+4 əjdaha
1. Bernardo Bertoluccinin 1970 tarixli möhtəşəm filmi. alberta moravianın eyniadlı romanına əsaslanaraq çəkilən film həm vizual baxımdan, həm də sujet xətti olaraq çiçək kimidir. filmdə həm mussolini faşizminin yüksəlmə, həm də çöküş periodlarını izləyə bilərsiniz.-- spoiler --
film mussolini faşizminin italiyasında 1938-ci ili əhatə edir. baş obraz marcello clerici filmin adından da göründüyü kimi konformistdir. ideologiya olaraq faşist olmamasına rəğmən yeni italiyada "normal" ola bilmək üçün faşist kimliyini qəbul edir. daha da iləri gedərək kəşfiyyatçı olur. clericiyə fransada siyasi mühacirətdə olan antifaşist akademik olan Professor Luca Quadrini öldürmək əmredilir. luca quadri eyni zamanda illər öncə clericinin universitet müəllimi və dissertasiya supervisoru olub. clerici yeni həyat yoldaşı ilə bal ayı bəhanəsiylə fransaya gedir. həyat yoldaşı, clericinin öz dili ilə desək, xırda burjuaziyaya mənsub olan, intellektual dərinliyi olmayan, ortastatistik şeylərə maraq göstərən ortastatistik birisidir. sadəcə mətbəx və yataqdan ibarət olaraq görür həyat yoldaşını. evlənmə səbəbi isə "normal" olmaq cəhdidir. həyat yoldaşı ilə getdikləri fransada professor və professorun həyat yoldaşı anna ilə görüşürlər. quadri ailəsi, clericinin faşist olduğunu bildiyi halda qapılarını onlara açır. köhnə tələbəsi ilə yaxın və səmimi əlaqə qururlar. uşaqlığında yaşadığı travma səbəbi ilə qorxaq və ürkək olan clerici, bir müddətliyinə professoru öldürmək cəhdindən vaz keçir. daha sonra kəşfiyyat ortağı Manganiello onu təkrardan bu cəhdi etməyə vadar edir. professor və həyat yoldaşı parisdən Savoydakı bağ evlərinə gedərkən yolda qətlə yetirilir.
filmin mənə görə ən gözəl və insanın tüklərini biz-biz edən hissəsi sonudur. 1943-də mussolininin istefası və faşizmin çöküşü protaqonistimizin psixoloji katarsisi ilə birləşir. o gecə dostu italo ilə birlikdə roma küçələrində gəzir. antifaşistlər faşizmin çöküşünü qeyd etmək üçün sloqanlar və musiqi sədaları ilə gəzirlər. daha sonra clerici və italo, iki nəfərin küçədə söhbətini eşidirlər. biri, ac olduğundan, pişik yeməkdən artıq bezdiyindən, siçovulların o qədər də ətli olmamasından şikayətlənir. digəri isə ona evində toyuq, yumurta kimi yeməklər olduğunu və üşüməmək üçün əlavə bir cüt ayaqqabası olduğunu deyir. bunları ona vermək üçün evinə getmələrini təklif edir. clerici bu təklifi edənin o uşağa təcavüz edəcəyini başa düşür. özü də uşaq vaxtı bənzər bir hadisə yaşamışdır. 1917-ci ildə küçədə uşaqlar tərəfindən döyülərkən bir sürücü onu xilas etmiş və evinə dəvət etmişdi. ona təcavüz etməyə çalışarkən clerici onu öldürmüşdü. və ya öldürdüyünü düşünürdü. mussolinin istefa etdiyi gün küçədə bu söhbəti eşitdiyində qaçaraq onun yaxasından yapışır. onun, clericini təcavüz edən adam olduğunu düşünür. onun yaxasından yapışaraq, bir katarsis halında, ona belə deyir:
- 25 mart 1917-ci ildə nə edirdin? (clericinin uşaq ikən təcavüz edildiyi il)
+ sən kimsən? dəlisən?
- 25 mart 1917-ci ildə nə edirdin?
+ məni rahat burax!
- bəs 15 oktyabr 1938? harada idin? nə edirdin? 1938-ci il 15 oktyabr saat 4-də nə edirdin? (clericinin öz müəllimi luca quadrini və həyat yoldaşı anna quadrini qətlə yetirərək onlara xəyanət etdiyi gün)
səhnəni buradan izləyə bilərsiniz:
(youtube: 
)
)bu katarsis halında təcavüz edildiyi an ilə müəlliminə xəyanət etdiyi an arasında əlaqə qurur. qorxaq, ürkək, xəyanətkar, konformist birisi olmağının səbəbinin təcavüz edilməsi olduğunu şüuraltısı üzə çıxarır. vəya vicdan əzabını sakitləşdirmək üçün özünü təmizə çıxardır.
film haqqında danışılası çox şey var. clericinin "Normal" olmaq cəhdlərinin homoseksual təcavüz hadisəsinin basdırılması, anna və giulia arasında lezbiyan hislər, clerici və anna arasındakı münasibətlər, iki fərqli love trianglenin olması (professor-giulia-clerici; clerici-anna-giulia) vəsairə. ən favorit səhnələrim kilsədə günah çıxarma səhnəsi və sonda faşizmin çöküşü sonrasında roma küçələrində çəkilən səhnələrdir.
-- spoiler --