yəhudi

Dillərinin söz tərkibinin 1/3-i ərəbcə ilə eyni köklü olan, ərəblərlə açıq-aşkar kök bağları olmasını inkar edən millət. Sırf ərəblərə qohum olmamaq üçün ana xəttini əsas götürdüklərinə and içə bilərəm.
Dillərindəki oxşarlıqlara bir baxaq. Amma əvvəlcə onu qeyd edim ki, bunlar söz alış-verişinin nəticəsi deyil, təməl sözlərdir:
Vahid-ahad (bir)
Xamsa-xameş (beş)
Matbax-mitbax (mətbəx)
Assalam aleykum-Şalom aleyxem
Ana-Ana (Mən)
Anta-Ata (Sən)
Anti-At (Sən q.c)
Huwwa-hu (o)
Yad-yad (əl)
isba-etsba (barmaq) və s. (Ərəbcə başqa söz bilmirəm)
Göründüyü kimi saylarda, gündəlik ifadələrdə və bədən üzvlərində oxşarlıq var. Bunlarda əgər oxşarlıq varsa bu, demək olar ki dilləri bir-birinə qohum etməyə kifayət edir. Qarşılıqlı başa düşülür mü? Yox. Amma oxşarlıq var.

molla pənah vaqif

Əgər iddia edildiyi kimi ağaməhəmməd xan qacarın ölümündə bunun əli varsa satqının böyüyü olub. Səməd vurğun rusların göstərişi ilə ağaməhəmməd xanı farspərəst kimi təbliğ etsə də gerçəyin nə olduğunu artıq bilirik. Ağa məhəmməd xan sadəcə səfəvilərin varisi kimi görürdü özünü və həmin dövlətin sərhədlərini bərpa etməyə çalışırdı. Bu kişi öldükdən sonra ruslar qafqaza girməyə cəsarət tapdılar. Yəni suiqəsdlə öldürülməsəydi hal-hazırda bambaşqa gücdə bambaşqa bir dövlət ola bilərdik. "Ruslar işğal etməsəydi fars əsarətində olardıq" deyən mallara qarşı deyirəm ki, nə qacarlar fars imperiyası idi (ordu və sarayı türk olan bir dövlət fars ola bilməz), nə də qacarlardan sonra onların qurduğu dövlət birləşik qala bilərdi. Dünyanın heç bir yerində 2 böyük etnos bir arada eyni dövlətin tərkibində dura bilməyib. Birləşik olduğu müddətdə türklər sayca farslardan ən az 10 milyon artıq olacaqdı.

perfeksionist

"Mükəmməliyyətçi" sözünün latın mənşəli qarşılığı. Mükəmməlliyə sitayiş edən insanlara deyilir. Yaxşı bir şeymiş kimi görünsə də çox asanlıqla patoloji hala çevrilə bilər. Perfeksionistlərin bu mükəmmələ çatma arzusu əlbəttə ki, reallaşacaq bir arzu deyil. Bu insanlar xırdaçı, heç bir şeydən məmnun olmayan insanlardır. Bunu dillərinə gətirməsələr belə içlərində həmişə narazılıq olur.

Perseksionizm əksər hallarda yetərsizlik hissini maskalayan bir qabıq vəzifəsi görür. Amma bu qabıq çox möhkəm deyil. Xırda bir tərslikdə dərhal qırılır və altından "yetərsizəm, bacarıqsızam" kimi düşüncələr çıxır. Bu döngü beyni yorur. insan yorulur, bezir. Bu da təxirə salma davranışına (prokrastinasiya), tükənmişliyə, hətta depressiyaya səbəb ola bilir. Patoloji mükəmməlliyətçiliyin altında yetərsizliklə yanaşı qorxu da ola bilir. Səhv etməkdən, tənqid olunmaqdan, insanların gözündə kiçik görünməkdən qorxurlar.

Lakin bütün bunlara baxmayaraq perfeksionistlərin hamısı yüz faiz risk altında deyil. Bir qismi bunu avantaja çevirir. Mükəmməl olmaq arzusu duysalar da səhvləri bir qüsur olaraq yox, mükəmməlliyə gedən yolda fənər kimi görürlər. Mükəmməl ola bilirlər mi? Əlbəttə ki yox. Mükəmməllik insana xas bir əlamət deyil. Amma xırdaçılıqları və mükəmməliyhətçilikləri onları daha uğurlu olmağa aparır.

