sözaltı sözlük

Süni intellükt sövründə dəyəri daha da artan bir platformadır.

Araşdırıb baxa bilərsiz
Bütün modelləri öyrətmək üçün çoxlu datalara ehtiyac var. Statistik olaraq isə reddit ən çox istifadə olunan mənbədir ki bu dataların nöyük hissəsi oradan götürülür.

Gələcəkdə sözlüyün özü də yerli modellərin öyrədilməsi üçün geniş istifadə olunacaq. Buna görə çox dəyərlidir və hörmətə layiqdir.
Əslində toğrul səmədin layihəsi üçün sözlüy datasından istifadə olunmuşdu. Bilmədiyimiz nə qədər belə hallar var amma biz bunu indi bilmirik. Nə olur olsun sözlük bu baxımdan dəyərlidir. Sözlüyün yazarları bunndan sadəcə oxuduqları və ya yazdıqları qədər bilgi alırlar. Amma bütün dataları götürənlər onu işlədib böyük pullar gətirən süni intellekt layihələri qururlar və quracaqlar da.

icpc

icpc 2025 bakıda keçirilib. 1 həftə əvvəl yekunlaşıb.
https://worldfinals.icpc.global/
qalib komanda ruslar olub.
sonda diskus üçün konfrans olmuşdu, mən də dəvət almışdım.


yarışma nəticələri
https://worldfinals.icpc.global/scoreboard/2025/finals/index.html

icpc

ICPC — International Collegiate Programming Contest — dünyanın ən qədim və ən nüfuzlu proqramlaşdırma yarışıdır. 1970-ci illərdə ABŞ-da bir qrup tələbənin kiçik universitet içi müsabiqəsi kimi başladı, amma indi qlobal miqyasda minlərlə tələbənin, yüzlərlə universitetin qatıldığı beynəlxalq bir hadisəyə çevrilib.

Bu yarışın qaydası sadədir, amma çətinliyi sərt: üç nəfərlik bir komanda, bir kompüter və bir neçə saat ərzində ən çətin alqoritmik problemləri həll etmək. Burada sürət də vacibdir, məntiq də, komanda işinin incəlikləri də. Çünki təkcə kod yazmaq yox, həm də kodu vaxtında, doğru strategiya ilə yazmaq tələb olunur.

ICPC-nin gücü ondadır ki, o, həm texniki, həm də psixoloji dözümlülüyü sınayır. Təzyiq altında düşünmək, səhvləri tez düzəltmək, stressə rəğmən komanda ilə işləmək — bunlar sonradan real iş həyatında mühəndislərin ən böyük üstünlüyünə çevrilir.

Tarixində çox məşhur universitetlər — MIT, Stanford, Moskva Dövlət Universiteti, Tsinghua, Varşava Universiteti dəfələrlə çempionluq qazanıb. Amma ICPC-nin cazibəsi yalnız qaliblərdə deyil. Burada iştirak etmək belə gənc proqramçılar üçün bir passportun rolunu oynayır: qlobal miqyasda tanınmaq, böyük şirkətlərin diqqətini çəkmək, özünü sınamaq.

Bugün Google, Microsoft, Meta, Amazon kimi şirkətlərin minlərlə mühəndisi vaxtilə ICPC səhnəsindən keçib. Onlar üçün bu yarış sadəcə tələbəlik xatirəsi deyil, həm də karyeranın başlanğıc nöqtəsi olub.

Bəziləri deyir ki, ICPC yalnız alqoritmlər üçündür. Amma əslində bu yarış gəncliyin enerjisinin, ağlın çevikliyinin və proqramçılıq romantikasının ən böyük bayramıdır. Kodun içində gizlənən yaradıcılığı görmək üçün ən təmiz arenadır.

baxışmaq

Bəzən sevginin ən güclü anı toxunmaqda, öpməkdə yox, sadəcə baxışmaqda gizlənir. iki göz bir-birinə ilişəndə dünya öz sürətini itirir. Səs-küy kəsilir, küçələrdəki adamlar bulanıq kadr kimi arxaya çəkilir, geriyə yalnız iki nəfərin arasında görünməz körpü qalır.

