azərbaycanlı valideynlərin etdikləri səhvlər

gələcək həyatımıza təsir edə
biləcək zərərli hesab olanun davranışların niyə məhz düzgün olmadığını başa salmaqda çətinlik çəkmələri. bir növ təhsilsizlik. qırıq təhsil ilə evlənmələri və uşaq dünyaya gətirmələri. sərt şəkildə hakimiyyət qurmaq. düşünmürəm ki, 17 yaşında bir gənc dədəsi tərəfindən döyüləndən sonra siqaret çəkməyi tərgidəcək. əslində bildiyimiz şeylərdi, tərs psixologiya zart zurt. bir il bundan qabaq mənim də başıma belə bir hadisə gəlmişdi. çayxanadan gəlirdim, təsadüfi atamla qarşılaşdıq iki söhbət elədik. soruşdu kimlərlə idin zad. heç nə çayxanada nağayrırdız zad deyəndə qayıtdım ki, "heç nə kart oynuyurduq". əsəbləşdi, üstümə qışqırdı. soruşdum ki, niyə qışqırırsan zad, səbəb nədi. sonra dənq elədi ki, bu elə bilir mən qumar oynayıram. bir neçə dəfə səbəb soruşanda yenə qışqırdı, səbəbin demədi. mən də sonra qayıtdım ki, elə bilərsən qumar zad oynayırıq. sadəcə 6 nəfər idik deyə damino oynaya bilmədik, kart oynadıq. yəni ortada heç bir pul söhbəti yoxdu. həqiqətən də belə idi, onsuz zəhləm gedir biri ilə mərcə girməkdən, qumar oynamaqdan. xüsusi dil qabiliyyəti və böyük qəhbəliy tələb edir bəzən.
nəysə... məncə ortada heç bir müdriklik zad yoxdu. valideyn səsini qaldırıb sənim nəyisə başa düşməyini gözləməli deyil. dilin var, ağzın var. onsuz da bir səbəb desən canın çıxmaz. mənə qəribə gələn məqam valideynlərin belə söhbətlərdə uşaqları ilə dialoqdan qaçınmalarıdır. bəzən əsəbiləşməyə səbəb də olmur. atam siqaret çəkməyimi ilk öyrənəndə çox əsəbiləşmiıdi, ama dayımla söhhət eliyəndə sakit tərzdə özü pul qazanandan sonra istəsə çəkə bilər demişdi. gəlib bunu mənim özümə desə idi, bəlkə daha fərqli olardı münasibətimiz. valideynin uşağa qarşı açıq sözlü ola bilməməsi zədələyir ailə münasibətlərini. zamanla uşaq da valideyinlə paylaşa bilmir, zamanla qırılır, axtarışa çıxır, axırda ailənin önəmli dəyər olduğunu dərk edir, amma, gecdir ki, yalnızlık ömür boyu

bir növ yol göstərməkdən qaçınmaları, yol cızmaları, səni həmin yola itələmələri

emil cioran

emil cioran. ispaniya haqqında;

hər bir xalq ilahi sifətləri özünəməxsus şəkildə dərk edir, ispaniyanın şiddəti isə yenə də təkdir; dünyanın qalan hissəsi tərəfindən mənimsənilsə, tanrı tükənər, əlindəkiləri itirər və özündən məhrum qalardı. tanrının öz ölkələrində ateizmi yayma səbəbi özünün yox olmasının qarşısını almaqdır - özünü müdafiə etmək üçün. ilham verdiyi alovdan qorxaraq öz övladlarına qarşı, onu alçaldan çıxışlara qarşı reaksiya göstərir; onların sevgi gücünü ve hakimiyyətini sarsıdar; sadəcə inancsızlıq onu toxunulmaz tutar; onu aşındıran, şübhələr deyil imandır. Yüz illər boyu kilsə onun etibarını bayağılaşdıraraq və onu əlçatan qılaraq ilahiyat sayəsində müəmmasız bir ölüm, şərh edilmiş və aydınlatılmış ölüm əzabı hazırlayar ona; dulardan boğaza yığar da, açıqlamalardan necə boğaza yığmasın? ispaniyadan, rusiyadan çəkindiyi kimi çəkinər və ehtiyat edər: orada ateistlərin sayını çoxaldar. Heç olmasa onların hücumları hər şeyə qadirlik illuziyasını saxlayar özündə: ən azından bu keyfiyyətlətini qorumuş olur. Bəs iman gətirənlər necə olacaq! Dostoyevski, El Greco: daha şiddətli düşmənləri olubmu heç? Necə ola bilərdi ki, o, Bodleri Jean de La Crioxdan üstün tutmasın? Tanrı onu görənlərdən və onu görməyə çalışanlardan çəkinir.