Əslində sağlam və patoloji mükəməlliyətçilik arasındakı səthəd çox incədir. Hər insan sağlam mükəmməliyyətçi ola bilmir. Ona görə də əvvəla bu əlamətin sağlam mı yoxsa patoloji mi olduğunun fərqində olmaq və ona görə hərəkət etmək lazımdır.

aqressiya

qəzəb hissi ilə qarışdırılsa da, əslində aqressiya hiss deyil, davranışdır. aqressiya bəzi hallarda qəzəbdən doğulur. məsələn, biri sərhədlərimizi pozduqda həmin insana qarşı qəzəb hissimiz oyanır. sonrasında isə reaksiya veririk və bu reaksiyanın adı aqressiyadır.

aqressiya həmişə qəzəbdən doğulmur və mənim də bu entridə diqqət çəkmək istədiyim aqressiyanın qorxu ilə əlaqəsidir. adətən belə insanlar qorxunu maskalamaq üçün aqressiv davranış göstərirlər və həqiqətən də istədiklərinə nail olurlar. çünki qorxan birinin hər zaman qaçacağı düşünülür. halbuki qorxan biri bu üç reaksiyadan birini verə bilər: savaş, don və ya qaç. sözü gedən insanların verdiyi reaksiya isə adətən "savaş" olur. aqressiyanın əlbəttə ki, sağlam olmayan formasından söhbət gedir. belə insanlar xroniki şəkildə aqressiv davranış göstərirlər. ən xırda şeyə belə həddən artıq şiddətli reaksiya verirlər. halbuki, bu insanlar əsasən həssas, özgüvəni zəif, özünü yetərsiz hiss edən insanlar olur. bu xüsusiyyətləri həmin şəxsin nüvəsi kimi düşünün. kənardan baxan çox insan bu nüvəni görmür, aqressiya adlanan "qabığı" görür. şəxs öz qorxusunu, utancını aqressiya altında gizlədir.

məsələn, itirmək qorxusu olan biri "səni itirməkdən qorxuram" deməyi zəiflik hesab etdiyi üçün qarşısındakı insana aqresssiya göstərə bilər. və ya yetərsizlik və özgüvənsizliyini gizlətməyə çalışan biri ən xırda bir tənqidə qarşı qışqır-bağır sala bilər.

aqressiya bir çox hallarda avtomatik şəkildə üzə çıxan refleks kimi davranır. şəxs bunu idarə etməyi bacarmır. bioloji açıqlaması bu şəkildədir: aqressiya zamanı beynin heyvani hissələri, yəni limbik sistem aktiv olur. bu hissədə yerləşən amiqdala adlı bir hissə həddən artıq aktiv olur və bu da reaksiyaların şiddətlənməsinə səbəb olur. beynin ön hissəsi, yəni prefrontal korteks isə insani hissədir və bu hissə aqressiya zamanı demək olar ki, deaktiv olur. bir də aqressiyanın qorxudan yarandığını nəzərə alsaq limbik sistem tamamilə cızığından çıxır və insani beyin bunu idarə edə bimir. yəni aqressiya yaşayan insanların niyə belə kontrolsuz olduğunu anlamaq çətin deyil.

bəs bunun çarəsi var mı desəniz, əlbəttə var. aqressiya göründüyü kimi səbəbsiz deyil və o səbəblər aradan qaldırıldıqda aqressiya da azalır və sağlam səviyyəyə qayıdır. təcili olaraq aqressiyanı azaltmaq üçün isə mindfulness texnikalarını yoxlamağa dəyər. mindfulness bədənin verdiyi reaksiyaları və duyğuları daha yaxşı tanımağa kömək edir və aqressiv reaksiya anında beynin insani hissəsini oyadaraq məntiqli hərəkət etməyə kömək edir.

