qotik

Təkcə görünüş və estetika deyil, emosional vəziyyət, musiqi zövqü, hətta dünya görüşünü ifadə edən tərz. Bu tərzi yuxarıda sadaladığım kimi dünyagörüşü və həyat tərzi olaraq mənimsəmiş insanlara ingiliscə "goth" deyilir. Bu şəxslər qaranlıq, melanxolik, dramatik simgələri mənimsəyən, qara rəngli geyimlərə üstünlük verən, mifoloji, dini varlıqları ifadə edən simgələrə və qorxu ədəbiyyatına, qotik/punk tərzinə üstünlük verən insanlar olurlar. Bu cərəyan modernizmdən fərqlidir və daha az insan tərəfindən mənimsənilmişdir. Ona görə də bu cərəyan, bəzi insanlara cəmiyyətin qəbul etdiyi normlardan uzaqlaşadıran bir kimlik bəxş edir.
Entrini yazmqda məqsədim bu axımın niyə hamını yox, sadəcə bəzi qrupları özünə cəlb etdiyini, insan psixologiyasının niyə qotikliyə yönəldiyini əlimdən gəldiyi qədər açıqlamaqdır.


Araşdırmalara görə qotik tərz mənimsəmiş insanlar həmyaşıdları arasından seçilmək istəyən, bir qrupa aid olma arzusunda olan insanlardır. Təkcə seçilmək və qəbul edilmək yox, daha da önəmlisi insanların bu cərəyana qoşulmağı həm də özlərini ifadə etmə tərzləridir. Həmçinin bu axıma qoşulan insanlar modern və hamı tərəfindən qəbul edilmiş normlara və şablon, bir-birini təkrarlayan insanlara qarşı özünəməxsus şəkildə duruş sərgiləmək niyyətində olurlar.


"Gothlar" fərqlidir, diqqətləri tez üzərlərinə çəkərlər, tənqid olunarlar, hətta insanların gözünə "qəribə" görünməyi gözə alan kimsələrdir. Bir də işin əsas psixoloji tərəfləri var. Qotizmin insan psixologiyasına təsiri uzun müddətdir ki araşdırılır. ingilislərin bir araşdırmasına görə 15 yaşında qotik cərəyana qatılan gənclər 18 yaşına qədər müşahidə edilmişdir. Bir qisim tədqiqatçıya görə bu qədər erkən melanxoliyaya, qaranlığa məruz qalma səbəbiylə kliniki səviyyədə depressiv simptomların ortaya çıxma riski "goth" olmayanlara nəzərən 3 dəfə daha yüksək çıxmışdır. Bənzər şəkildə bu cərəyana qoşulanlarda özünə zərər vermə riski də digərlərinə nəzərən daha çox olmuşdur. Bu araşdırma göründüyü kimi uzun və diqqətlə aparılmış araşdırmadır amma bunun əksini də iddia edən tədqiqatçılar var. Onların fikrincə isə "goth" olmaq depressiya yaratmır, əksinə depressiyası olanlar goth tərzini mənimsəyir. Fikrimcə əks mövqedən çıxış edən tədqiqatçıların da haqlılıq payı var. Depressiyanın yeniyetməlikdə ortaya çıxması heç nadir hal deyil. Ancaq bioloji, daha doğrusu genetik faktorları tətikləyən amillər də ətraf mühit amilləridir. Nəticədə hər iki mövqeyə haqq vermək olur. Bəlkə də hər depressiyaya meyillilik qotizmi seçməyə, qotizmin özü ilə gətirdiyi melanxoliya da bu meyilliliyi reallaşdırmağa səbəb olur və bu bur döngü şəklindədir.


Bəs "gothlar" bu qədər damğalanma riskini niyə gözə alırlar? Niyə məhz "goth" olmağı seçirlər? Təkcə depressiyaya meyillilik mi buna səbəb olur? Yox, bu qədər bəsit deyil. Bütün insanların içində "mən fərqliyəm" deyə bir düşüncə olur. Bəlkə də məhz fərqli olduqlarını sübut etmək üçün bu tərzi mənimsəyirlər. Məşhur psixoloq eriksona görə gənclər kimlik axtarışında olarkən fərqli sosial rolları yoxlayırlar. Buna istinadən, qotizmin bu gənclərə fərqli bir kimlik, fərqli bir rol verdiyini demək olar.
Bunlarla yanaşı qotizm insanların qorxularını, kədərlərini, qısaca üzləşmək istəmədiyi şeyləri üzə çıxaracaq qədər cəsarətli bir axımdır. Bu da bəzi insanlara daha səmimi və gerçək gəlir bəlkə də. Çünki hamı tərəfindən qəbul olunan xoşbəxtlik, gülərüzlülük, pozitivlik kimi amillərin ucaldılıb dağ başına qoyulması gothlar üçün səmimiyyətdən uzaqmış kimi görünər və onlar buna qarşı qotizmə daha çox sarılarlar.


Nəticədə, qotizm uzun bir tarixdən keçib indiki zamana gəlmiş tərzdir, hətta fəlsəfədir. Gothlar isə bunu yaşadan, depressivliyi və melanxoliyanı yaymağı hədəfləyən yox, cəmiyyətə rəng qatan fərdlərdir.

qarnında spirt zavodu sindromu

ingiliscə adıyla Auto-Brewery Syndrome (ABS), bədənin həddən artıq spirt hazırlamasıyla özünü göstərən çox nadir bir xəstəlikdir. Sağlam insan bədəni normal halda da spirt (etil spirti) istehsal edir. Bu spirtin miqdarı o qədər azdır ki, spirt heç nəyə birbaşa təsir göstərə bilmir. Spirt xüsusilə bağırsaqlarda istehsal olunur. Orqanizmə qəbul edilmiş karbohidratlar, o cümlədən fruktoza kimi şəkərlər orqanizmimizdə yaşayan faydalı göbələk və bakteriyalar tərəfindən parçalanır və reaksiya sonunda spirt c2h5(oh) alınır.