Filosoflar çox danışıb: dilin çatmadığı yeri baxışlar tamamlayır. Çünki sözün qurduğu divarı gözlər bir baxışda yıxır. Əgər dil ağlın işarəsidirsə, gözlər ruhun qapısıdır. O qapı açılarsa, artıq heç bir izaha ehtiyac qalmır.

Ədəbiyyat da bunu min dəfə sübut edib. Nizami Leylinin gözündə Məcnunun bütün çöllərini gördü, Cəlil Məmmədquluzadə bir baxışın bütün romanı əvəz etdiyini yazdı. Gözlərdəki susqunluq bəzən yüz şeirdən daha sarsıdıcıdır.

Sevgi tərəfdən baxışmaq həm bədənlərin deyil, ruhların görüşüdür. Əllər toxunmaya bilər, amma gözlərin toxunuşu ürəyin ritmini dəyişir. Bir anlıq baxış bəzən uzun məktubları, illərlə yazılan izahları ləğv edir. Çünki orada saxtakarlıq yoxdur: göz yalan danışmağı bacarmır.

Baxışmaq, əslində, ən təhlükəli yaxınlıqdır. Çünki bir cümləni gizlətmək mümkündür, amma bir baxışı gizlətmək olmur. Ona görə də göz-gözə gələndə insan qorxur — üzə çıxacaq olanı nəzarətdə saxlamaq olmur.

Və bəlkə də buna görədir ki, böyük sevgilər çox vaxt bircə baxışdan başlayır. Bir anda iki insanın taleyi bir-birinə qarışır. Baxışmaq insanın içində gizlədiyi sirrləri hack edən ən qədim texnologiyadır. Sözsüz, amma sarsıdıcı.


---

Kasıb, gənc insanların baxışlarında başqa bir nağıl gizlidir. Onların cibində cəsarəti artıracaq lükslər, bahalı geyimlər, cazibədar hədiyyələr olmur. Onların silahı yalnız baxışlarıdır. Və o baxışların öz dili var — cümləsiz, amma birmənalı. Bir anlıq göz-gözə gələndə bilirsən: sənin xoşuna gəlirsə, o da artıq sənə toxunub baxışları ilə.

Hürkə-hürkə uzanan o baxışlar əslində gizli bir dialoqdur: “Mən də buradayam, sən də buradasan, cəsarət edəkmi?” Gənclikdə bu sual hər addımda içdən səslənir. Və sonra qorxa-qorxa yaxınlaşma anı gəlir. Əllərin titrəyir, ürəyin səni ələ verir. Sözlər qarışır, amma baxışlar sənin üçün cümləni tamamlayır.

Məsumcasına sevgini etiraf etmək — “mənim xoşuma gəlirsən” demək, amma bunu elə bir sadəliklə söyləmək ki, o anın təmizliyi bahalı sözlərdən daha təsirli olur. Sonra utana-utana nömrə istəmək, qarşı tərəfin gülüşü ilə hər şeyin gerçək olduğunu anlamaq.

Sevginin ən saf şəkli bəlkə də budur: cəsarətlə qorxa-qorxa arasında sıxışıb qalan, amma yenə də yaşanan o an. Çünki böyük hisslər çox vaxt zənginlikdən yox, kasıb bir baxışdan başlayır.

playwright

Playwright — Microsoft-un yaratdığı açıq mənbə test framework-üdür. Adətən “sistem işləyir” deyəndə biz yalnız backend-in sağlamlığına baxırıq, amma istifadəçi üçün əsas məsələ — brauzerdə hər şeyin doğrudan da işləməsidir. Playwright də elə bunun üçündür: Chrome, Firefox, Safari, Edge – hansında sınaq aparmaq istəyirsənsə, bir kodla hamısını idarə edə bilirsən.

Ən güclü tərəfi odur ki, Playwright insan kimi davranır: formu doldurur, düyməni basır, gözləyir, səhifə dəyişməyincə tələsmir. Yəni o, sadəcə “kod yoxlamır”, real istifadəçini təqlid edir.