alternativ söz6 serial adları

(baxma: umbay dökümü)
(baxma: muhteşem umbay)
(baxma: adını umbay koydum)
(baxma: timidusun çiftliği)
(baxma: umbaygülün suçu ne?)
(baxma: umbay haqqı)

bakı dövlət universiteti

Məzun olduğum universitet. 1 qəpik ödəmədən təhsil almışam. Yəni artıq əvvəlki kimi pul söhbətləri fırlanmır ortalıqda. Qoca müəllimlərdən çəkdiyimizi çəksək də kifayət qədər yaxşı dərs keçən gənc müəllimlərimiz də var idi. Əgər niyyətiniz bura qəbul olmaqdırsa universitet sizə çoxlu nəzəri bilik verəcək. Amma praktiki olaraq tələbəyə çox şey qatdığını demək olmaz. Hətta oxuduğum ixtisasda praktika həyati önəm daşısa da bdu burada yetərsiz qalır. Digərlərinə nəzərən bdu çox yaxşı sayıla bilər, amma yüksək prestijinə və yığdığınız dim balına uyğun təhsil verən bir yer deyil. Mühazirələrin çox köhnə olması da başqa bir mənfi xüsusiyyətdir. Amma müəlliminiz yaxşıdırsa həmin fəndə sizə çox şey qata bilər. Buranın diplomu işə qəbulda filan sizi bir addım önə atar, lakin praktikanın zəifliyini də iş təcrübəsində iliklərinizə qədər hiss edərsiniz.

yuxusuzluq

Yatmazdan qabaq proqressiv əzələ relaksasiyası (progressive muscle relaxation/proqresif kas gevşetme) edərək, yuxunuzu rejimə uyğunlaşdıraraq, kofeini, ekran müddətini azaldaraq üstəsindən gələ biləcəyiniz vəziyyət. Yox əgər yenə də alınmırsa, yuxuya getmək üçün saatlar sərf edirsinizsə, 6 saatdan az yatırsınızsa, gecə tez-tez oyanıb yuxuya gedə bilmirsinizsə tibbi/psixoloji dəstək almağınız məsləhətlidir. "4-5 saat yatıram mənə bəs edir" deyənlərdənsinizsə, təbriklər. Yuxusuzluq arxa planda böyük ehtimalla işini görür və fərqində deyilsiniz (short sleeper ola bilərsiniz amma o çox nadir haldır). Çünki yuxusuzluq çox zaman ikinci dərəcəli bir simptomdur. Hormonal problemlər (tiroid, melatonin, kortizol və s.), psixi pozuntular (təşviş, depressiya, posttravmatik stres, xroniki stres və s.) fonunda üzə çıxır. Yəni bədənin əslində fəryad etməsidir yuxusuzluq. Yuxusuz beynin alın payı, yəni prefrontal korteksi zərər görür. Bu hissə məntiqli qərar verməyə, diqqət, yaddaş kimi funksiyalara nəzarət edir. Həmçinin, bu hissə zəiflədikcə beynin qədim, "heyvani" hissələri nəzarətdən çıxır. Aqressiya, həssaslıq, emosional dalğalanmalar kimi əlamətlər meydana çıxır. Yuxusuzluq nəzarət altına alınmadıqda psixoloji zədələrlə yanaşı fiziki zədələr də verir:
Qan-damar sisteminin gərginliyi yuxuda olarkən azalır. Az yuxu isə qan-damar sistemində yük yaradır. Arterial təzyiq anormal dərəcədə arta bilir, ürək çox yüklənir.

Aclıq hormonunun ifrazı artır, doyma hormonunun ifrazı azalır. Bu, intensiv kökəlməyə səbəb olur.
Həmçinin yüksək kortizol səviyyəsi səbəbilə dermatoloji problemlər, dəri elastikliyinin azalması, erkən yaşlanma kimi problemlər üzə çıxır.
immun sistemi zərər görür. infeksiyon xəstəliklərə yoluxma riski artır. Həmçinin, xroniki xəstəliklər üçün də zəmin hazırlayır.
Uzun sözün qısası, yuxusuzluq öldürməyi də, öldürməyib süründürməyi də bacarır.