Bu spirtin nə işə yaradığı barədə müxtəlif fikirlər var:
1. qaraciyər bu spirti enerjiyə çevirə bilər.
2. etil spirtinin zərərli mikrobların böyüməsinin qarşısını ala biləcəyi düşünülür.
3. bədəndə ph tarazlığının qorunmasında iştirak edə biləcəyi düşünülür.
Yuxarıda sadalananlar hələ ki tam olaraq təsdiqini tapmış fikirlər deyil.
Bədəndə spirt hazırlanmasına normal dedik, zərərsiz dedik. Bəs ifrat dərəcədə istehsal olunan spirtin səbəb olduğu "spirt zavodu sindromu" özünü hansı əlamətlərlə göstərir?
1. Xəstələr sanki sərxoşdur. Hətta "sanki" sözünü də ataq bir kənara xəstələr bildiyimiz sərxoşdur. Halbuki bu insanlar hər hansı spirtli içki qəbul etməyiblər.
2. Başgicəllənmə, yerimənin yöndəmsiz olması. Sərxoşluğa çox bənzər şəkildə olur bunlar.
3. Yaddaşın itməsi, konfuziya (çaşqınlıq), danışıqlarının anlaşılmaz, xüsusilə pəltək olması.
4. Bulanıq görmə, donuq baxışlar.
5. Nəfəsdən alkoqol iyi gəlməsi.
5. Qarında şişkinlik, bulantı, qusma, ishal da istisna hallar deyil.
Bu əlamətlər xəstənin yüksək karbohidratlı yeməklər yeməsindən sonra şiddətli şəkildə ortaya çıxa bilər. Adətən bu qidaların qəbulundan bir neçə saat sonra ortaya çıxırlar.


Təəssüf ki, xəstəliyin gerçək alkoqol qəbulundan ayrılması üçün xüsusi testlər yoxdur. Həkimlər anamnez toplayır və müşahidə edərək nəticə çıxarır. Xüsusilə son 24-48 saat ərzində qəbul edilən qidalar, dərmanlar nəzərə alınır. Əgər xəstə bu müddət ərzində alkoqol qəbul etməyibsə və aparılan testlərdə alkoqol yüksək çıxmışsa abs olma ehtimalı ağla gəlir.
Dəqiq diaqnoz üçün xəstə ac oıduqda 100-200 qram qlükoza verilir və təkrar-təkrar, aralıqlarla qanda alkaqol miqdarı ölçülür. Əgər şəkər qəbuluyla qanda spirt artmışsa dəqiq diaqnoz qoyulur.


indi isə xəstəliyin səbəblərinə nəzər salaq. Aysberqin suyun üstündə qalan hissəsindən başlayaraq dərinə doğru enək. Ən üst hissədə bizi iki şirin mi şirin göbələk qarşılayır: Saccharomyces cerevisiae və Candida. Bu günah keçilərimiz yuxarıdakı reaksiyanı aparıb şəkərdən spirt düzəldən, əslində faydalı olan, və daim orqanizmimizdə yaşayan göbələklərdir. Amma necə olursa bu göbələklərin sayı həddən artıq çoxalır. Bu da spirt hazırlanmasını artırır. Yəni bədənimiz artıq spirt zavoduna çevrilir.
indi isə aysberqin alt hissələrinə doğru enək. Qarşımıza yüksək karbohidratlı qidalar çıxır. Xəstələr çox şəkərli, karbohidratlı gidalar qəbul edirsə abs riski də artmış olur.
indi isə nisbətən qaranlıq hissədəyik. Qarşımızda uzun müddətli antibiotik vasitələr var. Hansı ki bunlar bağırsaq mikroflorasını korlayır, üstdəki günah keçisi olan göbələklərin artımına səbəb olur. Bunlarla yanaşı qısa bağırsaq sindromu, şəkərli diabet, qaraciyər xəstəlikləri, piylənmə kimi pozuntular da abs riskini artırır.
Aysberqin ən qaranlıq hissəsinə gəldik, çatdıq. Qarşımıza bizə heç yad olmayan bir amil çıxır: genetika. Bəzi insanların bədəni alkoqolu parçalamaqda və kənarlaşdırmaqda çətinlik çəkir. Bu, genetika səbəbiylə baş verir amma ətraf mühit amilləri də bu genetik qığılcımları oda çevirir.

Çox nadir görüldüyü üçün təəssüf ki, statistik məlumatlar verə bilməyəcəyəm sizə. Lakin tədqiqatçılar bu sinromun nadir yox, diaqnozunun az qoyulduğunu, bu xəstələrin diqqətdən kənar qaldığı üçün statistik məlumatımız olmadığını düşünür.Qadınlarda da, kişilərdə də görülə bilən bir sindromdur. Uşaqdan boyüyə hər kəsdə görülə bilər. Hətta ilk diaqnoz 5 yaşlı uşağa 1948-ci ildə qoyulmuşdur.