Hər müqəddəslik az və ya çox ispandır. Tanrı tək gözlü bir əjdəha olsa idi, ispaniya onun gözü olardı.

xala

bir tək xalam var uşaqlıqdan çox sevirəm onu. bütün qohumlar arasında ən səmimi gələnlərdəndi mənə. bəlkə də qürur sahibi adamdı, yoxsa yerini bildiyi üçün sevmişəm bilmirəm. səmimi və açıq sözlü idi. hər zaman nənəm gilə gedəndə o gəlirdisə mən də gedirdim. uşaqla söhbət etməsini bilirdi. bəlkə də sual verib dinləməsini? qız, mız var? diyən adam necə qeyri-səmimi gəlsin amk? uşaqlıqda bizə çoxlu hədiyyələr alırdı, unutmurdu. lap uşaq vaxtı söhbətlərini xatırlamıram, amma, 2020-2021 illərində bol söhbətlərimix olmuşdu. sıxıcı deyildi, mövzunu hardan başladacağını bilirdi. bəlkə də qohumlar arasında ən çox kollektivlə işləyən adam idi deyə bu qədər anlaşıqlı və səmimi gəlirdi insana. bir dənə də hərəkəti var idi əli ilə çimdik fason götürürü agzımızdan. qəribə olsa da vərdiş eləmişdi, stola zada fa edərdi. o hərəkət də heç çıxmır yadımdan, səmimi gəlirdi. sanki, pişiyini sevirdi də o təəssüratı alıb biz də xoşhallanırdıq. nəysə indi çox görüşmürük, hərdən wp status zad qoyur elə dialoga giririk, nənəm gillə də dalaşıblar getmirlər day. təzə uşaqları olub, öz evindədi. bir dəfə marşrutda qarşılaşanda çıxardı mənə uşağının şəklini göstərdi. allah saxlasın falan filan derken dedi ki, emin zad çix istəyir uşağı nigar zad əllərindən salmırlar. mən də uşaqlara sevgimi göstərə bilmədiyimi dedim, o da başa düşdüyünü və özünün də elə olduğunu dedi. həmin anda da biraz saygım artdı desəm. oturub təklikdə uzun-uzun danışmaq istədiyim insanlar siyahısındadı özü. belki bir gün.

rəqs etmək

bəyaqdandır məni öz əhatəsinə almış davranış. babat şeydi. davamlı olaraq. 1 saata yaxındı ləzginkanı qoşmuşam blət ora bura əl qol atıram, öz aləmimdə rəqs eliyirəm. day ləzginkanı peysər çıxartmışam. içib eliyəndə başa düşmürdüm, amma, ayıq başla oynamağın da ayrı ləzzəti var imiş. sıxıntı zad qalmadı özüm ölüm. (baxma: ölümdən qabaq 1 saat ləzginka) (baxma: ləzginka və fəlsəfə) (baxma: lezginka nalaka mina koim)