maladaptive daydreaming

Nə qədər həyat fəaliyyətlərinə maneə yarada bilsə də, şizofreniya kimi psixotik pozuntulara qədər irəliləyə bilməyən pozuntusov vəziyyət. Niyə "pozuntusov" dedim deyə soruşsanız, maladaptive daydreaming rəsmi bir diaqnoz deyil. Hətta hər hansı bir pozuntunun simptomu belə deyil. Sadəcə son dövrlər ortaya çıxmış (israilli bir psixoloq tərəfindən ortaya çıxarılıb), hələ araşdırma mərhələsində olan bir anlayışdır.
Bu anlayış psixoz və psixozla gedən vəziyyətlərlə qarışa bilər. Amma ayırımı çətin deyil: md-dən əziyyət çəkənlər nəyin xəyal, nəyin real olduğundan xəbərdardır. Məsələn, xəyalda özünü bir serial obrazının yerinə qoyan md-li bir şəxs xəyal aləmindən çıxdıb reallığa qayıdır və realda həmin obraz olmadığını bilir. Bu serial obrazı onun davranışlarına təsir edə bilər. Amma reallıqdan qopub "mən filankəsəm" deyəcək qədər ekstrim dərəcəli bir vəziyyət yaşamaz.
Psixoz isə reallıqdan qopmadır. Əslində çox mürəkkəb və çətin başa düşülən anlayışdır, qəbul edirəm. Ən sadə şəkildə bunu yuxuya bənzədərək açıqlamaq olar. Deyək ki, hal-hazırda bir yuxu görürük. Yuxuda çox nadirən bu vəziyyətin yuxu olduğunu bilirik. Geridə qalan yuxugörmələrimizdə yuxunun gerçəkliyini sorğulamırıq. Yuxuda hərəkət edirik, danışırıq və o an bu bizə gerçəkmiş kimi gəlir ta ki oyanana qədər. Əslində yuxuda gördüklərimizi psixozun əsas əlamətlərindən olan hallüsinasiyalara bənzədə bilərik. Hə, bir də işin "delusion" yəni sayıqlama hissəsi var. Yuxugörmə anında hər şey bizə o qədər inandırıcı gəlir ki, bunları eynilə psixozun sayıqlamalarını sorğulamadığımız kimi sorğulamırıq. Məsələn, yuxuda çox məşhur bir aktyor olduğumuzu görürüksə o an bunu sorğulamırıq. "Görəsən gerçəkdir?" demirik. Psixozu isə xroniki bir yuxuya bənzətmək olar. Psixozlu şəxslər sanki gerçək zənn etdikləri yuxudan ayılmırlar psixoz boyunca. Göründüyü kimi md-dən çox daha ciddi bir vəziyyətdir psixoz. Yəni çox xəyal qurmanın şizofrenliyə aparacağının heç bir elmi əsası yoxdur.

birlikdə oturub içki içiləsi məşhurlar

1. (bax: xoşqədəm hidayətqızı)

qotik

Təkcə görünüş və estetika deyil, emosional vəziyyət, musiqi zövqü, hətta dünya görüşünü ifadə edən tərz. Bu tərzi yuxarıda sadaladığım kimi dünyagörüşü və həyat tərzi olaraq mənimsəmiş insanlara ingiliscə "goth" deyilir. Bu şəxslər qaranlıq, melanxolik, dramatik simgələri mənimsəyən, qara rəngli geyimlərə üstünlük verən, mifoloji, dini varlıqları ifadə edən simgələrə və qorxu ədəbiyyatına, qotik/punk tərzinə üstünlük verən insanlar olurlar. Bu cərəyan modernizmdən fərqlidir və daha az insan tərəfindən mənimsənilmişdir. Ona görə də bu cərəyan, bəzi insanlara cəmiyyətin qəbul etdiyi normlardan uzaqlaşadıran bir kimlik bəxş edir.
Entrini yazmqda məqsədim bu axımın niyə hamını yox, sadəcə bəzi qrupları özünə cəlb etdiyini, insan psixologiyasının niyə qotikliyə yönəldiyini əlimdən gəldiyi qədər açıqlamaqdır.


Araşdırmalara görə qotik tərz mənimsəmiş insanlar həmyaşıdları arasından seçilmək istəyən, bir qrupa aid olma arzusunda olan insanlardır. Təkcə seçilmək və qəbul edilmək yox, daha da önəmlisi insanların bu cərəyana qoşulmağı həm də özlərini ifadə etmə tərzləridir. Həmçinin bu axıma qoşulan insanlar modern və hamı tərəfindən qəbul edilmiş normlara və şablon, bir-birini təkrarlayan insanlara qarşı özünəməxsus şəkildə duruş sərgiləmək niyyətində olurlar.