Müalicəsinə gəldikdə, əvvəla pəhrizdən başlanır. Xəstənin karbohidrat qəbulu minimuma endirilir. Bunun əvəzinə bol proteinli, zülallı qidalar məsləhət görülür. Gün ərzində tez-tez amma az-az qida qəbulu, bol maye qəbulu məsləhət görülür.
Bunlarla paralel dərman müalicəsi də aparılır. Ən çox fluconezole istifadə edilir. Yüngüldürsə və ya xəstə hamilədirsə nystatin adlı dərmandan istifadə edilir. Daha müqavimətli və kompleks xəstələrdə micafungin və ya itraconazole istifadə edilir.

Abs xəstələri bir çox sosial mühitlərdə səhv başa düşüldükləri üçün başları bəlaya girə bilir. Bəzən insanlar onların alkaş olduğunu düşünüb yarğılaya bilir. Daha da pisi hüquqi aspektdən belə bir çox hallarda alkaqollu olmadıqlarına inandıra bilmirlər heç kəsi. Bu da belə bir baş bəlası xəstəlikdir.

sözlük yazarı olmaq

çətin iş deyil. Hələ bir də bayquş kimi uzun "viki" entrilər döşəyirsinizsə lap rahatdır işiniz. 1 ilini doldurmaq üzrə olan yazar olaraq deyirəm bunu. Çox əziyyət çəkib araşdırma etməyə dəyəcək qədər ciddiyə almamaq (bu bir seçimdir araşdırıb da yaza bilərsiniz), amma dezinformasiya yaymaq riski səbəbilə doğruluğundan əmin olmadığın bilgiləri paylaşmamaq məsuliyyətini üzərinə götürməkdir yazar olmaq. Azərbaycan dilli mənbə qıtlığı səbəbilə hər an bir abituriyentin, tələbənin və ya hər hansı sahədə bilgi axtaranın yolu düşəcək yerdir söz6. Limit yox, senzura az. Başının girdiyi başlığa başını soxaraq, burnunun girdiyi başlığa burnunu soxaraq yaz. ikisi də girmirsə başlıqdan uzaq dur. Bu qədər sadə.
(baxma: sevinçliyiz mutluyuz yaşasın okulumuz)

maşın tutması

Ümumiyyətlə nəqliyyat vasitələriylə hərəkət zamanı, mədə bulantısı, qusma bədəndəki hərəkət və müvazinəti təyin edən sistemlər arasındakı uyğunsuzluqdan yaranan vəziyyətdir. Bu sistemlərə qısaca nəzər salsaq qulaqdakı, daha dəqiq desək daxili qulaqdakı müvazinət aparatı olan vestibulyar aparat müvazinəti qavramağa kömək edən başlıca orqandır. Vestibulyar aparat bədənin duruşunu təyin edir, sürətlənmə və istiqamət dəyişikliklərini hiss edir.
Nəqliyyat vasitələri ilə hərəkət zamanı bu sistemlərdə bir uyğunsuzluq olur. bu sistem bir şeylərin tərs getdiyini hiss edir. Bədən silkələnir və hərəkət halındadır. Vestibulyar aparat bunun siqnalını beynə ötürür. Yəni yerdəyişmə var. Amma gözlər əgər sabit bir cismə - telefona, kitaba, jurnala və s. fokuslanıbsa beynə əks siqnal gedir. Binəva beyin də bilmir vestibulyar aparata inansın yoxsa gözün gördüyünə. Hə, unutmadan onu da deyim ki yol kənarındakı, yəni yaxın cisimlərə baxarkən də maşın tutması riski artır. Çünki o cisimlər çox hərəkətliymiş kimi görünür və bu dəfə də gözlər beyni "təkərə salır". Maşın tutması zamanı nələr olur:
Başlanğıcda qarında narahatlıq hissi, əsnəmə, göz qapaqlarının ağırlaşması, isti basması, tərləmə və baş gicəllənməsi, tüpürcək artışı yaşanır və ən çox görülən simptom üzə çıxır: qusma. Çünki bu çaşqınlıq vəziyyətində beyin belə düşünmüş ola bilər: "Aləm dəyib bir-birinə. Vaxsey deyəsən zəhərləndim. Qoy qusum" deyə düşünərək insanı qusdurmuş ola bilər. Düzü, bu hadisə haqqında müxtəlif teoriyalar var. Yəni konkret mexanizmini bilmirik.
Bəs kimlərdə olur maşın tutması? Əvvəla, adətən sürücülərdə olmur. Çünki sürücülər nəqliyyat vasitəsini özləri idarə etdikləri üçün beyin hərəkətləri əvvəlcədən təxmin edir və gözün, vestibulyar aparatın göndərdiyi bilgilər beyni çaşdırmır. Amma sərnişinlər passivdir. Hərəkətləri, manevrləri tam təxmin edə bilmirlər. Ona görə bu uyğunsuzluq baş verir və maşın tutması yaranır. Tədqiqatlar göstərmişdir ki, qadınlar kişilərə nəzərən daha çox risk altındadır. Xüsusilə hamilələr, mensturasiya dövründə olanlar daha çox təsirlənirlər. Həmçinin, 7-12 yaş aralığında olan uşaqlar və qocalar da risk qrupuna daxildir. Miqren xəstələri, keçmişində daxili qulaq xəstəliyi olan şəxslərdə də risk xeyli yüksəkdir. Həmçinin genetikanın rolu yenə burada da özünü göstərir. Nəqliyyat vasitələri ilə səyahətə adaptasiya olmamış fərdlər də risk altında hesab edilir.

