deməli üst şəkildəki yaşıl hissələr birinə tanış gələn ancaq heç vaxt dinləmədiyi musiqiləri ilk dinlədiyi vaxt reaksiya verən beyin bölgələridir. qırmızı hissələr keçmişdən müxtəlif şeyləri xatırladan musiqilərə reaksiya verən bölgələrdir. mavi bölgələr isə dinləyicinin xoş hisslər yaradan musiqilər dinlədiyi vaxt reaksiya verən beyin bölgələridir. məsələn niyə ay işığı sonatasından bu qədər həzz alırıq? 2011 ci ildə bu suala cavab vermək üçün international laboratory for brain, music and sound research tərəfindən fmri və pet (positron emission tomography) istifadə olunaraq tədqiqat aparılır. əvvəla musiqinin beynin dorsal və ventral striatum adlanan hissələrində dopamin ifrazını tətiklədiyi kəşf olunur.
striatum:
bəs nədir bu striatum? bir-birinə bitişik olan üç subkordikal strukturdan ibarətdir: caudate, putamen, nucleus accumbens. caudate və putamen bir-birindən ağ maddə ilə ayrılır, iki struktur arasındakı ağ və boz maddənin örtüşməsi "xətti" görkəm yaratdığı üçün bu bölgəyə striatum (latın dilində-xətti) deyilir. caudate və putamen nüvələri birlikdə dorsal striatum, accembens nüvəsi isə ventral striatum adlanır. striatum basal ganglianın əsas komponentidir, basal ganglia talamusun hər iki tərəfində, limbik sistemin ətrafında və üstündə, singulat girusun altında və temporal lobun içində yerləşən nüvələrdən ibarətdir.
könüllü hərəkəti nizamlayır. məsələn, parkinson xəstələrindəki titrəmə, yavaş hərəkət kimi simptomların səbəbi basal ganglia nüvələrindəki problemdən qaynaqlanır. xüsusilə dorsal striatum basal ganglianın ən vacib hissəsidir; serebral korteksdən gələn məlumatları işləyir, və hərəkətə keçmək üçün yenidən korteksə geri göndərir. ventral striatum - accembens nüvəsi isə hərəkətləri mükafatlandırma vəzifəsi daşıyır. caudate nüvəsi frontal lobun arxa hissəsində başlayır və oksipital loba doğru əyilir,
bu nüvə məlumatları frontal loba ötürür və səhv şeylər etdiyimiz vaxt bizə xəbərdarlıq edir, məsələn, qapını örtmək lazımdır ya da əllərini yumaq lazımdır kimi. caudate nüvəsinin anormal aktivliyinin obsessif-kompulsiv pozğunluğua səbəb olduğu düşünülür. * lənət olsun aktivlik normaldan daha az olduğu halda isə depressiya, şizofreniya kimi psixi problemlər ortaya çıxır.
putamen nüvəsi caudate nüvəsinin alt və arxa hissələrində yerləşir,
bu nüvə hərəkət koordinasiyasına nəzarət edir. nüvənin hər hansı problemi turet sindromuna səbəb ola bilər. accembens nüvəsi digər iki nüvənin altında yerləşir, mükafatlandırma vəzifəsi daşıyır,
bu nüvə prefrontal korteksdən ventral tegmental adlanan sahə yolu ilə siqnallar alır və globus pallidus ilə geri döndərir. bu nüvənin əsas silahı bayaq qeyd etdiyimiz dopamindir. qısa olaraq artıq aydın oldu ki, striatum hərəkət və mükafatlandırmaya nəzarət edən nüvələrdən ibarət beyin bölgəsidir. qayıdaq yazının əvvəlinə. tədqiqat nəticələri əvvəlcə göstərdi ki musiqi dinlədiyimiz vaxt striatumda dopamin ifrazı artır: əslində təəccüblü deyil. bayaq dediyimiz kimi seks, narkotik və s. striatumun dopamin ifrazını artırmasına səbəb olur və özümüzü xoşbəxt hiss edirik. okay. ancaq musiqi dinlədiyimiz vaxt qəribə başqa bir şey də baş verir. dinlədiyimiz musiqinin ən sevdiyimiz hissəsindən əvvəlki vaxt ərzində (ən sevdiyimiz hissəyə çatmamış) caudate nüvəsində aktivlik artır: musiqinin ən sevdiyimiz, ən emosional olduğumuz anlarından əvvəl caudate nüvəsində dopamin ifrazı artmağa başlayır, başqa dillə desək mükafatlandırma sistemi işə düşür. mükafat isə musiqinin ən sevdiyimiz hissəsidir. yəni beyin özünü mükafatlandırır. konkret desək musiqidən aldığımız həzzin səbəbi beynin mükafatlandırma sistemi ilə əlaqəlidir. bu ən təbii xoşbəxtlik mənbəyindən özünüzü məhrum etməyin və həmişə musiqi ilə olun.
(youtube: 
)
)istinadlar:
[1]: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2648975
[2]: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK92777/
[3]: https://www.neuroscientificallychallenged.com/blog/know-your-brain-striatum
[4]: https://webspace.ship.edu/cgboer/basalganglia.html
[5]: https://en.wikipedia.org/wiki/Striatum
[6]: https://www.nature.com/articles/nn.2726 - doi linki: 10.1038/nn.2726"