Sözaltı Sözlük - Azərbaycandilli Fikir Ensiklopediyası

+11 əjdaha

1. səma cisimlərinin çox uzaqdakı "hərəkətsiz" ulduzlara nəzərən dövr etmə periodudur. heç fikirləşmisinizmi bir sutka nəyə nəzərən ölçülür? günəşə görə, yoxsa ulduzlara görə? və ya bu iki period bərabərdirmi? təsəvvürünüzdə canlandırın ki, dünyamız günəş ətrafında hərəkət edir. onda dünya öz oxu ətrafında tam dövrə vurduqda günəş fəzada bizə nəzərən başqa yerdə olacaq. bunu başa düşmək üçün keçin televizorunuzun qabağına. ilkin pozisiyada üzünüz televizora tərəf olsun. sonra yerinizdə dayanıb bir tam dövrə vurun. yəni üzünüz yenə də televizora baxana qədər yerinizdə fırlanın. indi eyni hərəkəti televizorun sağına doğru yavaşca addımlayaraq edin. hər iki halda üzünüz yenidən televizora baxana qədər fırlanın. indi ortada bir fərq var. birinci halda siz həm televizora həm də şimal qütbünə görə tam dövrə vurmuş oldunuz. ikinci halda isə siz televizora görə bir tam dövrə vurursunuz, ancaq şimal qütbünə görə bir tam dövrədən artıq fırlanmış olursunuz. çünki hərəkətin sonunda artıq televizorun qabağında deyilsiniz. sağa doğru yerinizi dəyişmişsiniz. deməli şimal qütbünə görə fırlanma periodunuz televizora görə fırlanma periodunuzdan bir qədər qısadır. bu nümunədəki şimal qütbünü çox uzaqda yerləşən istənilən bir obyektlə əvəz etmək olar. bizim günəş sistemimizdə də televizorun rolunu günəş, ya yer kürəsi, şimal qütbünün rolunu da uzaqdakı "hərəkətsiz" ulduzlar tutur. bizim yer kürəsinin misalında bir sutka həmişə günəşə nəzərən hesablanır. deməli ulduzlara nəzərən hesablanan, siderik perioddan həmişə daha uzundur. yaxındakı, nisbətən hərəkətli cismə görə fırlanma perioduna sinodik period deyilir.