+2 əjdaha
1. 22-23 mart tarixlərində italiyada baş tutan məhkəmələrdə islahatlara yönəlmiş referandum. nəticədə gənc kütlənin böyük təsiri ilə (18-34 yaş arası adamların 60%-dən çoxu "yox" dedi) sandıqdan 54% səs ilə "yox" cavabı çıxdı.
nəticələr açıqlananda italiya baş naziri giorgia meloninin türklər demiş hayal kırıklığı gözə çarpdı:
gəlin biraz referandumun arxafonuna baxaq:
1) 2022-ci ildə meloni baş nazir seçkilərində məhkəmə ilə bağlı islahat keçirəcəyini demişdi. çünki italyan bürokratiyası it günündədir. məhkəmələr illər çəkir və bu da qərarların sürətli alınmasının qarşısını alır. mən futbolla maraqlanıram ordan bilirəm. bütün italyan klubları borcun içindədi, və borcdan çıxmaq üçün yeni proyektlər etmək istəyəndə qabaqlarına italyan bürokratik əngəli çıxır. məsələn klubların əsas gəlir mənbələrindən biri və bəlkə də ən əsası stadionlardır. əgər bir klubun özünəməxsus və müasir stadionu varsa ordan gələn qazancını 2-3 dəfə artıra bilər. amma italiyada klubların 95%-in öz stadionu yoxdur, oynadıqları stadion dövlətə məxsusdur, hər il icarə haqqı verirlər nə qədər və ürəkləri istəyə kimi istifadə edə bilmirlər. məsələn stadion özünə məxsus olanda orada həftədə 1 dəfə futboldan əlavə konsert zad da keçirmək olur, ya da lojaları biznes hub eləmək olur ki, bu da klublara sadəcə həftədə 1 dəfə oyun günlərində yox 365 günlük revenue stream yaradır. həm də bu yeni infrastrukturlar ölkə iqtisadiyyatında da canlanma yaradır. ona görə də bir çox böyük klublar pul tapan kimi stadionlarına yatırım etməyi düşünürlər. hər nəysə mövzudan çox uzaqlaşmadan onu deyim ki, stadion tikmək üçün dövlətdən icazə almaq illər çəkir bu bürokratik əngəllərə görə. ona görə də italiya avropanın top 5 ölkələri arasında bəlkə də ən geridəqalmışıdır.
2) bu islahatlar parlamentdən keçsə də, italya qanunvericiliyinə görə əgər bir qanun paketi 2/3 nisbətində səs yığmırsa qərarı xalqa buraxaraq referanduma gedə bilərlər. meloni də tələsdi, güc zəhərlənməsi yaşadı və elə bildi ki, bu momentumla qalib gələ biləcək. amma böyük məğlubiyyət aldı. indi istefa etməsi gündəmdədir, istefa etməsə belə 2027-də keçiriləcək seçkilərdə yenidən seçilməsi çətinləşir. çünki siyasətdə çox az hallarda loserlər yenidən seçilə bilir. kemal kılıçdaroğlu bunun bariz nümunəsidir.
3) bu islahat paketi həm də baş nazirin səlahiyyətlərin artırmağa yönəlmişdi. italyan xalqı da, əsas da gənclər bunun diktaturaya aparacağından qorxub "yox" dedilər. amma məncə çox böyük səhv etdilər. digitallaşan dünyada bürokratiyaya görə geridə qalmaq bir ölkəni çox aşağı salır. italya digər avropa ölkələrinə nisbətən müasirləşmək yarışında geridə qalıb. almaniyada da bürokratik əngəllər çox olsa da, adamlar yeni texnalogiya nazirliyi kimi bir şey yaradıb o məşhur "qaqa almaniyada hələ də fax aparatı istifadə edirlər" söhbətin bitirməyi hədəfləyir.
indi italiyada nə olacaq bilinmir. əgər referandumdan "hə" çıxsaydı, ölkədə bir çox şey qaydasına düşürdü, "yox" cavabından sonra italiya böyük bir "uncertainity" dalğasına girdi. bu da srazu birjalara təsir elədi. amma bu ölkəyə mütləq bir islahat paketi lazımdır