Bəs bunun qarşısını almaq üçün nə etmək olar? Dərmanların əks təsirləri olduğuna görə dərmanlara qaçmazdan əvvəl bir neçə faktoru dəyişdirmək faydalı ola bilər.
1. Oturacaq seçimi. Hərəkətin əksinə oturmaq, arxa oturacaqda oturmaq maşın tutması riskini artıra bilər. Ön oturacaqda oturmaq daha məsləhətli hesab olunur çünki sürücüdə olduğu kimi qabaqda oturan şəxs də üfüqə baxır. Bu beynin çaşqınlıq yaşamasına mane olur.
2. Üfüqə baxmaq. Gözləri uzaq bir nöqtədə sabit tutmaq yəni üfüqə, varsa dağlara, buludlara baxmaq maşın tutması riskini azaldır. Çünki bu zaman gözlərin beynə ötürdüyü məlumatla vestibulyar aparatın ötürdüyü məlumat bir-birinə tərs düşmür.
3. Mühitin ventilyasiyasını yaxşılaşdırmaq. Nəqliyyat vasitəsinin içi çox isti, rütubətli olduqda risk artır. Ona görə havalandırma, kondisionerdən düzgün istifadə önəmlidir.
4. Səyahətdən qabaq ağır, yağlı, ədviyyatlı yeməklər yeməmək. Mədədə nə qədər həzmi çətin olan qida varsa qusma riski də bir o qədər artmış olur. Buna görə səyahətdən qabaq və ya səyahət zamanı kofein qəbul etmək, ət, yağlı yeməklər yemək məsləhət görülmür.
5. Saqqız çeynəmək. El arasında ən faydalı üsul olaraq qəbul edilən saqqız, beyni yüngülcə məşğul etdiyi üçün faydalı ola bilər. Çünki beyin bununla məşğul olarkən qusma mərkəzinə siqnal göndərməyi təxirə salır. Həmçinin saqqız tüpürcək ifrazını özlüyündə artırdığı üçün mədənin də başı saqqıza qarışır. Yəni bu doğru bildiyimiz yanlış deyil, həqiqətən işə yarayan üsuldur.
Bunlardan başqa musiqi dinləmək də riski azaldan digər üsullardan biridir.

Əgər deyirsinizsə bunların heç biri işə yaramır, onda əlimizdə bir neçə dərman vasitəsi var. Amma dərmanların bir çoxunun sedativ (uyuşturucu) təsiri olduğu üçün bu riski də nəzərə almaq lazımdır. Dərmanlar maşın tutmasını aradan qaldırsa da yuxululuq, ağız quruluğu, keyləşmə kimi simptomların üzə çıxmasına səbəb ola bilər.

invisible gorilla experiment

Ən məşhur psixoloji eksperimentlərdən biri. Azərbaycancası ilə "görünməz qorilla eksperimenti". Christopher Chabris ve Daniel Simons adlı iki psixoloq tərəfindən aparılan eksperimentdə "diqqət korluğu (inattentional blindness)" vəziyyətini sübut etmək üçün 1999-cu ildə aparılmışdır.
Eksperimenti başa düşmək üçün əvvəlcə videonu izləyin.

(youtube: )

tək şeyin yaxşısı olmaq

Fikrimcə normal olan vəziyyətdir. Dərinlik genişlikdən daha yaxşıdır belə pis çıxmasın. Həqiqətən dünya tək mövzuda, məsələn öz işində çox uğurlu olub başqa sahələrdə çox şey bacara bilməyən insanlarla doludur. Əsas olan fərdin özünün öz vəziyyətindən razı olmasıdır. Amma bir yerə qədər. Çünki bir şeyin yaxşısı olmaq digər sahələrdə sıfır olmaq demək deyil. Belə insanlar onsuz da çox azdır. Ən azından səthi formada da olsa bir neçə sahədə bilgi və bacarığı olur insanın. Sadəcə o bacarıqların ortaya çıxması üçün mühit lazımdır.
(bax: intellektual fomo) və (bax: şəxsi inkişaf) kimi şeylərin tələsinə düşmədən dünya görüşünü artırmaq, şəxsiyyəti inkişaf etdirmək mümkündür.
sifarişi verən: qaçaraddımdanenənanənan

katatoniya

Davranış, hərəkət və şüurun pozulduğu neyropsixiatrik vəziyyətdir. Təkbaşına xəstəlik sayılmaz amma bəzi ağır xəstəliklərlə birlikdə görülə bilər, dərman təsirilə və zəhərlənmələrdə, həmçinin bir sıra fiziki xəstəliklərdə ortaya çıxa bilər.

Katatoniyanın simptomları:
1. Stupor (hərəkətsizlik). Katatoniyalı xəstə uzun müddət heç bir hərəkət etməyə bilər. Eynilə heykəl kimi günlərcə heç bir hərəkət etməz. Hətta özünü batırsa belə hərəkət etməz. Bu, katatoniyanın ən ağır hallarından biridir və katatonik stupor adlanır. Əgər müdaxilə edilməzsə xəstədə ciddi simptomlar üzə çıxa bilər. Su, və qidaya tələbat ödənmədikdə orqanizm çox sürətlə çökə bilər.

