1. həyatında heç vaxt aqressiya müşahidə etməmiş insana güvənməzdim. ancaq əsl aqressiyanın dadına baxdıqdan sonra təkrar doğula bilər insan. ondan əvvəl maymaq kimi ağzı günə yaşayır çoxu, and they think they've got it.
ola bilər ki xoşbəxt həyat sürəsən, ama hər şeyi itirməyin ya istədiyinə nail ola bilməməyin necə hiss etdirdiyini bilmirsənsə hələ də paçansan. ona görə də belə insana güvənmək savaşda qılıncını atıb gedəcək köləyə güvənmək kimidir.
ola bilər ki yaxşı ailə ya mühitdə doğulub böyüyəsən. hır-hır sırtıq kimi güləsən və nə olursa olsun həmişə zor olacağını düşünəsən. well, kənardan baxan elə düşünmür və götü boş olduğunu bilirlər.
çünki aqressiya ən pis hisslərdən biridir və insana başını divara-daşa vurdur, ya özünə ya başqalarına zərər verməyə vadar edir. bununla heç vaxt baş etməyən insan başqalarının həyatda nələrlə baş etdiyini ya nələrdən keçdiyinidə bilmir. empatiyadan yoxsul maygülü kimi yaşayırlar.
məsələn fikir vermisinizsə orta yaşını keçmiş kişilərin olduğu bir otağa girəndə (metaforik olaraq onlara qəzəbli qurd ya ac pələng kimi baxsanız) sizi başdan ayağa süzürlər və dəyəriniz bədən dili və səs tonunuzdan bir saniyəyə verilmiş olur. çünki həyatı başa düşən heç kim götüboş kimsəylə yaxın münasibətdə olmaq istəmir.
amma aqressiya tamamilə pis ya lazımsız hiss də deyil. aqressivsinizsə deməli həyatdan çox şey istəyirsiniz və ot kimi yaşamırsınız. və o aqressiyanı öz yararınıza işlədə bilərsiniz. necə ki nevrotik insanalar adətən bədən çəkilərinə və görünüşlərinə fikir verirlər çünki pis görünmək istəmirlər.
aqressi həyatınızı məhv edəcəyi kimi, sizi çox yüksəklərə də qaldıra bilər. ya özünü itirəcəksən ya da həyatdakı yerini tapacaqsan. you've been waiting for someone to discover and save you, and that someone is you.
2. qəzəb hissi ilə qarışdırılsa da, əslində aqressiya hiss deyil, davranışdır. aqressiya bəzi hallarda qəzəbdən doğulur. məsələn, biri sərhədlərimizi pozduqda həmin insana qarşı qəzəb hissimiz oyanır. sonrasında isə reaksiya veririk və bu reaksiyanın adı aqressiyadır.
aqressiya həmişə qəzəbdən doğulmur və mənim də bu entridə diqqət çəkmək istədiyim aqressiyanın qorxu ilə əlaqəsidir. adətən belə insanlar qorxunu maskalamaq üçün aqressiv davranış göstərirlər və həqiqətən də istədiklərinə nail olurlar. çünki qorxan birinin hər zaman qaçacağı düşünülür. halbuki qorxan biri bu üç reaksiyadan birini verə bilər: savaş, don və ya qaç. sözü gedən insanların verdiyi reaksiya isə adətən "savaş" olur. aqressiyanın əlbəttə ki, sağlam olmayan formasından söhbət gedir. belə insanlar xroniki şəkildə aqressiv davranış göstərirlər. ən xırda şeyə belə həddən artıq şiddətli reaksiya verirlər. halbuki, bu insanlar əsasən həssas, özgüvəni zəif, özünü yetərsiz hiss edən insanlar olur. bu xüsusiyyətləri həmin şəxsin nüvəsi kimi düşünün. kənardan baxan çox insan bu nüvəni görmür, aqressiya adlanan "qabığı" görür. şəxs öz qorxusunu, utancını aqressiya altında gizlədir.
məsələn, itirmək qorxusu olan biri "səni itirməkdən qorxuram" deməyi zəiflik hesab etdiyi üçün qarşısındakı insana aqresssiya göstərə bilər. və ya yetərsizlik və özgüvənsizliyini gizlətməyə çalışan biri ən xırda bir tənqidə qarşı qışqır-bağır sala bilər.
aqressiya bir çox hallarda avtomatik şəkildə üzə çıxan refleks kimi davranır. şəxs bunu idarə etməyi bacarmır. bioloji açıqlaması bu şəkildədir: aqressiya zamanı beynin heyvani hissələri, yəni limbik sistem aktiv olur. bu hissədə yerləşən amiqdala adlı bir hissə həddən artıq aktiv olur və bu da reaksiyaların şiddətlənməsinə səbəb olur. beynin ön hissəsi, yəni prefrontal korteks isə insani hissədir və bu hissə aqressiya zamanı demək olar ki, deaktiv olur. bir də aqressiyanın qorxudan yarandığını nəzərə alsaq limbik sistem tamamilə cızığından çıxır və insani beyin bunu idarə edə bimir. yəni aqressiya yaşayan insanların niyə belə kontrolsuz olduğunu anlamaq çətin deyil.
bəs bunun çarəsi var mı desəniz, əlbəttə var. aqressiya göründüyü kimi səbəbsiz deyil və o səbəblər aradan qaldırıldıqda aqressiya da azalır və sağlam səviyyəyə qayıdır. təcili olaraq aqressiyanı azaltmaq üçün isə mindfulness texnikalarını yoxlamağa dəyər. mindfulness bədənin verdiyi reaksiyaları və duyğuları daha yaxşı tanımağa kömək edir və aqressiv reaksiya anında beynin insani hissəsini oyadaraq məntiqli hərəkət etməyə kömək edir.
)