Onu “selenium killer” də adlandırırlar, çünki sürəti daha çoxdur, API-ləri daha sadədir və “headless” rejimdə (ekran açmadan) testləri raket sürətilə işlədir. CI/CD proseslərində də asanlıqla qoşulur.

Hazırda Playwright böyük texnoloji şirkətlərin çoxunda istifadə olunur: Microsoft, Google-un bəzi komandaları, Shopify, Netflix və s. Onların məqsədi aydındır: milyonlarla istifadəçiyə xidmət edən sistemdə “bir klik işləmirsə”, artıq hər şey çöküb sayılır.

Əslində Playwright təkcə test üçün yox, həm də scraping, avtomatlaşdırma və hətta bot yazmaq üçün istifadə olunur. Yəni sənə lazım olsa, Playwright saytı açıb içində sanki adam kimi gəzinə bilir.

Qısası, Playwright indi müasir proqramçıların görünməyən silahıdır: kimsə səhv düyməni basır, amma sən test yazmısansa, səhvi real istifadəçidən əvvəl görürsən. Bu, artıq “test” yox, sistemi qoruma mədəniyyətidir.

site relability engineering

SRE — yəni Site Reliability Engineering ilk dəfə Google-da adını qazandı. Sistem administratoru ilə proqramçının kəsişməsində doğulan bu peşə, sadəcə serverləri ayaqda saxlamaq yox, onların necə ayaqda qalacağını elmi formada ölçmək deməkdir.

Əvvəllər devops dediyimiz işlərin çoxu adətən “çöksə tez qalxız” prinsipinə bağlanırdı. SRE isə oyunu dəyişdi: hər bir sistemin SLO (Service Level Objective), SLA (Service Level Agreement), SLI (Service Level Indicator) parametrləri ilə işləməsi. Yəni artıq məsələ emosional “tez düzəltmək” yox, riyazi “nə qədər etibarlı işləməlidir” sualıdır.

SRE-lər üçün “etibarlılıq” lüks deyil, əsas məhsuldur. Bir sistem saniyədə milyon sorğunu emal edə bilər, amma bir neçə dəqiqə düşsə, reputasiya da, biznes də yanar. Ona görə böyük şirkətlər — Google, Meta, Netflix, Amazon, Spotify — yüzlərlə SRE komandasını saxlayır. Onların işi görünmür, amma görünməsə də hiss olunur: çünki sistemlər elə onların sayəsində səs-küysüz işləyir.

Tarixi baxımdan isə SRE modeli Ben Treynor Sloss adlı Google mühəndisinin 2003-də dediyi bir cümlə ilə başladı: “Sistemi idarə edənlər proqramçılar olsa, necə olar?” O gündən bu yana SRE həm nəzəri kitab, həm də praktik mədəniyyətə çevrildi.

SRE-nin gücü ondan ibarətdir ki, o, insan emosiyasını rəqəmlə əvəz edir. Bir proqramçı səhvini gizlədə bilər, amma SRE panelində hər şey qırmızıya çevrilir. “Hiss edirəm ki, yaxşı işləyir” devri bitdi. indi hər şey ölçülür: uptime, latency, error budget.

Və ən maraqlısı: SRE sadəcə “sistemi saxlamaq” deyil, həm də dəyişikliklərlə barışdırmaqdır. Çünki hər yeni release, hər yeni feature, sistemin düşməsi üçün yeni riskdir. SRE bu risklərlə “danışıq aparır”: nə qədər tez dəyişiklik, nə qədər etibarlılıq.

Bəziləri deyir ki, SRE sadəcə DevOps-un yeni adıdır. Amma fərq budur: DevOps əməkdaşlıq mədəniyyətidir, SRE isə o mədəniyyəti formul və alətlərə çevirməkdir.

