Kibertəlühəsizlikdən başı çıxan adamlara yönləndirilmiş məsləhət başlığı
Mən 4 ay bundan qabaq kibertəhlükəsizlik sahəsinə başlamağa qərar verdim. Bu İT sahəsinə ilk girişim deyildi, əsərlikdən qabaq Front End təhsili, əsgərlikdən sonra Help Desk təhsili almışdım. Və kiberə başlamaq üçün, başlanğıc üçün Linuxu öyrənməyə başladım. Nə başınızı ağrıdım, Nmap, Ngrok-u biləcək səviyyəyə qədər öyrəndim hardasa. Düşünürdüm ki bunu bitirəndən sonra Activate Directory, Python falan öyrənim. Hətta levi işdə də işləməyə başladım ki, CompTİA+, eJPT sertifkatlarını alım və Junior vakansiyalarda önə çıxım. Özümü bu sahədə təkminləşdirim. Ruhdan düşmək istəsəmdə Tomas Shelby-nin "We can do anything. Nothing can stop us" sözlərini yadıma salırdım. Amma dünən bir söhbətin ortasına düşdüm ki bu cümlələrdə köməyimə çatmadı.
Çoxdandır görmədiyim bir dostumla qarşılaşdım. Söhbət əsnasında o, iki il qabaq kiber üzrə İT-Brains academiyasında təhsil aldığını danışdı. Bir illik təhsilinin ardından bu sahə üzrə iş tapmadığını, vaxtının boşa getdiyini dedi və hal hazırda barista işləyir. Məndə onu sual atəşinə tutaraq "Bəs niyə remote işləmədin", "Heç olmasa təcrübələrə qatılardın" deyə onun səbrini sınadım bir xeyli. Mənimdə bu sahəni öyrənmək istədiyimi biləndən sonra əlini yellədi. "Boş ver, vaxtını daha normal şeyləri öyrənməyə sərf et dedi.
İndi mən üzümü mentorlara, consultantlara bir növ başı çıxan adamlara tutub, bu sahədə remote və yaxud yerində, işlərin necə olduğu ilə bağlı məlumat almaq istəyirəm. Şirkətlərin tələbləri, iş rejiminin necə olduğunu falan. (mənə məni həvəsə gətirəcək şeylər yox, doğrular lazımdır) bura qədər oxumusunuzsa ayrıca təşəkkürlər.
2. 17 ildir kod yazaraq işləyirəm. sene bir iki sey deyim.
kursu bitirib ancaq interm və ya junior işi tapa bilərsən.
kursu bitib remote iş tapmaq mümkün deyil. remote işlər üçün super xarici dilin olmalıdır, və 5-10 il real iş təcrübən olmalıdır. mən özüm belə remote iş tapmaqda çətinlik çəkirəm. remote iş tapanlar təcrübəli və super zəkalı, çalışqan adamlar olur.
remote işlərin də öz trendi olur. məsələn 10 il əvvəl rahatlıqla frontend(js güclü biliklər və təcrübə əsasında) developer olaraq remote iş tapardın. amma indi xuy taparsan. gərək o qədər hazırlaşasan, o qədər öyrənəsən ki belə lap pizdes.
günümüzün də trend remote işləri var məsələn ai enginer, data analyst falan. data analyst-lərdə kurslar tərəfindən bazara sıçılır deyə bu trend də çökəcəy amma ai enginer o qədər asand deyil çünki güclü riyaziyyat tələb edir. kurslar akademik riyaziyyatı rahat rahat öyrədə bilmirlər ona göt lazımdır. düzü digər şeyləri də öyrədə bilmirlər sənin o barista tanışıva da ilkin səhih formada öyrədiblər. bütün kurslar elədir onsuz da.
aa niyə belə səhih öyrədirlər? bunu açmaq üçün bir kitab yazmaq olar.
digər yandan kiber təhlükəsizlik məsələsinə toxunaq.
kiber təhlükəsizlik 3-5 hazır proqram öyrənib onu tətbiq etməkdən ibarət deyil. mənə görə senior proqram mühəndisi(ən azı 5 il) kimi təcrübəsi olmayan bir şəxs kiber təhlükəsizlik sahəsində ciddi kadr ola bilməz. düzdür bəzi qurumlarda it kiber təhlükəsizlik vakansiylari olur amma bunlar ciddi kadr deyiller. bunlar bildiyin helpdesk seviyyesinde tehlukesizlik quran adamlardir. bizde isde de var bunlardan gotderi basdarindan cixmir, hazir mehsullar ile isimize mudaxile edirler. rehberleri yalandan aldadib qorxuzur sonra ozlerinin teklif etdikleri proqramlari alib tetbiq etmeye cagiris edirler.
əsl təhlükəslizk bilmık üçün həm dərin riyaziyyat, kriptoqrafiya, algoritmlər, proqramlaşdırma dilləri və real təcrübən olmalidir.
qisaca deyim ki eger hevesin yoxdursa alinan sey deyil vaxtina heyfin gelsin. yoxsa hec bir kurs onu sene oyreden deyil. bu sahede senin ozun oyrenmeyi oyrenmelisen ve guclu arasdirma qabiliyyetin olmalidir. kurs sene sadece elifbani oyredir.
1. həvəsdən düşmə, it sahəsi geniş bir sahədi. son illərdə cyber sec öyrənmək tendensiya halına gəlib ölkədə, kimə baxsan mən kiber təhlükəsizlik öyrənib irəli gedəcəm deyir amma tam olaraq elə deyil. irəlidə öyrənəcək çox şeyin var, bir də hər gün yeni bir şeylər çıxır, biz initial pentesti öyrənib edənə qədər xaricdə adamlar ai agentli toollarını yaradıb pentesti toollarla avtomatlaşdırırlar. qısacası tək deyilsən, səndən başqa minlərlə insan da bu sahəyə qatılır, sən öyrəndiyin şeyləri öyrənir. iş tapmaq, bir yer tutmaq, iz qoymaq istəyirsənsə nə olursa olsun həvəsdən düşmə, öyrənməyə davam et, aktuallığını qoru. asan deyil, həvəsdən düşməyəcəksənsə davam et.
s7r4x @97182tövsiyyə edərdim ki, sec öyrənməyə networkdan başla, təhlükəsizliyin əsası şəbəkədən keçir, səni 2-0 irəli atacaq.