rene descartes

Modern fəlsəfənin atası və rasyonalist bir düşünür.
Kartezyan dualizm. Yuxarıda yazılıb deyə bəzi yazılmayan şeyləri yazacam. Tanrını necə sübut etdiyi, dekart dualizmi və dekart şübhəciliyi ( çox gısa tutmağa çalışacam).
Dekart şübhəciliyini bir cümləylə izah edəcəm. Əgər bir məlumat əldə elədinsə buna inanmağın üçün ona şübhəylə yanaş və zərrə gədər belə olsa yanlış bir şey varsa o məlumatda onu doğru olarag gəbul eləmə.
Dekart dualizmi bədən və zihin ayrımıdır. Dekart ilk öncə Mənim beş hissim var və mən bunlara tamamilə inana bilərəm mi deyə sual verir. Örnək verirəm gözlərim hər zaman doğru hissiyatını verməyib və bəzən məni yanılda bilər ona görə hisslərimə hər zaman inanmamalıyam. Dekart sadəcə öz varlığına şübhəylə yanaşmır bundan da o məhşur cogito ergosum çıxır.
Gələk tanrı sübutuna. Dekart burada üç arqument göstərir. Birinci tanrı mən ola bilərəm mi ? Cavab əlbəttə ki xeyr. Çünki mən olsaydım özümü hər tərəfli olarağ qüsurlu yaratmazdım. ikinci ailəm ola bilər mi ? Cavab xeyr ailəm məni biolojik olarağ dünyaya gətirə bilər lakin cavab bu da deyil. Son olarağ, mən sonlu varlığam mən sonlu varlığ olduğuma görə sonsuz düşüncəsi mənim bilincimə sonsuz biri tərəfindən goyulub. Tanrı sonsuzdur və tanrı var.
Bundan əlavə dekart insanların doğuşdan həndəsə və bəzi bilgilərə sahib olduğunu deyirdi. Buna garşı çıxan da Klassik liberalizmin banisi olan John Locke olub.