diş ağrısı

mənim kimi təmbəl bir insanı da həkimə aparan ağrı. dəhşət bir şeydi qaqaş. həkimlərdən və xəstəxana ortamından zəhləm gedir. boğuluram, sıxılıram. stomotologiyanın havası bir qədər qəribə və sakit idi. hətta, televizor belə var idi, xoşqədəmin verlişi gedirdi. bir şeyin də fərqinə vardım ki, nə qədər diş problemi olan insan var ala? bir neçə saatın içində kiçik bir yerə xeyli adam yığılmışdı, hamı da səssiz səmirsiz oturub bir qıraqda gözləyirdi. həkim də çox səmimi gəldi mənə. dünyagörüşü yüksək qadın təəsaüratı yaratdı və bir qədər gənc idi. sağolsun müalicə ərəfəsində sıxılmağa və narahatlığa imkan vermədi. bir dostum danışırdı, dişçi yanına gedibmiş, adam keyidici iynəni elə çıxardıb ağıza yaxınlaşdırıb ki, qaqaş ölüb ölümdən qayıdıb. belə həkimlər də var, yaradan helələrindən qorusun bizi.

brahmanizm

(baxma: brah beni) (baxma: brah ma benizm)
inəklərə etibar etməyən dinin nümayəndələri. bu cərəyanın yaradıcısı brahma olmuşdur. qədim hindistanda siyasi ideologiyalara yön verən inanclardan hesab olunur. kasta sisteminin mövcud olması bu cərəyanın bir çox insan tərəfndən tənqid olunması ilə nəticələnirdi. bu inancın əsasında təbəqələşmə dayandırdı və onlara görə insanı bu bəladan qurtarmaq mümkün deyil. necə ki, istismar olunanların yer üzərində istismardan azad olması qeyri-mümkündür. buna görə də brahmanizmdə insanın ruhu əsas və ölməz sferada dəyərləndirilir. insan öz ruhunu təkmilləşdirməli və beləliklə ruhunu əbədiləşdirmiş olacaqdı. insanın varlığında başlıca yeri bədən deyil ruh tutur fikirini iddia edən brahmanizm adamları öz həyat şəraitini yaxşılaşdırmaq,cəmiyyət quruculuğunda iştirak etmək səylərindən uzaqlaşmağa çalışırdı.

Brahmanizm siyasi ideologiyasını əks etdirən mühim yazılı mənbələrdən biri də manu qanunları-dır.

manu qanunlarında dövlət hakimiyyəti hökmdarın şəxsi idarəçiliyi kimi təsvir olunurdu. Onlara görə hər bir abad cəmiyyətdə yeddi ünsür mövcuddur; çar, məsləhətçi, ölkə, qala, xəzinə, ordu və müttəfiqlər. bunlardan ən əsası hökmdar hesab olunurdu. brahmanların fikrinə görə dini qanunlar dünyəvi qanunlardan üstündür. brahmanlar öz əsərlərindö açıq şəkildə etiraf edirlər ko, müharibələrin əsas səbəbi başqa dövlətlərin ərazilərini və müəyyən mülklərini/sərvətlərini istismar etməkdir.

deyildiyi kimi brahmanlara görə ruh hər yerdə və hər şeydədir. dinin əsasları etibarı ilə bu inancın davamçıları öz həyat şəraitlərini bir qırağa qoyub toz-torpaq içində öz ruhlarını ölməz və əbədi tutmaqla məşğuldurlar. bununla da mədəni istismarın əsasını qoymuşlar.