2. katalepsiya. Katalepsiya bədənin qəribə bir vəziyyətdə sanki "kilidlənmiş" kimi durmasıdır. Xəstənin ətraflarını kənardan hərəkət etdirmək istədikdə xəstə ya azca müqavimət göstərər və ya waxy flexibility yəni bal mumu kimi verilən pozada uzun müddət durar. Bu hal katalepsiyanın bir formasıdır.
3. stereotipik hərəkətlər. Katatoniyanın əsas əlamətlərindən biridir. Katatonik xəstə mənasız hərəkətlər edər, tullanar, əllərini ovuşdurar, əl çalar və s.
4. Mutizm. Mutizm ümumilikdə danışma aparatında problem olmamasına baxmayaraq danışmama halıdır. Katatonik mutizmdə ya xəstə çox az danışar ya da ümumiyyətlə danışmaz.
5. exopraksiya və exolaliya. Exopraksiyada xəstə qarşısındakı insanın hərəkətlərini, exolaliyada isə nitqini təkrarlayar.
6. Negativizm. Xəstə hərəkətsizdir. Amma hər hansı bir şəkildə bədən üzvlərinin hərəkət etdirilməsinə qarşı güclü müqavimət göstərər. Buna rigidlik deyilir.
7. posturing. Katalepsiyaya oxşardır. Amma burada xəstə anidən qəribə bir duruş alır və o duruşu dəyişdirmək olmur.
8. mannerism. Öyrəşilmiş hərəkətin qəribə şəkildə edilməsi. Məsələn, əlinizi görüşmək üçün xəstəyə uzadırsınız amma xəstə əlini uzadərkən başını əyir, boynunu bükür və ya biləyini bükür. Hərəkətləri sanki teatral formada edir.
9. agitation. Tütklərin deyimiylə "ajitasyon". Səbəbsiz narahatlıq, kənar müdaxiləyə qarşı həddən artıq qəzəblə müşahidə olunur.
10. grimacing. Üzdə əcaib, dəyişkən mimikalar olur.
Əslində DSM-5-də 12 əlamət sadalanıb amma katalepsiya və waxy flexibility, exolaliya və exopraksiya eyni qrupda yerləşdirildi. Əgər 12 əlamətdən ən az 3-ü xəstədə varsa xəstədə katatoniyanın olduğunu demək olar.


Katatoniyanın göstəricilərindən keçək katatoniyanın formalarına:
1. Katatonik stupor. Stupor hissəsində məlumat verildi. Akinetik katatoniya da adlanır.
2. Həyəcanlı (exited katatoniya. )
Nadir görülsə də təhlükəli tipdir. Xəstədə ciddi və səbəbsiz narahatlıq, hərəkətlilik görülür. Özünə və başqalarına xətər yetirmə riski yüksəkdir.
3. malign katatoniya. Birbaşa tərcümə etsək bəd xassəli katatoniya. Çox nadir və çox təhlükəli katatoniya tipidir. Xəstədə qızdırma, arterial təzyiqin ani yüksəlişi, ürək döyüntülərinin sürətlənməsi, hətta deliryum görülə bilər.
4. periodik katatoniya. Ataklar halında gəlir və itir.

indi isə katatoniyanın hansı psixi xəstəliklərlə birlikdə görüldüyünə baxaq.
1. Şizofreniya. Katatonik şizofreniya şizofreniyanın alt tiplərindən biridir. Əvvəllər katatoniya sadəcə şizofreniya ilə bağlı bir termin olaraq qəbul edilirdi. Lakin indi bir çox pozuntuda görülə bilməsi qəbul edilir
depressiya. Şizofreniyanın katatonik olması kimi katatonik depressiyanın da görülməsi mümkündür. Hətta depressiyada psixozla birlikdə katatoniyanın görülməsi heç nadir hal deyil. Lakin katatoniya emosional pozuntularda nisbətən fərqli şəkildə üzə çıxır və müalicəyə tez tabe olur. Şizofreniyada isə daha mürəkkəb və müqavimətli ola bilir.
bipolyar pozuntu. Bildiyimiz kimi bipolyar pozuntu da depressiya kimi emosional pozuntudur. Amma 2 qütbü var və katatoniya həm depressiv, həm də maniyada görülə bilir. Təbii ki emosional vəziyyətə uyğun olaraq katatoniya da şəklini dəyişir.
şizoaffektiv pozuntu. Şizofreniya ilə bənzərlik göstərən bu pozuntu həmçinin bipolyar pozuntu kimi depressiv və manik ola bilir. Həmçinin bəzən katatoniya da bu əlamətlərə əlavə olunur.
ağır autizm. Autizmdə exolaliya və exopraksiya çox tez-tez görülsə də katatoniyanın digər simptomlarının da görülməsi mümkündür.
post-travmatik stress. Katatoniya göründüyü kimi təkcə "donub qalma" vəziyyəti deyil daha kompleks bir sindromdur. Bu xəstəlikdə katatoniya çox nadir də olsa görülə bilir.

Nevroloji xəstəliklərdə də katatoniya görülə bilir. Epilepsiya xüsusilə temporal hissədə ocaq varsa, parkinson, kəllə-beyin travması və multipl sklerozda katatoniya görülməsi mümkündür. Katatoniyanın özünü ən qabarıq şəkildə göstərdiyi psixi pozuntular üçün
(bax: katatonik şizofreniya)
(baxma: katatonik depressiya)
Katatoniyanın müalicəsi üçün ən effektiv üsul lorazepam adlı benzodiazepindir. Ya ağızla ya da iynə ilə əzələyə yeridilərək katatonik simptomları qısa müddətdə azaldır. Amma katatoniya lorazepama cavab verməyəcək qədər güclüdürsə onda (bax: elektrokonvulsiv terapiya) köməyə çatır. Katatoniya ekt ilə 80 və ya 100 faiz ehtimalla aradan qalxacaq. Katatonik xəstəyə digər dərman vasitələri verilərkən diqqətli olunmalıdır. Çünki bəzi antipsixotiklər katatoniyanı şiddətləndirə bilir. Xüsusilə katatonik depressiyada bu diqqətə alınmaldır. Ümumiyyətlə katatonik xəstələrin xəstəxana şəraitində müalicə olunması tövsiyə olunur. Çünki katatoniya həm özü təhlükəlidir, həm də katatoniya altındakı tibbi vəziyyətin ağırlaşdığının bariz göstəricisidir.

