lazım olan dəstəyi təmin etmək istəyən insanlar var.
Sözlük yazarları olaraq səni hər zaman dinləyə bilərik.
Əgər yalnız hiss edirsənsə, qaynar xəttə zəng et:
☎ 860(bax: papanın kitabxanası)
hər şeydən əvvəl, bilmək lazımdır ki, dədə qorqud özü şaman idi. bu məqama xüsusilə diqqət etmək lazımdır. görürük ki, dədə qorqud boy-boylayıb, soy-soylayır. bu sıradan bir proses deyil, dədə qorqud qeybə çəkilər, qeybdən informasiyalar gətirər, buna əsasən qərarlar verərmiş. məhz adqoyma mərasimi bunun göstəricisidir. yaxud qorqut atanın qopuza and içməsini deyə bilərik. niyə allaha yox, məhz qopuz. görünür qopuz daha müqəddəs hesab olunurdu. bunun da səbəbi qorqud atanın bir şaman ruhunun daşıyıcısı olması idi. bundan əlavə, əgər bu proseslər vii əsrdə baş veribsə, təpəgöz kimi mifik bir obrazın dastanda yer alması gülünc deyilmi? yaxud həmin dövrdə belə bir obrazın varlığı nə dərəcə real görünür?
dastanda digər məqamlardan biri oğuz bəyləriylə bağlıdır. görürük ki, qazan xan boyların birində məğlub olur, düşmən üstün gəlir. qazan xan gizlin bir yerə çəkilib 2 rükət namaz qılır. və birdən qollarına güc gəlir və düşməni məğlub edirlər. axırda da oğuz igidləri şənlik edir, şərabdan içib lül-piyan olurlar. oğuz xanlarının bu cür təqdimatı həqiqətən utancvericidir.
yaxud dış oğuzun iç oğuza xilaf çıxaraq beyrəyin öldürülməsiylə sonuçlanan boy budurmu oğuz elinin birliyinin tərənnüm olunduğu dastan.
görünür tədqiqatçılar islam adından istifadə edərək dastana bir rəng qatmağa çalışmış, əksinə aləmi bir-birinə qatmışlar. dədə qorqudud hörmətinin artması üçün peyğəmbərlə görüşməyə ehtiyacı yoxdur. o, onsuz da dədə qorquddur. heç bir bəzək-düzəyə ehtiyacı olmadan. bütün bunlara yekun olaraq demək istərdim ki heç vii-viii əsrdə azərbaycan və anadolu çevrğsində siyasi-ictimai proseslər, onların mürəkkəbliyi belə bir mühitin mövcudluğunu inkar edir.
əlimə 1980 bakı nəşri dədə-qorqud dastanı keçib. və bir də 2004-də təkrar nəşr edilmiş, dərsliklərə salınmış versiyası var.
salur qazanın evinin yağmalanması boyunda qazanın su ilə xəbərləşdiyi hissə;
yeni nəşrdən eyni hissə;
hm?
eyni boyda uruzun ağacla danışdığı hissə;
təkrar nəşrdə;
əsas gülünc olan da odur ki, köhnə nəşrdə namazın n'sı belə yox ikən, güncəllənmiş boyların əksəriyyətinin sonunda bir qayda olaraq "təmiz suda dəstəmaz aldılar, iki rükət namaz qıldılar, adı gözəl məhəmmədə salavat gətirdilər" yazılıb. və yenə nə hikmətdisə, namazdan sonra qollarına ilahi bir güc gəlir, kafirləri işıq sürəti ilə asıb-kəsirlər.
nə bilim, qınamaq da olmur e, əslində. dastandı axı, bəlkə də 24 il sonra dinə-imana gəlmişdir, qaribanlar da neynəsin, məcburən yeni versiyasını "dinin kölgəsində dədə qorqud" olaraq çıxarmışlardır.
ehe
amma indi oxumağa məcburam.
XV əsrdə nüsxələrin üzü köçürülwb
iki əlyazması mövcuddu. (Drezden nüsxəsi və Vatikan nüsxəsi)
Drezden nüsxəsi üzərində sonradan oğuztayfaları ilə əlaqələndirilmiş ad yazılmışdır və yeni bir nüxsəsi (surəti) Drezdendən alınıb 1972də Bakıya gətirilib
Əgər belədirsə onda ölkənin antik xalq ədəbiyyatını nəyin təmsil etməsi onun ərazisində tapılan tarixi əsərlərdən deyil, təhrif olunmuş və lazım olan uyğun gedişata görə seçilmiş kitablardan ibarətdi
Evdən çıqub yüriyəndə səlvi boylum!
Topuğında sarmaşanda qara saçlum,
Qurulu yaya bəŋzər çatma qaşlum!
Qoşa badam sığmayan dar ağızlum,
Güz almasına bəŋzər al yanaqlum,
Qavunum, verəgim, döləgüm,
Görürmisin, nələr oldı?!
(youtube: 
)
)DiRSƏ XAN OĞLI BUĞAC XAN BOYINI BƏYAN EDƏR, XANIM, HEY!
Dədə Qorqud: kung fu pandadakı Uqveyin oğuz elində əks etdirilmiş halı
Bayandur xan: Xanlar xanı, türk əfsanələrində adı çəkilən əfsanəvi xaqan, Oğuz elinin quruluşunun başında duran başçı.