Qısası, SRE bugünkü rəqəmsal dünyanın görünməyən qəhrəmanıdır. Onlar uğurlu olduqda heç kim hiss etmir, amma bir dəqiqə uğursuz olduqda hamı hiss edir.

npm və pm2 arasındakı fərqlər

npm çox vaxt JavaScript layihələrinin “paket idarəedicisi” kimi tanınır. Yəni sən hansısa kitabxananı quraşdırmaq, yeniləmək və ya layihənin asılılıqlarını idarə etmək istəyirsənsə, npm sənin əsas alətindir. Amma npm-in işıqları daha çox development mərhələsində yanır: npm start ilə server açmaq olar, amma bu server prosesi terminalı bağladıqda dayanacaq.

pm2 isə tamam başqa yerdə işə düşür — production mühitində. Onu bir növ “process manager” kimi düşünmək olar. pm2 ilə yazdığın Node.js tətbiqini daim işlək saxlamaq, crash olanda avtomatik restart etmək, load balancing qurmaq mümkündür. Məsələn, sadəcə pm2 start app.js yazırsan və server bağlansa belə o öz-özünü qoruyub yenidən ayağa qalxır.

Sadə dillə desək:

npm → paketlərin idarəsi və layihənin inkişaf mühitində əsas yardımçı.

pm2 → Node.js tətbiqlərini real serverdə sabit və davamlı işlədən “menecer”.

Yəni biri sənə layihə inşa etməyi asanlaşdırır, digəri isə onu yaşatmağı təmin edir.

rojava modeli

Dünya siyasətində çox vaxt “dövlət” dedikdə ağla sərhəd, bayraq və ordu gəlir. Amma Suriyanın şimalında, Rojavada yaranan sistem bu təsəvvürü kökündən dəyişdi.

ideoloji əsas

Rojava modeli Abdullah Öcalanın həbsxanadan yazdığı əsərlərdən qaynaqlanır. O, Marksist köklərindən ayrılıb ABŞ filosofu Murray Bookchin-in ideyalarından təsirlənərək “demokratik konfederalizm” konseptini formalaşdırdı. Bu, milli dövlət qurmaqdan çox, icma əsaslı, sərhədsiz özünüidarə modelidir.

Əsas prinsiplər
• Yerel demokratiya: kənd və qəsəbə səviyyəsində “komun”lar qurulur, hər kəsin səsi var, qərarlar aşağıdan yuxarıya formalaşır.
• Gender bərabərliyi: bütün rəhbər postlar ikili (kişi + qadın) co-chair sistemi ilə idarə olunur, qadınların ayrıca hərbi qüvvəsi (YPJ) var.
• Multietniklik: kürdlərlə yanaşı ərəblər, assurlar, ermənilər də təmsil olunur. “Bir millət = bir dövlət” anlayışı rədd edilir.
• Ekoloji yanaşma: kənd təsərrüfatı və iqtisadi model kooperativlərə və ekoloji balans prinsipinə əsaslanır.

Fərqi nədir?

Klassik dövlət modeli iyerarxikdir — millət, dövlət, ordu.
Rojava modeli isə şura və konfederasiya üzərində qurulub. O, özünü “kürd dövləti” kimi təqdim etmir, əksinə, sərhəd tanımayan bir siyasi laboratoriya kimi mövcuddur.

Beynəlxalq rezonans

Bir çox Qərb intellektualı Rojavanı “XXI əsrin ilk real utopiyası” adlandırır. Slavoj Žižek dəfələrlə bildirib ki, “Kürdlər yalnız siyasi mübarizə aparmır, həm də yeni bir demokratik modeli yaşayaraq göstərirlər.”

Yekun

Rojava modeli — sərhədlərin, orduların və bayraqların deyil, gender bərabərliyinin, ekologiyanın və lokal demokratiyanın təməlini qoyur. Bütün qüsurlarına və çətinliklərinə baxmayaraq, bu təcrübə dünyaya göstərir ki, başqa cür idarəetmə də mümkündür.

kürdüstan

Sloven filosof Slavoj Žižek bir müsahibəsində kürdləri tənqid deyil, həm də “regionun ən aydın və irəliqabaqda olan insanları” kimi tanıdı. Onun bu fikirləri yalnız siyasi deyil, həm də fəlsəfi rezonans daşıyır.

⸻

Sözlər və məna

“Nobody wants to give you [Kurds] actual full autonomy which I think you deserve,”
“You are a miracle and the most progressive people in the region.” 

