+3 əjdaha
1. bu entrydə moot court-un nə olduğunu və moot court müsabiqələrinin bəzi növlərindən danışılacaq.moot court -- hüquq tələbələrinin iştirak etdiyi məhkəmə simulyasiyası
moot court competition -- məhkəmə simulyasiyası müsabiqəsi hansı ki burada tələbələr müsabiqənin növündən asılı olaraq 2 nəfərlik və ya 4-6 nəfərlik komanda ilə ərizəçi/iddiaçı (applicant/claimant), cavabdeh (respondent) və bəzən də 3-cü tərəf (counsel) olaraq çıxış edirlər
moot court society -- hüquq fakültələri tərkibində cəmiyyətdir. çox vaxt universitetdə artıq hüquqla bağlı tələbə elmi cəmiyyəti varsa, onun daxilində yaradılır və ya bir sıra tələbələr (moot court specialists) sırf bu işlə məşğul olur. universitetdaxili və ya universitetlərarası moot court-lar təşkil edirlər, bununla bağlı təlimlər və treninqlər keçirirlər.
Fun fact: Azərbaycanda sadəcə 2 universitetdə müstəqil hüquq fakültəsi mövcuddur: bakı dövlət universiteti və ada universiteti. digər universitetlərdə ya hansısa fakültə ilə birləşdirilib ya da onun tərkibindədir. məsələn, beynəlxalq münasibətlər və ya dövlət və ictimai münasibətlər ixtisası ilə eyni fakültədədir.
indi isə gələk moot court müsabiqələrinə:
I Philip C. Jessup International Law Moot Court Competition və ya sadəcə Jessup
Ən məşhurlarından biridir. Beynəlxalq Ədalət məhkəməsinin hakimi Philip Caryl Jessup-ın şərəfinə adlandırılıb. ILSA (International Law Students Association) tərəfindən keçirilir. Burada əsasən 5 nəfərlik komanda olur. Ərizəçi və cavabdehdən əlavə 3-cü tərəf olan konsul da olur. O əsasən qeyd tutur. Milli raundları ölkələrin öz universitetləri arasında olur və daha sonra Vaşinqtonda beynəlxalq raundlar başlayır. Beynəlxalq raundlar isə ilkin (preliminary), 48-lik və 32-lik raundlardan ibarətdir. Sadəcə 16 komanda finalda iştirak üçün vəsiqə qazanır. ~800 komandadan sadəcə 16 komanda...
Bu müsabiqədə Avstraliya, Amerika və Sinqapur universitetləri çox güclü rəqiblərdir. Amma Azərbaycan son zamanlar güclənib və hətta bu il ilk dəfə 32-lik raunda keçid etmişdir. Bundan əvvəl 48-də ilişib qalırdılar)). Hətta bu il ən yaxşı ilk 25 hüquqi yazı işinə görə verilən Alona E. Evans mükafatı üzrə 12-ci olmuşlar. Həmçinin “ən yaxşı yeni komanda” mükafatı ilə təqdim edilmişdir hansı ki son 5 ildə müsabiqəyə qatılmış komandalara verilir.
Jessup international Public law (pil) fənni ilə sıx əlaqəlidir. Bir fun fact daha verim: bu müsabiqə üçün maraqlı bir tələb var hansı ki sən əgər 1 dəfə də olsa, əmək müqaviləsi bağlayıb işləmisənsə, tələbə olsan belə, iştirak edə bilməzsən.
Rəsmi veb-sayt: https://www.ilsa.org
II keçək indi mənim ən çox sevdiyim moot court-a Helga Pedersen Moot Court Competition.
Fundamental hüquqlar/insan hüquqları və yenə pil ilə sıx əlaqəlidir. Avropa insan Hüquqları Məhkəməsinin ilk qadın hakimi olmuş Helga Pedersenin şərəfinə adlandırılıb. ELSA (European Law Students Association) tərəfindən təşkil olunur. 2-4 nəfərlik komanda şəklində olur. Burada 3-cü tərəf yoxdur. Bütün komanda üzvləri çıxış edib arqumentlərini təqdim etməlidirlər. Amma yenə də üzvləri çıxış etdiyi halda onların komanda yoldaşları qeydlər aparıb araşdırma edərək köməklik göstərə bilərlər.
Burada Regional və final raundları olur. Jessup-dan fərqli olaraq regional raundlar müxtəlif ölkələrdə keçirilir və hər il bu ölkələr dəyişir. Məsələn, bu il Azərbaycan Maltada, Valetta şəhərində çıxış etmişdi. Final raundu isə preliminary/quarter/semi və grand final olaraq bölünür. Final raundunun ilk 3 raundu Avropa Şurasının mərkəzində (Palace of Europe), grand final isə Avropa insan Hüquqları Məhkəməsində keçirilir. Hər ikisi Strasburqda yerləşir. Qalib gələn komandaya isə 1 illik Aihm-də intern (təcrübəçi) olmaq imkanı verilir. Azərbaycan ilk dəfə olaraq bu il regional raundda 2-ci yerə layiq görülərək final raunduna keçmək şansı əldə etmişdir.
Rəsmi veb-sayt: https://helgapedersenmoot.elsa.org
III Willem C. Vis International Commercial Arbitration Moot və ya qısaca Vis Moot
2003-cü ildə Vis Moot East yaradılmışdır, Hong Kongda keçirilir. Adından da göründüyü kimi private international law, kommersiya hüququ və arbitraj məsələləri ilə əlaqəlidir. Burada uğur qazanmaq üçün CISG-ni (Contracts for the International Sale of Goods) çox yaxşı bilməlisiniz, çünki ortaya qoyulan kazus onunla əlaqəli olur və oradakı qaydalar tətbiq olunur. Şərəfinə adlandırdıqları şəxs də -- Willem Cornelis Vis bu konvensiyanın yaradıcılarından olmuşdur.
Bu müsabiqənin digərlərindən fərqləri: 1 dəfə Vyanada keçirilir və bütün raundlar bir neçə gündə bir şəhərdə olur. Jessup kimi ilk raundu Azərbaycanda, Helga kimi regional raundu fərqli ölkədə olmur yəni. Digər bir fərqi Ərizəçinin və Cavabdehin memorandumları fərqli tarixlərdə təqdim (submit) edilir. Səhv etmirəmsə, burada da 3-cü tərəf rolu var. 4-6 nəfərlik komanda şəklində çıxış etməlidirlər.
64 komanda (32 Vyanadan, 32 Hong Kongdan) elan edildikdən sonra Seçmə mərhələləri (elimination raunds) başlayır. Daha sonra da bağlanış seremoniyası ilə bitir (bu bütün müsabiqələrə aiddir onsuz). Bu il Azərbaycandan Ada, Qarabağ və Bakı dövlət universitetləri iştirak etmişlər.
Rəsmi veb-sayt: https://www.vismoot.org
Digər moot court müsabiqələri və ümumilikdə moot court-un önəmi haqda isə başqa bir entrydə bəhs edəcəm