(youtube: )

bilgi paylaşmaqda paxıllıq edən insan

Böyük ehtimalla "məndən öyrəndi, mənim paylaşdığım üstünə beşini də qoyub sırıyacaq millətə" deyə düşünən insandır. Bilgi paylaşmağa məcburdur mu? Situasiyadan asılı olaraq dəyişir. Sözlükdə "bilgi gücdür" kimi bir şüarımız olsa belə bütün kəlləmizin suyunu sıxanadək bilgi paylaşmalı deyilik deyə düşünürəm. Bu başqa məsələ. Ancaq bəzən professorlar, akademiklər, müəllimlər belə bilgilərini paylaşmaqda paxıllıq edə bilirlər. Halbuki bu adamların işi bilgi paylaşmaqdır. Hətta bilgi satmaqdır. Ona görə də özlərinin kopyasını yox, özlərindən daha bilgili tələbələr yetişdirməlidirlər. Yəni bu paxıllıq "haqlı" paxıllıq deyil. işini yarım yamalaq görməkdir.

hamının anormal olmağı reallığı

Real olan reallıqdır. Başlığı açan da yəqin psixoloji aspektdən yanaşıb ona görə elə psixologiyadan davam edək. 100 adamdan eyni sualı soruşsan "normal adam kimdir?" 100 fərqli cavab alarsan. Çünki aldığın cavablar 100 beynin məhsuludur. Hər beynin öz "normalı" vardır. Düşünün ki hər insanın barmaq izi belə bənzərsizdir. Halbuki barmaq izi derma ilə epiderma arasındakı girinti-çıxıntılardan yaranan, beyinlə müqayisədə çox kiçik bir fərqlilikdir və dəyişməzdir. indi isə insanın ən mürəkkəb orqanlarından biri, hətta ən mürəkkəbi olan beyindəki fərqliliklərə baxaq. Haradan gəlir bu fərqliliklər?
Əvvəla, genetik kodlardan. Genetika burada ilk və ən güclü fərqlənməyə səbəb olan amildir.
ikincisi, prenatal dövrdə dölün məruz qaldığı mühit, ananın qidalanması, varsa əgər infeksiyalar, stress, dərmanlar və s. Beyin inkişafına təsir edir və istiqamət verir.
Üçüncüsü, uşaq doğuldu. Doğuşun özü, bağlanma stilləri, yəni uşağın kimlərlə necə bağlandığı beyinə təsir edir.
Siyahını çox uzatmaq olar, travmalar, təcrübələr, yaş, xəstəliklər, qidalanma və s. Burada barmaq izində olduğu kimi sabitlik yoxdur. Ona görə heç kəsə "bax bu insan normaldır" deyə bilmirik. Çünki beyinlərimiz fərqlidir və əziz oxucu, sən bu entrini oxuyarkən də beynindəki dəyişikliklər işini görür. Yeni əlaqələr yaradır bəlkə də bəzi əlaqələr artıq qırılıb yox olur.

indi ortaya bir sual çıxır: "normal" insan yoxdursa psixi xəstəliklər nədir bəs? Onlar anormallıq deyil mi?
Psixi xəstəliklər var, hətta yüzlərlə psixi pozuntu var. Amma hər insanın da bir az anormallığı var deyirik axı. Ən azından başlıqda bunu dedik. Psixi xəstəlikdə bu anormallıq artıq fərdin həyatına ziyan vurmasına səbəb olursa müdaxilə edirik. Psixoloq/psixiatr kimi mental xəstəliklərlə məşğul olan şəxslər xəstənin anormallığını törpüləyib normaya çevirmir. Sadəcə xəstəni bir az daha idarə oluna biləcək, xəstənin həyatına zərər verməyəcək hala gətirməyə çalışırlar. Bəli, hamımız anormalıq. Amma hamımız xəstə deyilik. Məsələn, bir şəxsin obsessiyaları ola bilər. Bu sadəcə bir özəllikdir. Bir çox insanın düşüncəsinə görə bu anormallıqdır. Bu obsessiyalar şəxsə mane olmursa heç kəs ona müdaxilə etməz. Buna ehtiyac da yoxdur onsuz. Və ya aseksuallıq. Aseksual şəxs öz həyatından məmnundur. Nə özünə ziyanı var, nə də başqasına. Nə olsun ki çoxluqdan fərqlidir? Sənə görə və ya mənə görə anormaldır. Faktdır ki, heç kəsə zərəri yoxdur. iş bununla bitmir. Hamımızın belə "anormallıqları" var. Qəbul etsək də etməsək də.