Burada Žižek:
• Kürdlərin haqq etdikləri tam muxtariyyəti hələ əldə edə bilmədiklərini vurğulayır.
• Onları bir “mucizə” olaraq təqdim edir — yaşadıqları şəraitə baxmadan.

Bu ziddiyyətli ifadədə həm politikanın material zəmində məhrumiyyətinə işarə, həm də insanların ideallara doğru immaterial yüksəlişinə fəlsəfi bir bənzətmə var.

⸻

Demokratiyanı yenidən düşünmək

Žižek bir çıxışında demişdir:

“We have to rethink what we mean by democracy today… I will not teach you, we should all learn from you.” 

Bu sözlər:
• Qərb demokrasiyasının formal, oylara bağlı funksiya olduğunu bildirir.
• Kürd bölgələrində formalaşan idarəetmə və icma strukturlarının yeni demokratik model üçün nümunə olduğunu göstərir.

⸻

Azadlıq, utopiaya çevrilən reallıq

Kobani Universitetində etdiyi çıxışda isə Žižek vurğulayır:

“When you Kurds were given a space to breathe freely… you surprised the world… you built a society… as an actually existing utopia.” 

Burada utopiya anlayışı tragikomik bir aydınlıqla yenidən şərh olunur:
Kürd xalqı, böyük qüvvələrin sıxışı altında belə, öz cəmiyyət modelini bu gün fərqli formada inşa etdi — və bu, bir konsept deyil, canlı bir nümunədir.

⸻

Ədəbi-fəlsəfi qatlar

Bu fikirlər yalnız geopolitik metoddur deyə başa düşülə bilməz.
Hər biri müəyyən absurd emotional rezonans yaratmaq məqsədilə seçilmişdir:
• “Mucizə” kimi təqdim edilən insanlar: fəlsəfi romantikanın insan potensialını aşan epik qəhrəmanları.
• Demokratiyanı yenidən düşünmək: metodoloji və siyasətçilik təhdidinə qarşı romantik bir çağırış.
• Utopiya reallıqda: ümidsizlərin həqiqətə çevrildiyi həmin an — Žižek üçün bədii deyil, gerçək bir nağıl.

⸻

Nəticə

Žižek-in fikirlərində kürdlərə verilən bəlkə də ən dərin mesaj budur:

Siz yalnız siyasi mübarizənin tərəfdarı deyilsiniz; siz həm də yeni dünyanı ilkin obrazda quransınız.

Bu ifadələr yalnız ideologiya təhlili deyil — həm də müasir filosof üçün etik və bədii (poetik) çıxış formasıdır.

slavoj zizek

Sloveniya əsilli çağdaş filosof və mədəniyyət tənqidçisidir. Onu çox vaxt “pop ulduz filosof” adlandırırlar, çünki həm çox dərin, həm də çox provokativ yazır, üstəlik publika qarşısında danışığı teatrallıqla doludur.

⸻

Qısa faktlar
• Doğum: 1949, Lyublyana, o vaxt Yuqoslaviya.
• Təhsil: Lyublyana Universitetində fəlsəfə doktoru.
• Əsas sahələr: psixoanaliz (Freud və Lacan ən çox təsir göstərənlərdir), marksizm, ideologiya, pop-kültür analizi.
• Stil: çox paradoksal və yumorlu izahlar edir, Hollivud filmlərindən, tualet mədəniyyətindən və hətta gündəlik həyatdan nümunələrlə ən ağır fəlsəfi ideyaları izah edir.

⸻

Əsərləri
• The Sublime Object of Ideology (1989) – onu Qərbdə məşhurlaşdıran ilk böyük kitabıdır.
• Living in the End Times (2010)
• Less Than Nothing (2012)
• Like a Thief in Broad Daylight (2018)
və onlarla başqa kitab.