"Gothlar" fərqlidir, diqqətləri tez üzərlərinə çəkərlər, tənqid olunarlar, hətta insanların gözünə "qəribə" görünməyi gözə alan kimsələrdir. Bir də işin əsas psixoloji tərəfləri var. Qotizmin insan psixologiyasına təsiri uzun müddətdir ki araşdırılır. ingilislərin bir araşdırmasına görə 15 yaşında qotik cərəyana qatılan gənclər 18 yaşına qədər müşahidə edilmişdir. Bir qisim tədqiqatçıya görə bu qədər erkən melanxoliyaya, qaranlığa məruz qalma səbəbiylə kliniki səviyyədə depressiv simptomların ortaya çıxma riski "goth" olmayanlara nəzərən 3 dəfə daha yüksək çıxmışdır. Bənzər şəkildə bu cərəyana qoşulanlarda özünə zərər vermə riski də digərlərinə nəzərən daha çox olmuşdur. Bu araşdırma göründüyü kimi uzun və diqqətlə aparılmış araşdırmadır amma bunun əksini də iddia edən tədqiqatçılar var. Onların fikrincə isə "goth" olmaq depressiya yaratmır, əksinə depressiyası olanlar goth tərzini mənimsəyir. Fikrimcə əks mövqedən çıxış edən tədqiqatçıların da haqlılıq payı var. Depressiyanın yeniyetməlikdə ortaya çıxması heç nadir hal deyil. Ancaq bioloji, daha doğrusu genetik faktorları tətikləyən amillər də ətraf mühit amilləridir. Nəticədə hər iki mövqeyə haqq vermək olur. Bəlkə də hər depressiyaya meyillilik qotizmi seçməyə, qotizmin özü ilə gətirdiyi melanxoliya da bu meyilliliyi reallaşdırmağa səbəb olur və bu bur döngü şəklindədir.


Bəs "gothlar" bu qədər damğalanma riskini niyə gözə alırlar? Niyə məhz "goth" olmağı seçirlər? Təkcə depressiyaya meyillilik mi buna səbəb olur? Yox, bu qədər bəsit deyil. Bütün insanların içində "mən fərqliyəm" deyə bir düşüncə olur. Bəlkə də məhz fərqli olduqlarını sübut etmək üçün bu tərzi mənimsəyirlər. Məşhur psixoloq eriksona görə gənclər kimlik axtarışında olarkən fərqli sosial rolları yoxlayırlar. Buna istinadən, qotizmin bu gənclərə fərqli bir kimlik, fərqli bir rol verdiyini demək olar.
Bunlarla yanaşı qotizm insanların qorxularını, kədərlərini, qısaca üzləşmək istəmədiyi şeyləri üzə çıxaracaq qədər cəsarətli bir axımdır. Bu da bəzi insanlara daha səmimi və gerçək gəlir bəlkə də. Çünki hamı tərəfindən qəbul olunan xoşbəxtlik, gülərüzlülük, pozitivlik kimi amillərin ucaldılıb dağ başına qoyulması gothlar üçün səmimiyyətdən uzaqmış kimi görünər və onlar buna qarşı qotizmə daha çox sarılarlar.


Nəticədə, qotizm uzun bir tarixdən keçib indiki zamana gəlmiş tərzdir, hətta fəlsəfədir. Gothlar isə bunu yaşadan, depressivliyi və melanxoliyanı yaymağı hədəfləyən yox, cəmiyyətə rəng qatan fərdlərdir.

qarnında spirt zavodu sindromu

ingiliscə adıyla Auto-Brewery Syndrome (ABS), bədənin həddən artıq spirt hazırlamasıyla özünü göstərən çox nadir bir xəstəlikdir. Sağlam insan bədəni normal halda da spirt (etil spirti) istehsal edir. Bu spirtin miqdarı o qədər azdır ki, spirt heç nəyə birbaşa təsir göstərə bilmir. Spirt xüsusilə bağırsaqlarda istehsal olunur. Orqanizmə qəbul edilmiş karbohidratlar, o cümlədən fruktoza kimi şəkərlər orqanizmimizdə yaşayan faydalı göbələk və bakteriyalar tərəfindən parçalanır və reaksiya sonunda spirt c2h5(oh) alınır.