azərbaycanda yaşamaq

son dərəcə emosional olduğun zaman yaşanılması çətin olan məmləkət. belə yerlərdə duyğuların deyil də, göstərişlərin savaşı gedir. troll şəxsiyyətlər şükürlüdür, saxta şəxsiyyətlət olandan sonra. təsəvvür edin yaxın bir insanınız ölüb və siz bundan təsirlənib dənizə gəzməyə çıxmısınız. zənglər taybatay gələr, telefon zad da yaddan çıxıb. yası idarə edəcək minlə adam tapılar. tərs xarakterə sahib insanlar bir-birlərini düzəltməyə çalışır. öz həyat fəlsəfələrində qınamağı ön planda işlədənlərdən cındır adam tanımıram. hansısa bəd hadisəyə görə kiminsə qəlbini qırmaq düzgün deyil. tutaq ki, telefonu açdın səni axtarırlar. dərdin nədi deyən yoxdu ha? hamı bir ağızdan; hardasan? bacanağın ölübe? niyə yoxsan? hamı ordadı axı? heç utanmırsan? tələs, burda ol. deyiləsi çox söz var burda. Lakin, böyük mənasızlıq gəmisinə qapılıb yelkənləri sırf qınayanların gözünün dibinə kimi qaldırırsan ki, onlar hərəkət etdiyini görsünlər. yelkəni çıxsaq, gəmi də öz yerində hər şeyi ifadə edir. mövzudan yenə çox yayındım. uzun sözün qısası ailə önəmli şeydi, gərək elə bağ qurasan ki, ölümünə qədər bir süfrə başında ola biləsiniz.

sözaltı günlük

özümü bir küncdə bağışlanmğını istəyən sevgi göstərməyə dolu atalar kimi hiss edirəm. bir zamanlar yaş depresiyasının təsiri ilə ətrafıma heç yaxşı üz göstərmədim. istər əmi/dayı uşaqları olsun istər öz ailə üzvlərim olsun. it kimi peşmanam. etdiyim tək səhv budu. yalnızlığa çəkilmək. sadəcə onların məni anlamayacağını, məna axtarışına çıxdığımı düşünürdüm. indi durğunlaşmışam. bir küncdə nələrsə etməyə möhtacam. öz özümə sevməyi bacarmadığımı dərk etmişəm. əmi/dayı uşaqları özlərinə yeni dostlar tapıblar. mən ki, onları çox sevirdim. onlara zəng etməyə hətta bir yerə çağırmağa xəcalətliyəm. kartlar dəyişib. hazırda onlar vecsizləşiblər və onların gözündə itə dönməmək üçün səs soraq çıxarmıram. mümkün olduğu qədər daha uzağam, istəməyərək. hələ də bir şeylərin fərqinə gec varıram. hər situasiyada özümü günahlandırmağı seçirəm. belə həyat sürməz amma, çox peşmanam. bəlkə də son dəfə öz yaxınlarıma səni sevirəm demək üçün nələrdən keçməzdim. həyat əriyir gedir və edilən bütün şeylər unudulur ama mənim sevməyi bacarmamağım yekə kamaz kimi yıxılıb qalıb üzərimdə. hər gün daha çox içirəm. içəndə də xəlvət içirəm ki, heç kim görməsin. insanlar içməyi kef falan sanır ama hər rumkanın sonunda yaxşı deyilik deməyə qadirik, bilmirlər. mən əmi/dayı uşaqlarını çağıranda hamısı bir ayrı küncdə, bir ayrı kəslərlə olmaları kədərləndirir. insana baxanda nə demək istədiyim başa düşülür. indiki dövrdə dost tapmaq çətindir, onlara yaxşı dost arzulayıram. tək istəyim də var ki, məni xatırlayanda pis insan kimi yadlarda qalmayım. necə ki, bir dedikləri buyruğu heç vaxt iki eləməmişəm. ama danışılan həmin gündəcə qalıb deyə unudulub gedib. insan tez unudan varlıqdır. səni yeni həyəcanlara qaçanda görürlər sadəcə. tək istəyim sevgi olan şeyin ruhumdan itib getməməsi. insanların qınamaqdan uzaq olmalarıdır. bu gündən o biri günə keçəndə sadəcə zamanın dəyişdiyini və hər kəsi böyük bir heçliyiə yuvarlandığını. Hər gün yeni andların altında əzilməklə günlıri yola verirəm.