⸻

Xüsusiyyəti

Žižek həm ciddi marksist-filosof kimi qəbul olunur, həm də “mədəni fenomen”dir.
Məsələn, “Matrix” filmi haqqında esse yazıb, orada filmi müasir ideologiyanın metaforası kimi şərh edir. O deyir ki, ideologiya sadəcə yalan deyil — biz ideologiyanın içində olduğumuzu bilsək də, ondan çıxa bilmirik.

fokuslanmaq

Fokuslanmaq, bəzən düşünülən kimi bircə işin üstündə saatlarla oturmaq deyil. Əslində, o, özünü dünyadan müvəqqəti çıxarmaq, zehnini tək bir nöqtəyə daraltmaqdır. insan zehnini fokusladıqca, onun içindəki səslər azalır, amma həmin azlıqda güc artır.

Biz adətən diqqətimizi bölüşdürərək yaşayırıq: bir az telefona, bir az işə, bir az insanlara, bir az da özümüzə. Və heç birinə tam sahib ola bilmirik. Fokuslanmaq isə imtina sənətidir — onlarla şeydən imtina edib birinə “bəli” demək.

Ən qədim mətnlərdə də bu var. Zen rahibləri “bir daşın üzərində saatlarla oturmaq”la deyil, həmin daşın bütün dünyaya çevrilməsinə nail olmaqla fokuslanırdılar. Osho yazırdı: “Diqqətin toxunduğu şey böyüyür.” Elə bu səbəbdən bəzi insanlar uğuru asanlıqla tutur — çünki onlar fokusun gücünü həqiqətən hiss ediblər.

Fokuslanmaq həm də psixoloji olaraq özünü idarə etmə qabiliyyətidir. Beyin daim stimullar axtarır — bildirişlər, mesajlar, sosial media. Amma sən beyninə “yox, indi bu işin vaxtıdır” dedikdə, kiçik bir üsyan baş verir. Fokus əslində intizamın qızıl anıdır.

Amma burada bir paradoks var: həddən artıq fokuslanmaq insanı kor edə bilər. Bütün diqqətini bir şeyə verərkən kənardakı dünyanı itirə bilərsən. Elə bu səbəbdən bəzi elm adamları illərlə laboratoriyada bir formulanı izləyib həyatlarını unutmuş, bəzi yazıçılar isə bir cümlənin içində illərlə qalıb dünyadan təcrid olmuşdular.

Mənim fikrimcə, fokuslanmaq — güzgünün işığı bir nöqtəyə yığması kimidir. Əgər düzgün hədəfə yönəlibsə, o işıq yanğına çevrilir. Amma yanlış hədəfə yönəlibsə, sadəcə kağızı yandırar. Ona görə əsas məsələ fokusun olub-olmaması deyil, nəyə fokuslandığındır.

Və bəlkə də həyatın bütün oyunu bundadır: sən öz diqqətini haraya verdinsə, həyatın da orada böyüyür. Bir toxum seçirsən və diqqətinlə onu sulayırsan. Bəzən o toxum xoşbəxtlik olur, bəzən də xəyallarını yeyən boşluq.

grafana

Grafana — açıq mənbə (open-source) üzərində qurulmuş vizuallaşdırma və monitorinq platformasıdır. Sadə dillə desək: o, müxtəlif mənbələrdən (Prometheus, InfluxDB, Elasticsearch, MySQL, PostgreSQL və s.) topladığın metrikləri və logları gözlə görünən qrafiklərə, panellərə, dashboardlara çevirir.

Niyə istifadə olunur?

– Çünki sistemin vəziyyətini real vaxtda izləmək üçün sadəcə loglara baxmaq kifayət deyil. Grafana “şəkil dili” ilə danışır. CPU istifadəsi, RAM yüklənməsi, serverlərin gecikməsi, satış metrikləri və ya IoT cihazlarının fəaliyyəti — hamısı bir paneldə.
– Ops və DevOps komandaları üçün “nəbz” funksiyasını görür. Sistem harda tıxanıb, hansı servislər yavaşlayıb — bir baxışda görünür.

Üstünlükləri

– Multi-source: çoxlu məlumat bazası və data source dəstəkləyir.
– Alerting: kritik metriklər müəyyən həddi keçəndə xəbərdarlıq göndərir.
– Plugin ekosistemi: yüzlərlə əlavə panel və inteqrasiya.
– Community gücü: minlərlə developer tərəfindən dəstəklənir, açıqdır.