Qazan xan: Bayandur xanın qızına hücum edən öküzü göt baş elədiyinə görə, xanın qızı ilə evlənib taxt-tacına yiyələnən adam. məşhur "salur qazanın evinin yağmalandığı boy" motivindəki Salur Qazanın özüdür. təkcə Dədə Qorqud dastanında yox, Şəcərəyi-Tərakimə, Cami ət-Təvarix, Səlcuqnamə və bir sıra tarixi mənblərdə adı keçir. Oğlunu əsir alıb, evini talan edən Şökli Məlikdən intiqam almaq üçün, qoşununun üstünə tək gedib, elində rastlaşdığı Çobanı ağaca bağlayıb (boylarda və filmdə belə göstərilir səhv etmirəmsə), "yağını sındırsam gəlib əl qolunu açacam, yox məğlub olsam səndə qal burda qurda quşa yem ol" deyərək, köməyinə gələn adamın taleyi ilə oynayan xaqan. Kitabda adı oğlunun adı Uruzdur, filmdə Tural olaraq təqdim edilmişdir. qardaşı Qara Günə və Qara Günənin oğlu Qara Budaq da ailə üzvləri arasındadır.Yazıçı Anar "Dədə Qorqud" povestində iç Oğuzla Daş Oğuzun mübarizəsini təsvir edir. Daş Oğuzun başçısı Alp Aruz öz qohumlarını bir yerə yığıb iç Oğuz başçısı Salur Qazana düşmənçilik edir. nəysəki bu düşmənçilikdə həyatını itirir.
Bamsı Beyrək (Beyrək oğlu Bamsı) – çox məşhur qəhrəman, igidlik, sevgi və sadiqlik simvoludur. Alp Aruz onu Qazana qarşı dolduranda qarşı qoyub, aruz tərəfindən öldürülən igid.
Basat - oğuz igidi, təpəgözün axrına çıxan qəhrəman. Aruz bəyin oğlu. o boyda oğuz elində təpəgözün gözündən vuraraq yaralamağı başa düşəcək qədər ağıllı igid.
Təpəgöz - qohum evliliyindən doğulan uşaqlara bənzəyən, təkgözlü dalbayov. Anası pəri, atası çoban olduğu bildirilir filmdə. türk mifologiyasında mifik qəhrəman, türk əfsanə adı çəkilən tək gözlü nəhəngdir. o qədər məşhurdur ki Homerin Odisseyasında belə Poliferm olaraq səhifələrə çıxır
Əgrək – Qazanın yaxın adamı, igid döyüşçü.
Dəli Domrul – Tanrı ilə mübahisəyə girən, ölümlə bağlı məşhur boyun qəhrəmanı. Dədəqorquda əl qaldıran yerdə əli quruyan amma bununla belə özünə qoyulmayan mifoloji qəhrəman. Banuçiçəyin qardaşı olaraq təsvir edilir
Banuçiçək – Bamsı Beyrəyin sevgilisi, sonradan Beyrəyon ölüm xəbərini gətirən peysər Yalıncıqla 5 il nişanlı qalan, çata-çatda Beyrəyin üzə çıxmasına görə yenidən ex sevgilisinə qayıdaraq onunla evlənən, Baybican qızı Banuçiçək olan Oğuz elinin qadın qəhrəmanlarından olan gözəl və igid xanım
Qanturalı - Atası Qaplan bəydir. igid, mərd və cəsarətli bir Oğuz bəyi kimi tanınır. Əsas qəhrəmanlığı Selcan xatun uğrunda olur. Selcan xatun Trabzon bəyinin qızı idi. Qızı əldə etmək üçün şahmaran ilanını , qara buğanı və qara dəvəni öldürməli olur. (indikilər qızın tripinə trip atır). Qanturalı obrazı ilə dastanda həm fiziki güc, həm də sevgiyə sədaqət göstərilir.
boyları:
1. Dirsə xan oğlu Buğac xan boyu
2. Salur Qazanın evi yağmalandığı boy
3. Bamsı Beyrək boyu
4. Qazan bəyin oğlu Uruzun əsir olduğu boy
5. Qazanın düşmənləri ilə döyüşü boyu
6. Qanlı Qoca oğlu Qanturalı boyu
7. Qazılıq Qoca oğlu Yegnək boyu
8. Başatın Tepegözü öldürdüyü boy
9. Bəkil oğlu Əmran boyu
10. Uşun Qoca oğlu Səgrək boyu
11. Salur Qazanın dustaq olduğu boy
12. iç Oğuza Dış Oğuzun üsyanı boyu
xülasə:
“Kitabi-Dədə Qorqud” Azərbaycan türklərinin və ümumilikdə Oğuz tayfalarının ən qədim, epik dastanıdır. Əsərdə Oğuzların həyat tərzi, döyüşləri, adət-ənənələri, ailə münasibətləri və qəhrəmanlıq hekayələri təsvir olunur. Dastan 12 boydan ibarətdir. Hər boyun sonunda və ya başlanğıcında Dədə Qorqud çıxış edir, ağıl və məsləhət verir
“Kitabi-Dədə Qorqud” həm ədəbiyyat abidəsi, həm də tarixi-mədəni ensiklopediya kimi qiymətlidir. Oğuzların dilini, düşüncəsini, adət-ənənələrini, dünyagörüşünü yaşadır.
UNESCO tərəfindən bəşəriyyətin qeyri-maddi mədəni irsi kimi tanınıb.
üzv ol