Bu spirtin nə işə yaradığı barədə müxtəlif fikirlər var:
1. qaraciyər bu spirti enerjiyə çevirə bilər.
2. etil spirtinin zərərli mikrobların böyüməsinin qarşısını ala biləcəyi düşünülür.
3. bədəndə ph tarazlığının qorunmasında iştirak edə biləcəyi düşünülür.
Yuxarıda sadalananlar hələ ki tam olaraq təsdiqini tapmış fikirlər deyil.
Bədəndə spirt hazırlanmasına normal dedik, zərərsiz dedik. Bəs ifrat dərəcədə istehsal olunan spirtin səbəb olduğu "spirt zavodu sindromu" özünü hansı əlamətlərlə göstərir?
1. Xəstələr sanki sərxoşdur. Hətta "sanki" sözünü də ataq bir kənara xəstələr bildiyimiz sərxoşdur. Halbuki bu insanlar hər hansı spirtli içki qəbul etməyiblər.
2. Başgicəllənmə, yerimənin yöndəmsiz olması. Sərxoşluğa çox bənzər şəkildə olur bunlar.
3. Yaddaşın itməsi, konfuziya (çaşqınlıq), danışıqlarının anlaşılmaz, xüsusilə pəltək olması.
4. Bulanıq görmə, donuq baxışlar.
5. Nəfəsdən alkoqol iyi gəlməsi.
5. Qarında şişkinlik, bulantı, qusma, ishal da istisna hallar deyil.
Bu əlamətlər xəstənin yüksək karbohidratlı yeməklər yeməsindən sonra şiddətli şəkildə ortaya çıxa bilər. Adətən bu qidaların qəbulundan bir neçə saat sonra ortaya çıxırlar.


Təəssüf ki, xəstəliyin gerçək alkoqol qəbulundan ayrılması üçün xüsusi testlər yoxdur. Həkimlər anamnez toplayır və müşahidə edərək nəticə çıxarır. Xüsusilə son 24-48 saat ərzində qəbul edilən qidalar, dərmanlar nəzərə alınır. Əgər xəstə bu müddət ərzində alkoqol qəbul etməyibsə və aparılan testlərdə alkoqol yüksək çıxmışsa abs olma ehtimalı ağla gəlir.
Dəqiq diaqnoz üçün xəstə ac oıduqda 100-200 qram qlükoza verilir və təkrar-təkrar, aralıqlarla qanda alkaqol miqdarı ölçülür. Əgər şəkər qəbuluyla qanda spirt artmışsa dəqiq diaqnoz qoyulur.


indi isə xəstəliyin səbəblərinə nəzər salaq. Aysberqin suyun üstündə qalan hissəsindən başlayaraq dərinə doğru enək. Ən üst hissədə bizi iki şirin mi şirin göbələk qarşılayır: Saccharomyces cerevisiae və Candida. Bu günah keçilərimiz yuxarıdakı reaksiyanı aparıb şəkərdən spirt düzəldən, əslində faydalı olan, və daim orqanizmimizdə yaşayan göbələklərdir. Amma necə olursa bu göbələklərin sayı həddən artıq çoxalır. Bu da spirt hazırlanmasını artırır. Yəni bədənimiz artıq spirt zavoduna çevrilir.
indi isə aysberqin alt hissələrinə doğru enək. Qarşımıza yüksək karbohidratlı qidalar çıxır. Xəstələr çox şəkərli, karbohidratlı gidalar qəbul edirsə abs riski də artmış olur.
indi isə nisbətən qaranlıq hissədəyik. Qarşımızda uzun müddətli antibiotik vasitələr var. Hansı ki bunlar bağırsaq mikroflorasını korlayır, üstdəki günah keçisi olan göbələklərin artımına səbəb olur. Bunlarla yanaşı qısa bağırsaq sindromu, şəkərli diabet, qaraciyər xəstəlikləri, piylənmə kimi pozuntular da abs riskini artırır.
Aysberqin ən qaranlıq hissəsinə gəldik, çatdıq. Qarşımıza bizə heç yad olmayan bir amil çıxır: genetika. Bəzi insanların bədəni alkoqolu parçalamaqda və kənarlaşdırmaqda çətinlik çəkir. Bu, genetika səbəbiylə baş verir amma ətraf mühit amilləri də bu genetik qığılcımları oda çevirir.

Çox nadir görüldüyü üçün təəssüf ki, statistik məlumatlar verə bilməyəcəyəm sizə. Lakin tədqiqatçılar bu sinromun nadir yox, diaqnozunun az qoyulduğunu, bu xəstələrin diqqətdən kənar qaldığı üçün statistik məlumatımız olmadığını düşünür.Qadınlarda da, kişilərdə də görülə bilən bir sindromdur. Uşaqdan boyüyə hər kəsdə görülə bilər. Hətta ilk diaqnoz 5 yaşlı uşağa 1948-ci ildə qoyulmuşdur.