Kimlər istifadə edir?

– DevOps mühəndisləri, SRE-lər, proqramçılar, məhsul analitikləri.
– istifadə sahələri: server monitorinqi, biznes metriklərinin izlənməsi, maliyyə və ya e-commerce dashboardları, hətta smart home həvəskarlarının öz layihələri.

Tarixi və yaranma səbəbi

– 2014-cü ildə isveçli proqramçı Torkel Ödegaard tərəfindən yaradılıb.
– Başlanğıcda sadəcə Graphite və InfluxDB üçün gözəl interfeys idi. Məqsəd — quru və çətin oxunan metrikləri canlı etmək.
– Qısa müddətdə community böyüdü və çoxlu data mənbələri dəstəkləməyə başladı.

Hazırkı vəziyyəti

– indi Grafana Labs şirkətinə məxsusdur. Şirkət həm open-source versiyanı, həm də enterprise həllərini təqdim edir.
– 2021-ci ildə Series D investisiya raundunda 220 milyon dollar cəlb edib və “unicorn” statusunu qazanıb.

Kimlər işlədilir?

– PayPal, eBay, Bloomberg, Intel, Siemens, Spotify, Stack Overflow, NASA və yüzlərlə böyük şirkət Grafana-dan istifadə edir.
– Cloud nəhəngləri — AWS, Azure, Google Cloud ilə rəsmi inteqrasiyası var.

Tanınmış şəxslərin fikirləri

– DevOps dünyasında tanınan çox adam Grafana haqqında müsbət danışıb. Məsələn, Kelsey Hightower (Google Cloud-un nüfuzlu mühəndisi) dəfələrlə çıxışlarında Grafana-nı “monitorinqdə demokratikləşmə” adlandırıb.
– Charity Majors (Honeycomb-un qurucusu) Grafana-nı “hər ops komandasının əlində olmalı əsas vizual alət” adlandırıb.

Qısa desək

Grafana sadəcə monitorinq aləti deyil. O, rəqəmsal sistemlərin dili üçün vizual tərcüməçidir. Əvvəlcə sadə bir şəxsi layihə idi, indi isə dünyanın ən böyük şirkətlərinin əsəblərini qoruyan bir “nəbz ölçən”dir.

anand kumar

Biharın kasıb küçələrindən çıxıb dünyanın tanıdığı müəllimə çevrilmiş bir insan. Hindistanda hər kəsin adını bildiyi iit (Indian Institute of Technology) imtahanları var — ölkənin ən çətin, ən prestijli universitetlərinə qəbul üçün. Minlərlə gənc illərlə hazırlaşır, amma yalnız zənginlərin övladlarının repetitor tapmağa imkanı olur. Anand Kumar isə bu oyunu pozdu.

O, “Super 30” adlı bir proqram yaratdı: ildə cəmi 30 kasıb uşağı seçib onları pulsuz hazırlaşdırdı. Öz cibindən kitab, yemək, yaşayış xərclərini qarşıladı. O uşaqların çoxu yoxsulluqdan çıxıb mühəndis, alim, proqramçı oldu. Bəzi illərdə 30 nəfərin hamısı IIT qəbulunu qazandı.

Anand Kumar özü də gəncliyində kasıb olduğuna görə kənarda qalmışdı. Cambridge Universitetindən dəvət almışdı, amma pul olmadığından gedə bilmədi. Dərslikləri küçə köşklərində satır, gecələr riyaziyyat yazırdı. Bəlkə də buna görə başa düşürdü ki, istedad pulun yoxluğundan ölməməlidir.

Onun hekayəsi artıq filmə çevrildi (Super 30), amma əsl hekayə hələ də Patnada gedir: o, hələ də uşaqları qəbul edib öyrədir, özünü isə sadəcə müəllim hesab edir.

Bəzən “dünya dəyişməz” deyirlər. Amma Anand Kumar göstərdi ki, 30 nəfərlik bir sinif bəzən 1,3 milyardlıq bir ölkənin təfəkkürünü dəyişə bilər.