karl marx

Uzun olacağ sigaret çəkərək oxuyun peçat gedir.
Kapitalizmə ən sərt yumruğu vuran insan, filosof,iqtisadiyyatçı,siyasətçi,yazar,sosiolog. Filosoflar bu dünyaya ancağ rəy bildirdilər ancağ önəmli olan onu dəyişməkdi. var olan nədir sualına var olan tək şey mübarizədir deyən şəxs. Kimilərinə görə əsəbi və insanlarla sərt danışan biri kimilərinə görə isə humanist biri idi. Marksa ən çox təsir edən filosof Hegel olub. 1818-ci ildə Almanyanın Trier şəhərində anadan olub. Atası tanınmış və hörmətli hügugçu idi. Atası Russonun əsərlərini əzbərə bilirdi. Elə marksın da belə savadlı və hörmətli biri olmağını istədi. Marks məktəb vaxtından müəllimələri tərəfindən təriflənən bir tələbə olub. Müəllimlərindən liberal görüşü mənimsəyən sadəcə bir insanı sevmirdi. 17 yaşında marks bonn şəhərində hüquq fakültəsini qazanır. Bonnun atmosferinə düşür və hər gün içir çəkir babat pul xərcliyir. Bu dönəmlərdə şeir də yazırdı. Sonra atası yenə önəmli rol oynayır həyatında və onu berlin üniversitetinə keçirir. Bu arada da həyatının eşqi Jennylə nişanlanır. Marksın hegelin yaradıcılığı ilə tanış olduğu illər başlayır. Və bu arada gənc hegelci olmuşdur (Hegelcilər yaşlı və gənc olarağ ikiyə ayrılır).
Uzatmadan Komunist Manifestosuna keçək. Ən məhşur əsərlərindən biridir və bu əsər yazılannan bir gün sonra sanki planlanmış kimi inqlab da olub parisdə. 1871 də paris hakimiyyəti iki aylığ ələ də keçirilib. Paris komünü tərəfindən. Marks sırasıyla brüksel, paris, köln digər şəhərin adın unutmuşam ən sonda ömrünün sonuna gədər galacağı kapitalizmin ürəyi olan ingiltərənin london şəhərinə köçür. 8 övladı olub biri xidmətçilərindən olub və çox babat bir şəkildə jennydən gizlədilib hətta qardaş dediyi uşağ olan Engels onu övladlığa götürüb. Engelsnən 39 illik dostuğu olub və çox zaman marksın vəziyyətin pis olanda ona köməyliy eliyib.
Məhşur əsərləri 1844 əl yazmaları, alman ideologiyası,komunist manifesto ( bütün ölkələrin işçiləri birləşin cümləsinin keçdiyi əsər) bu arada manifesto tələsiy yazılan bir əsər olub kapital (sonunu engels tamamlayıb, ki əslində 4 cilddən ibarət olub) grundrisse.
Bu arada marksın yadlaşma (yabancılaşma) termini çox məhşur terminlərindən biridir. insanın öz əməyi ilə yarattığı əşyaya yadlaşması, insanın işinə, özünə və çevrəsinə yadlaşması. Buna örnək olarağ çox saat işləyən və evə gəlib arada sırada televizora baxıb (heç nəyə düzgün reaksiya verməyən) sonra yatan insanları demək olar. Bunun günahkarı kapitalist iqtisadi sistemdir.
Marksizm dünyaya çox böyük təsir edən bir fəlsəfi sistemdir.
Son olarağ neo-marksistlər var. Bunların bəziləri (frankfurt məktəbinin yaradıcıları,baudrillard kimi) kapitalist sistemə marks kimi iqtisadi deyil də, mədəniyyət və istehsal tərəfindən baxırlar.( Marksın tarixi materyalizmində vacib görülən alt və üst sistem. marksa görə hər şeyin təməlində iqtisadiyyat yatır amma neo-marksistlərin bəziləri deyir ki yox ay brat mədəniyyət ya da istehlak yatır).
Son cümlələri marksın sevdiyim cümlələri ilə tamamlamağ istiyirəm. "insanlar doğuşdan yaxşı və rasyonal varlığlardır. insanların səfalət və kefsiz olmağlarının başlıca səbəbi cəhalətdir.Güc sahiblərinin də işinə gələn bu cəhalətin səbəbləri böyük ölçüdə maddidir. Dolaylı olarağ insanlığın qurtulması üçün iki şey lazımdır: təhsil və maddi şeylərin dəyişdirilməsi..
Oxuduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Vaxt tapdıqca başga filosoflardan yazmağa çalışacam.
Edit: yazmağı unutdum. Marks shakespearin bütün əsərlərinə (səhv eləmirəmsə eliyə də bilərəm 37 əsəri var) aşina idi və bəxi əsərlərində göndərmə belə eliyib. Bu sevgisini qızlarına da ötürüb. Marksın övladlarından 5i çox yaşamayıb hətta biri doğularkən ölüb.

herakleitos

Bəli milet məktəbinin davamçısı kimi bu filozof da bütün şeylərin atəşdən yarandığına inandı. Logos sözünün yaradıcısı və hər kəsə nifrət edən hər şeyin ziddiyyətdən ibarət olduğunu söyləyən filosof.
Amma ən diqqət çəkən şeyi hər şeyin hər zaman dəyişdiyinə inanmasıdır. Hegelin diyalektik fəlsəfəsinə baxsağ tez,antitez və sintez şəklində o da dəyişimə inanırdı. Belə götürsək Hegelin diyalektik fəlsəfəsi Sokrattan əvvəl olan bir filosof Herakleitos tərəfindən az çox da olsa ortaya qoyulmuşdu.
Bundan başqa Herakleitos'un dəyişim fəlsəfəsini Platon da götürmüşdü.
Belə baxıram sokrata qədər olan filosofların çoxu çox önəm kəsb eləməsə belə Platon,Aristotel kimi filosoflara iıham qaynağı olub (Önəmlidir,atam).