Müalicəsinə gəldikdə, əvvəla pəhrizdən başlanır. Xəstənin karbohidrat qəbulu minimuma endirilir. Bunun əvəzinə bol proteinli, zülallı qidalar məsləhət görülür. Gün ərzində tez-tez amma az-az qida qəbulu, bol maye qəbulu məsləhət görülür.
Bunlarla paralel dərman müalicəsi də aparılır. Ən çox fluconezole istifadə edilir. Yüngüldürsə və ya xəstə hamilədirsə nystatin adlı dərmandan istifadə edilir. Daha müqavimətli və kompleks xəstələrdə micafungin və ya itraconazole istifadə edilir.

Abs xəstələri bir çox sosial mühitlərdə səhv başa düşüldükləri üçün başları bəlaya girə bilir. Bəzən insanlar onların alkaş olduğunu düşünüb yarğılaya bilir. Daha da pisi hüquqi aspektdən belə bir çox hallarda alkaqollu olmadıqlarına inandıra bilmirlər heç kəsi. Bu da belə bir baş bəlası xəstəlikdir.

sözlük yazarı olmaq

çətin iş deyil. Hələ bir də bayquş kimi uzun "viki" entrilər döşəyirsinizsə lap rahatdır işiniz. 1 ilini doldurmaq üzrə olan yazar olaraq deyirəm bunu. Çox əziyyət çəkib araşdırma etməyə dəyəcək qədər ciddiyə almamaq (bu bir seçimdir araşdırıb da yaza bilərsiniz), amma dezinformasiya yaymaq riski səbəbilə doğruluğundan əmin olmadığın bilgiləri paylaşmamaq məsuliyyətini üzərinə götürməkdir yazar olmaq. Azərbaycan dilli mənbə qıtlığı səbəbilə hər an bir abituriyentin, tələbənin və ya hər hansı sahədə bilgi axtaranın yolu düşəcək yerdir söz6. Limit yox, senzura az. Başının girdiyi başlığa başını soxaraq, burnunun girdiyi başlığa burnunu soxaraq yaz. ikisi də girmirsə başlıqdan uzaq dur. Bu qədər sadə.
(baxma: sevinçliyiz mutluyuz yaşasın okulumuz)

maşın tutması

Ümumiyyətlə nəqliyyat vasitələriylə hərəkət zamanı, mədə bulantısı, qusma bədəndəki hərəkət və müvazinəti təyin edən sistemlər arasındakı uyğunsuzluqdan yaranan vəziyyətdir. Bu sistemlərə qısaca nəzər salsaq qulaqdakı, daha dəqiq desək daxili qulaqdakı müvazinət aparatı olan vestibulyar aparat müvazinəti qavramağa kömək edən başlıca orqandır. Vestibulyar aparat bədənin duruşunu təyin edir, sürətlənmə və istiqamət dəyişikliklərini hiss edir.
Nəqliyyat vasitələri ilə hərəkət zamanı bu sistemlərdə bir uyğunsuzluq olur. bu sistem bir şeylərin tərs getdiyini hiss edir. Bədən silkələnir və hərəkət halındadır. Vestibulyar aparat bunun siqnalını beynə ötürür. Yəni yerdəyişmə var. Amma gözlər əgər sabit bir cismə - telefona, kitaba, jurnala və s. fokuslanıbsa beynə əks siqnal gedir. Binəva beyin də bilmir vestibulyar aparata inansın yoxsa gözün gördüyünə. Hə, unutmadan onu da deyim ki yol kənarındakı, yəni yaxın cisimlərə baxarkən də maşın tutması riski artır. Çünki o cisimlər çox hərəkətliymiş kimi görünür və bu dəfə də gözlər beyni "təkərə salır". Maşın tutması zamanı nələr olur:
Başlanğıcda qarında narahatlıq hissi, əsnəmə, göz qapaqlarının ağırlaşması, isti basması, tərləmə və baş gicəllənməsi, tüpürcək artışı yaşanır və ən çox görülən simptom üzə çıxır: qusma. Çünki bu çaşqınlıq vəziyyətində beyin belə düşünmüş ola bilər: "Aləm dəyib bir-birinə. Vaxsey deyəsən zəhərləndim. Qoy qusum" deyə düşünərək insanı qusdurmuş ola bilər. Düzü, bu hadisə haqqında müxtəlif teoriyalar var. Yəni konkret mexanizmini bilmirik.
Bəs kimlərdə olur maşın tutması? Əvvəla, adətən sürücülərdə olmur. Çünki sürücülər nəqliyyat vasitəsini özləri idarə etdikləri üçün beyin hərəkətləri əvvəlcədən təxmin edir və gözün, vestibulyar aparatın göndərdiyi bilgilər beyni çaşdırmır. Amma sərnişinlər passivdir. Hərəkətləri, manevrləri tam təxmin edə bilmirlər. Ona görə bu uyğunsuzluq baş verir və maşın tutması yaranır. Tədqiqatlar göstərmişdir ki, qadınlar kişilərə nəzərən daha çox risk altındadır. Xüsusilə hamilələr, mensturasiya dövründə olanlar daha çox təsirlənirlər. Həmçinin, 7-12 yaş aralığında olan uşaqlar və qocalar da risk qrupuna daxildir. Miqren xəstələri, keçmişində daxili qulaq xəstəliyi olan şəxslərdə də risk xeyli yüksəkdir. Həmçinin genetikanın rolu yenə burada da özünü göstərir. Nəqliyyat vasitələri ilə səyahətə adaptasiya olmamış fərdlər də risk altında hesab edilir.