sözlüyün yazarlara qazandırdıqları

Beynimin içərisindəki zir-zibili boşaltmaq üçün bir qutudur söz6. Hansı informasiyalar ki ağırlıq edir, indi işimə yaramır, olduğum odlu qəfəsdən məni dartıb çıxara bilmir mən də yazıram. Elə-belə yox, uzun-uzun yazıram fərqində olmadan. Başımın içindən bir-birinə bağlı zəncir kimi çıxır yazdıqlarım. Madəm ki mənə faydası yoxdur bildiklərimin, onda bəlkə bir iki nəfər görüb eliyər bir şey öyrənər. Heç kəs mənə istinad etməz təbii ki, çünki mənbə göstərəcək qədər də ciddiyə almıram yazdıqlarımı deyərdim amma düzünü desəm sadəcə bildiyimi yazıram. Mənbələri yadımda olmasa belə doğruluğundan şübhə etmədiyim hər şeyi yazıram. Yazmağa davam da edəcəyəm yaşadığım müddətdə. Qarşılıq filan da gözləmirəm...
(Əslində olan: bayquş bilgisini pulla satsa mənbəli, qrafikli avropa standartlarına uyğun məqalələr yazar)

ağlayarkən gülmək

Başlığı necə açım bilmədim. iki zidd emosiyanın eyni anda, eyni insanda partlamasıdır mı? Yaş, cinsiyyət kimi faktorlardan asılı olmayaraq yeri gələndə gülmək də, yeri gələndə ağlamaq da tamamilə normal vəziyyətlərdir. Amma eyni anda gözlərdən damcı-damcı yaş axarkən qəhqəhəylə gülmək? Bir az "qorxunc" kimi gələ bilər. Ancaq insan beyni bilmədiyi bir şeydən qorxar. Ona görə də psixologiyası, fiziologiyası, nevrologiyası ilə bu hadisəni bir az açaq.

Psixologiya və psixiatriyada bu hadisənin xüsusi bir adı yoxdur (bəzən patoloji gülmə/ağlama olaraq adı çəkilsə belə). Yəni, bəli psixoloji pozuntularla əlaqəli olaraq ortaya çıxır bu "gülmə-ağlama atakları". Bir də bunun nevrologiyada tamamilə nevroloji səbəblərlə ortaya çıxan forması psevdobulbar affekt olaraq adlandırılır. Əvvəla, qısaca psevdobulbar affektə nəzər salaq çünki mənim bu entridə diqqət çəkmək istədiyim vəziyyət bu yox, psixoloji səbəblərlə baş verən gülmə-ağlama qarışımı ataklardır.
Beyin lezyonu və neyrodegeneratov xəstəliklər (alzheimer, dimensiya və s.) psevdobulbar affektə səbəb ola bilər. Xəstə səbəbsiz yerə gülə də bilər ağlaya da. ikisini eyni anda yaşaya da bilər. Psevdobulbar affektdirsə əgər mütləq altında nevroloji, yəni sinir sistemi xəstəliyi axtarmaq lazımdır. Beynin ön hissəsində, beyin kötüyündə və bir sıra digər beyin bölgələrində, hansı ki duyğuları idarə edir, bir zədələnmə, üzvi bir pozuntu yaşandığında bu vəziyyət baş verir. Psevdobulbar affekti ayıran əsas əlamət şüurun açıq olmasıdır. Şəxs vəziyəti idarə edə bilməsə də, fərqindədir və affekt bitdikdən sonra bunu xatırlayır. Bu halda affekt bir neçə saniyədən bir neçə dəqiqəyə qədər çəkə bilər. Şəxsin olduğu vəziyyətdən, mühitdən asılı olmayaraq ortaya çıxır. Bu ataklar 1 dəfəylə yekunlaşmır, mütəmadi olaraq ortaya çıxa bilir.

indi isə gələk entrinin əsas mövzusu olan psixogen mənşəli gülmə-ağlama ataklarına. Bu vəziyyət də uyğunsuz bir yerdə, uyğunsuz bir zamanda ortaya çıxır. Şüurun tam açıq olduğunu deyə bilmərik. Ən azından şüurda bulanıqlıq vardır. Bu gülmə-ağlama ataklarının görüldüyü əsas pozuntular psixotik pozuntulardır. Psixozlu xəstələrdə reallıqla olan əlaqə zəifləmişdir deyə onlar gerçəkliyi tam qavraya bilmirlər. Həmçinin gülmə-ağlama atakları baş verirsə bu, xəstəliyin irəlilədiyini göstərən siqnallardan biridir. Kimlərdə görülə bilər:
1. Emosional pozuntularla paralel görülən psixozlarda. Bipolyar pozuntu (xüsusilə tip 1, major depressiya (psixotik olan). Nevrotik depressiyada da ağlama krizləri tez-tez təkrarlanar və bu xəstəliyin əlamətidir. Amma əgər xəstədə artıq psixoz da görülməyə başlayıbsa, o zaman xəstənin çox böyük ehtimalla sayıqlamaları (delusions) vardır. Bu daşlaşmış fikirlər xəstənin beynində sanki dövrə vururmuşcasına gedib gəlir. Psixotik depressiyalı xəstə bu halda gülmə-ağlama (daha çox ağlama basğın olur) qarışımı bir hal yaşayır. Məsələn, Xəstə reallıqdan uzaq bir şəkildə özünü günahlandırır, hətta intiharı, ölümü qurtuluş olaraq gördüyünü deyir. Bu psixotik depressiyanın ən irəliləmiş formasında görülür. Xəstə bunu açıqlamağa çalışsa da verdiyi açıqlamalar reallıqla uyğunlaşmır. Həmçinin bipolyar pozuntu da psixozla özünü göstərir. Bu səbəbdən xüsusilə maniyada gülməli olmayan şeyə gülmə, ağlamalı olmayan şeyə ağlama və ya karma epizodlarda ikisi də eyni anda görülə bilir.