stoaçılıq

Marx'ın komunizm doktrini'nin əmələ gəlməsində rolu olan helenistik dönəmin fəlsəfə məktəblərindən biridir. Bununla rəqabətdə olan da epiküristlərdir (Epikür'ün fəlsəfəsiynən bəzi insanlarla olan münasibəti çox qəribədir).
Deməli stoaçılar dünya qardaşlığına və hərkəsin təbiət qarşısında bərabər olduğuna inanırlar. Bundan əlavə hər bir insan kral ilə eyni haqlara sahib olmalıdır. ilk öncələləri materyalist olarağ qələmə alıblar özlərini. Ancağ sonradan platoncu olan stoaçılar materyalizmnən uzağlaşıblar. Xoşbəxtlik,,sükunət(huzur) önəmlidir. Bu arada sükunətin ilk dəfə stoaçılığın mottosu olduğunu deyirlər. Lakin epikür bunu stoaçılardan əvvəl öz mottosuna çevirmişdi.

azərbaycanın ən böyük problemi

Hardan başlasam ? Biraz uzun olacaq popcornlarınızı/colanızı alın arxaya yaslanıb dadını çıxarın.
ilk öncə Durkheim'ın Toplumsal iş bölümündəki "dayanışma" ilə analiz edək. Deməli kənd cəmiyyətində mekanik dayanışma var. Yəni Kənd cəmiyyətinin kollektiv bilinclə hərəkət eləməsi yeni bir düşüncəyə qarşı çıxıb həmin düşüncəni irəli atan insanın başından vurulması kişi və qadın bərabərsizliyinin həddinnən artıq yüksək olub ataxaqanlığının iqtidarı əlində tutması və yeni iş bölümlərinə əhalinin açıq olmaması. Ümumən kənd cəmiyyətlərində hər kəs birbirini tanıyır və demək olar əl sayısı qədər iş imkanı var. Bu da rəqabət ortamının yaranmamasına və qıtlığa səbəb olur. Bu səbəbdən dolayıdır ki kənd əhalisinin 100'də 95 qismi kasıb olur. Əgər organik dayanışma yaratılmağa başlasa artıq yeni iş imkanları ortaya çıxar və fərdiyyətçilik yaranmağa başlayar. fərdiyyətçiliyin yaranması da insanların birbirinə möhtac olmasına və yoxsul təbəqənin azalmasına nədən olar. Örnək olarağ,bir nəfər həkimdi deyək bir nəfər komputer mühəndisi həkimin baş aça bilmədiyi bilgisayarda olan bəzi şeyləri məcbur olaraq mühəndisdən soruşacağ. Eynən də mühəndis.
Deyək ki, kənd cəmiyyətində problem budu bəs inkişaf etmiş şəhər(lər)də nədir əsas problem. Əlbəttə ki ilk növbədə nepotizm. Nepotizm Platonun terminidir. Bizim dildə tanışımsan işdən başın çıxmasa belə gəl öyrənərsən, rüşvət anlamına da gəlib çıxır. Universitetlərdə nə vaxta qədər Müəllim və tələbə eyni düşüncəylə uni qapısına girəcəklərsə bu dəyişməyəcək. Nədir bu düşüncə ? Əlbəttə ki dərs bitsəydi çıxıb gedərdim. Müəllim sırf çıxarı olduğuna görə tələbələri kəsir və tələbə də onsuz pul verib keçəcəm oxumasam da olar deyə yanaşır və nəticədə müəllim qazanan(pul) tələbə itirən roluna girir burda. Bunun haqqında uzun danışa bilərəm amma yaxşı yerində kəsmək istiyirəm.
Kənddə olduğu kimi şəhərdə də nə qədər inkişaf eləsə də kollektiv bilinc ön sıradan yerini almış vəziyyətdədi. Cəmiyyət düşünməyə tənbəldi a kişi. Önə sürülən fikrə yaxşı və pis gözüylə belə gözücü baxır. bunu analiz edib götür qoy elədikdən sonra bir nəticəyə varmalısan o dəyqə bu bunu didi nəsə olsa onsuz da mən yanmıyacam deyib işin içinnən çıxmağ bir hünər deyil.
Başqa bir mövzuda hər şeyi mədəniyyətə bağlamaqdır. Çox pis bir şeydir bu. Bir insan düzdü böyüdüyü çevrəsindən əsinlənərək özünü formalaşdırır. Amma bu o demək deyil ki mədəniyyətin sənə göstərdiyi hər cür düşüncəni özüvə ganun olaraq qəbul edəsən.
Son olaraq ataxaqanlığının iqtidar sahibi olması bəzi iş bölümlərində habelə sosial çevrədə belə özünü çox göstərir. Sən qadınsan bunu edə bilmərsən, qadınsan bunu geyinə bilmərsən və s. ən pisi də odur ki kollektiv bilincdən dolayı bəzi qadınlar bunu qəbullanırlar hətta həmcinslərini qınayarağ toplumsal damğalamağa kişilərdən çox qadınlar can atır. Bu məsələləri çox açıb suyunu çıxartmaq istəmirəm. Bura qədər oxudunsa təşəkkür eliyirəm .