Bəs bunun qarşısını almaq üçün nə etmək olar? Dərmanların əks təsirləri olduğuna görə dərmanlara qaçmazdan əvvəl bir neçə faktoru dəyişdirmək faydalı ola bilər.
1. Oturacaq seçimi. Hərəkətin əksinə oturmaq, arxa oturacaqda oturmaq maşın tutması riskini artıra bilər. Ön oturacaqda oturmaq daha məsləhətli hesab olunur çünki sürücüdə olduğu kimi qabaqda oturan şəxs də üfüqə baxır. Bu beynin çaşqınlıq yaşamasına mane olur.
2. Üfüqə baxmaq. Gözləri uzaq bir nöqtədə sabit tutmaq yəni üfüqə, varsa dağlara, buludlara baxmaq maşın tutması riskini azaldır. Çünki bu zaman gözlərin beynə ötürdüyü məlumatla vestibulyar aparatın ötürdüyü məlumat bir-birinə tərs düşmür.
3. Mühitin ventilyasiyasını yaxşılaşdırmaq. Nəqliyyat vasitəsinin içi çox isti, rütubətli olduqda risk artır. Ona görə havalandırma, kondisionerdən düzgün istifadə önəmlidir.
4. Səyahətdən qabaq ağır, yağlı, ədviyyatlı yeməklər yeməmək. Mədədə nə qədər həzmi çətin olan qida varsa qusma riski də bir o qədər artmış olur. Buna görə səyahətdən qabaq və ya səyahət zamanı kofein qəbul etmək, ət, yağlı yeməklər yemək məsləhət görülmür.
5. Saqqız çeynəmək. El arasında ən faydalı üsul olaraq qəbul edilən saqqız, beyni yüngülcə məşğul etdiyi üçün faydalı ola bilər. Çünki beyin bununla məşğul olarkən qusma mərkəzinə siqnal göndərməyi təxirə salır. Həmçinin saqqız tüpürcək ifrazını özlüyündə artırdığı üçün mədənin də başı saqqıza qarışır. Yəni bu doğru bildiyimiz yanlış deyil, həqiqətən işə yarayan üsuldur.
Bunlardan başqa musiqi dinləmək də riski azaldan digər üsullardan biridir.

Əgər deyirsinizsə bunların heç biri işə yaramır, onda əlimizdə bir neçə dərman vasitəsi var. Amma dərmanların bir çoxunun sedativ (uyuşturucu) təsiri olduğu üçün bu riski də nəzərə almaq lazımdır. Dərmanlar maşın tutmasını aradan qaldırsa da yuxululuq, ağız quruluğu, keyləşmə kimi simptomların üzə çıxmasına səbəb ola bilər.

invisible gorilla experiment

Ən məşhur psixoloji eksperimentlərdən biri. Azərbaycancası ilə "görünməz qorilla eksperimenti". Christopher Chabris ve Daniel Simons adlı iki psixoloq tərəfindən aparılan eksperimentdə "diqqət korluğu (inattentional blindness)" vəziyyətini sübut etmək üçün 1999-cu ildə aparılmışdır.
Eksperimenti başa düşmək üçün əvvəlcə videonu izləyin.

(youtube: )