2. Psixotik pozuntular: şizoaffektiv pozuntu, şizofreniya. Bu iki pozuntuda sayıqlamalarla yanaşı əsasən hallüsinasiyalar da görülə bilir. Yəni xəstələr hallüsinasiya və sayıqlamaların təsiri altında gülmə-ağlama atakları keçirə bilirlər.
qeyd: psixi pozuntularda gülmə-ağlama atakları duyğu ilə düşüncə arasındakı qopuqluqdan yaranır.
Şizoaffektiv pozuntunun tipik göstəricilərindən biri emosional dalğalanmalarla paralel görülən psixozdur. Bu vəziyyət psixotik depressiyaya oxşasa da psixotik depressiyanın adətən daha melanxolik olması onu şizoaffektiv pozuntudan ayırır. Həmçinin psixotik depressiyada emosional yükün səbəbilə psixoz yaranır. Şizoaffektiv pozuntuda psixoz daha "müstəqildir", emosiyadan asılı deyil.
Şizofreniyada isə hallüsinasiyalar və sayıqlamalar eyni anda ortaya çıxa bilir və bu da xəstənin real aləmlə bağlarının tamamilə qopmasına səbəb ola bilir. Buna görə də bu cür emosional partlayışlar baş verir. Xəstə gülməli olan şeyə ağlayır, ağlamalı olan şeyə gülür və ya iki halı eyni anda yaşayır.

dissosiativ pozuntular Gülmə-ağlama ataklarında dissosiasiya yəni, şüur bulanıqlığı, qavrayış pozuntuları (depersonalizasiya/derealizasiya) birlikdə görülə bilər. Əgər belədirsə, onda xəstə bəzən bu ataklar keçdikdən sonra atakları xatırlamaz. Bu vəziyyət psixozdan fərqlidir. Çünki burada qavrayış pozulmuşdur. Xəstənin real aləmlə əlaqələri yerindədir.

Uzun sözü qısası, əgər psixi xəstələrdə gülmə-ağlama atakları görülürsə və daha da pisi artırsa bu xəstəliyin ağırlaşmasını göstərən əsas əlamətlərdən biridir. Xəstənin psixozu güclənə, özünə və ətrafındakı insanlara zərər vermə potensialı yüksələ bilər (bu xəstədən xəstəyə və xəstəlikdən xəstəliyə dəyişim göstərə bilər).
Müalicə üçün atipik antipsixotiklərdən (məs, oıanzapine), litiumdan, anksiyolitiklərdən və antidepressantlardan istifadə olunur. Düzü, xəstə bu hala gəlməmişdən qabaq böyük ehtimalla bunlardan istifadə olunub amma yenə də dərmanları və dozalarını yenidən nəzərdən keçirmək lazımdır.
Bir də unutmadan, gülmə-ağlama qarışımı bir vəziyyət sağlam insanların da yaşaya biləcəyi bir vəziyyətdir. Məsələn, uzun müddət sonra itkin düşmüş birini tapdıqda verilən qarışıq reaksiyalar, ölümdən dönmə kimi anlarda gələn rahatlama ilə emosional boşalma kimi hallar patologiya sayılmaz. Ancaq xəstə insanlarda bu vəziyyətin təkrar etməsi qırmızı xəbərdarlıqdır. Çünki bu intiharın, özünə və ya başqasına xətər yetirmənin xəbərçisi ola bilər. Vəziyyətin ciddiyyətini bir də belə açıqlayım, görün xəstəlik nə qədər ağırlaşıbsa artıq beyin duyğuları nə bastıra bilir nə də idarə edə. Ona görə bu tip xəstələr nəzarətdə olmalıdır.
Effektiv müalicə üçün
(bax: elektrokonvulsiv terapiya)

ən cındır sinif yoldaşı

Texnologiya, Təsviri incəsənət kimi dırınqalet fənlərdə kiçik summativ qiymətləndirmələrin cavablarını internetdə tapdığım metodik vəsaitlərdən əzbərləyib 1 səhvlə 5 alırdım həmişə. Bu işdə cındırlıq haradadır desəniz mən rahat-rahat əzbərlədiyim variantları qaralayərkən sinif yoldaşlarım siçan kimi parta altından kitabdan köçürməyə çalışırdılar. Tutulurdular, sinif rəhbəri belə çağırılırdı və s. Bəli, o cındır mən idim.
(baxma: törətdiyim peşmandan əməl deyiləm. Gəbərin yetimçələr)

cəhənnəm

Demək olar ki materialist olduğum üçün varlığına inanmadığım yer. Amma əgər varsa onda ruhun da beyindən qismən ayrı olduğu düşünülməlidir. Məlum məsələdir ki, bədən dünyada qalır və məhv olur. Əzabı hiss etməyəcək hala gəlir. Amma ruh, yəni yunancası ilə "psixika" ölmür. Cəhənnəmdə əzab görəcək olan da psixikadır. Əgər elədirsə psixiatrik xəstəliklərdən əziyyət çəkənlərin çox da çətinlik çəkməyəcəyi yerdir cəhənnəm. Yəni cəhənnəm əzabı ən çox ağır psixiatrik xəstəliklərin verəcəyi qədər əzab verə bilər. çəkəcəyimiz əzab bu xəstəliklərin verdiyi əzabdan daha çox olmayacaq:
1. Psixotik depressiya
2. Şizoaffektiv pozuntu
3. Şizo-obsessiv-kompulsiv pozuntu
4. Neqativ simptomların daha çox önə çıxdığı şizofreniya
5. Borderline şəxsiyyət pozuntusu
6. Dissosiativ şəxsiyyət pozuntusu (çoxlu şəxsiyyət)
qeyd: cəhənnəmlə psixiatrik xəstəlikləri necə bağladım bilmirəm ancaq mənim düşündüyüm şəkildə bir cəhənnnəm varsa əziz, yuxarıdakı xəstəliklərdən əziyyət çəkənlər, cəhənnəm sizin üçün ən çoxu kürdəmir qədər təhlükəli olar. Rahat olun.