şiddət

Şiddət bir insana maddi və yaxud mənəvi yöndən zərər vermək məqsədiylə edilən davranışların bütünüdür. Bir neçə növü var və onlar haqqında gısa məlumat vermək istəyirəm. Fiziki şiddət; Fərdə yönələn, hərhansı ağrı verici bir əşyadan və ya qol gücündən istifadə edərək edilən hərəkətlərdir. iqtisadi şiddət; Kişinin gadının aylığ gəlirinə əl qoymağ, çox qismini özünə götürüb az hissəsini qadına verməktir. Psixoloji (emosional) şiddət; Sevgi göstərməmək, dəyər verilən şeylərə hörmətlə yanaşmamağ, ailə fərdlərini alçaltmağdır. Sözəl şiddət; Dəvamlı olarağ hərəkətləri ilə və sözləri ilə garşısındaki insanı qorxutmağ və təhqir etməkdir. Son olarağ cinsəl şiddət; Garşısındaki insanın razılığı olmadan cinsəl yöndən zorlamağ və onu əşya kimi istifadə eləməkdir.Ümumən götürsək, şiddət göstərən insanların səbəbləri altında təhsil səviyyəsinin aşağı olması yatır.

türkçülük

Türk ulusunu yüksəltməkdir.Bu ideologiyanın banisi və yüksəldən Ziya Gökalp'dır.
Ziya Gökalp'ın "Türkçülüğün Esasları" adlı əsərində bunu çox gözəl izah eliyib.Yuxarıda Türk ulusunu yüksəltməkdir dedim, bəs ulus nə mənaya gəlir Ziya Gökalp'ə görə ? Ulus termininə rəy bildirənlərin hərəsi öz ideologiyasına çəkir bunu desək yalan olmaz.Ulusun soy anlamına gəldiyini deyənlər var lakin soy əsasən zooloji termin olaraq keçir.Ulusu budun(kavim) olaraq göstərənlər də var.Budun içinə bir nəfər belə olsun yad biri garışmayan qandaşlara deyilir.Lakin dönüb baxdığımızda elə bir kavim'in sözü belə keçə bilməz.Coğrafiya Türkçülərinə görə isə bir ölkədə oturan topluluğların bütünüdür.onlara görə iran ulusunda yaşayan türklər,kürtlər,farslar bir ulusun bütünüdür amma bunu belə adlandırmaq olmaz.Çünki bunların mədəniyyətləri tamamən fərqlidir.Osmanlıcılara görə isə ulus Osmanlıda yaşayan bütün uyruğların bütünüdür.Ancaq Osmanlıda yunanınnan tut yahudisinə qədər var idi.islamcılara görə isə ulus bütün müsəlmanların bütünüdür.Bunu da qəbul etməyib.Çünki inanc olaraq bütün cəmiyyət göstərilə bilər amma kültür və dil baxımından bu fərqlilik göstərir.Son olaraq,fərdiyyətçilərə görə bir fərd özünü hansı özünü harada görmək istəyirsə ora aitdir deyilir.Lakin belə bir şeydən söz edilə bilməz (həqiqətən).Bəs nədir bu ulus? Ulus eyni mədəniyyəti,dini,dili,əxlaqı və təhsili bölüşən insanların topluluğudur.Çox gözəl izah eliyib məncə.Əlavə olaraq mədəniyyət və sivilizasiya ayrımlarını da çox gözəl izah eliyib mənim fikrimcə.