ayrılıq acısı



əjdaha lazımdı   izlə   lələ   mən   googllalink

    1. bir qisim insanların şeirlər, romanlar yazdığı, depressiyaya düşmələrinə hətta intihar etmələrinə səbəb olan və digər bir qisim insanların isə "küçümsədiyi" acılardan biri.

    ən tupoy qisim isə təbii ki ikinci tərəfdir; yəni "küçümsəməyə" çalışan insanlar. keçən dəfə biri sevdiyi qız bundan ayrılıb deyə intihar etmişdi. hamı da bir əldən oğlanın nə qədər axmaq olduğunu yazırdı. təəssüf ki bu debillər bəsit insan təbiətindən, neyroelmdən xəbərsiz düşük zəkalılardır.

    anlamırlar ki, verdiyimiz qərarların çoxu qəribə də çıxsa "bizdən aslı" deyil. kənardan baxıb kritik etmək asandır, amma neyroelm bu mülahizələri çoxdan zibil qabına tullayıb.

    insanlar niyə ayrılıq acısı yaşayır? niyə unuda bilmirlər? plyus bu acının nəticəsində öz həyatlarına son verirlər? "ehehe çünki axmaqdırlar" - demək asandır, cavab bu deyil amma.

    ən vacib sual budur yəqin ki; niyə unuda bilmirik? əvvəla qırılan, unuda bilməyən ürək deyil. bütün duyğuların, hisslərin ürəyin bir funksiyası kimi görüldüyü pre-scientific düşüncə səbəbilə eşq söhbətlərində həmişə ürəyin adı hallanır; unuda bilməyən isə beynimizdir.

    qısa bir şey yazacam; ondan sonra elmi tərəfinə keçəcəm. illər əvvəl richard feynmana aid bir kitab görmüşdüm: what do you care what other people think

    kitabın adını feynmanın xarakterinə yozmuşdum; feynman bəlkə də elm dünyasındakı ən azad düşünən, heç kəsin nə dediyi vecinə olmayan, türklər demiş "başına buyruk" elm adamlarından biri olub. çox da araşdırmamışdım. sonralar kitabın adını da, özünü də unutmuşdum.

    bu yaxınlarda təsadüfən həmin kitab yenə qarşıma çıxdı. və hekayəsini axtarmağa qərar verdim. məlum oldu ki, feynman yeniyetmə vaxtlarında arlene adlı qızla sevgili olur, qız ilə qərar verirlər ki, feynman mit-dan məzun olandan və karyera qurandan sonra evlənəcəklər.

    feynman mit-dan məzun olur, karyera da qurur amma arlene xəstələnir. həkimlər əvvəlcə hodgkin xəstəliyi (limfa xərçəngi) diaqnozu qoyurlar, sonra məlum olur ki, diaqnoz səhv qoyulub, arlene-in xəstəliyi əslində limfa vəzilərinin vərəmidir.

    hər iki xəstəliyin də müalicəsi olmamasına baxmayaraq, limfa xərçəngi ilə cəmi iki il yaşamaq mümkündürsə, vərəm ilə minimum altı-yeddi il yaşamaq mümkün idi. amma fiziki təmas olmazdı və evlənməyi düşünən iki gənc üçün bu xəbəri almaq əsl dəhşətdir.

    ailələrin razı olmamasına baxmayaraq feynman və arlene evlənirlər, vərəm səbəbilə heç bir fiziki təmas, öpüşmək də olmaz. ardınca arlene xəstəxanaya yatılırılır, feynman isə məşhur manhattan proyekti üçün los alamosa gedir. arlene və feynman sadəcə məktublaşa bilirlər.

    arlene zarafatcıl biri olduğu üçün hər dəfə feynmana göndərdiyi məktublarda fərqli adlardan istifadə edir, feynmanın özünə də müxtəlif adlarla müraciət edir. feynman da arlene-a bunun onun elmi cəmiyyət arasında ciddiyətini zədələyə biləcəyini və utandığını cavab verir.

    arlene inciyir və cavab olaraq feynmana bunu yazır: what do you care what other people think

    feynman məhz həmin məktubdan sonra başqalarının nə dediyi vecinə olmayan birinə çevrilir və özünün də dediyi kimi nəzəri fizikada nə qazanıbsa hamısının səbəbi bu düşüncə şəkli olub.

    nə isə. bir müddət keçir, arlene-in vəziyyəti daha da pisləşir, feynman onu ziyarət etmək üçün xəstəxanaya gəlir və bir neçə gün sonra arlene vəfat edir. feynman son nəfəsində arlene-in yanında olur, amma nə üzüntü nə də başqa heçnə hiss etmədiyini düşünür.

    bir neçə gün sonra los alamosa qayıdır, iş yoldaşları arlene haqqında soruşsa da feynman heç bir reaksiya vermir, heç bir duyğu hiss etmədiyinə inanmağa davam edir, nə üzülmək nə də başqa nəsə. əslində içdən içə çox üzüldüyünü, məhv olduğunu bilir amma öz elmi işi ilə başını qatır və toparlanmağa çalışır. aylarla hər şey belə davam edir. taa ki küçədə yeriyərkən təsadüfən mağaza vitrinlərdən birində qırmızı paltar görməsi ilə arlene-in qırmızı rəngi çox sevməsini xatırlayana və öz-özünə bu paltarın arlene-a çox yaraşacağını düşünənə qədər.

    həmin an feynman sevgilisinin öldüyünü, artıq olmadığını anlayır və küçənin ortasında ağlama başlayır.

    insanlar niyə unuda bilmirlər? ayrılığın səbəbi nə olursa olsun (ölüm, məcburiyyət və s.) niyə qarşı tərəfi unuda bilmirlər? depressiya yaşayırlar, intihar edirlər, ağlayırlar, acı çəkirlər?

    çünki beynimiz unutmur. özünüzü unutduğunuza inandırsaz belə bir gün feynman kimi vitrindəki təsadüfi qırmızı paltar sizə sevgilinizi xatırladacaq, hansısa musiqi sizə onu xatırladacaq, bütün şərtlərdə belə sizə onu xatırladacaq nəsə olmasa da, başınızı qaldırıb göy üzünə baxanda gördüyünüz random buludların əmələ gətirdiyi şəkillər pareidolia yaradacaq, o mənasız şəkillərdən bəlkə də sevdiyiniz insanın saçlarını xatırlayacaqsız. amma asanlıqla unutmayacaqsız əmin olun.

    helen fisher, lucy brown və bir neçə digər tədqiqatçı da beynin niyə unutmadığını anlamaq üçün fmri (funksional maqnetiz rezonans) vasitəsilə tərk edilmiş şəxslərin beyin fəaliyyətlərinə baxırlar.

    bunun üçün tədqiqatda iştirak edən şəxslərə onları tərk edən insanların şəkilləri göstərilir və həmin zaman beyində nələrin baş verdiyi izlənilir.

    qəribəsi odur ki, tərk edilən şəxslər qarşı tərəfi unutmaq istəsələr də, beyinlərindəki romantik münasibətlərdən cavabdeh olan beyin bölgəsində anormal aktivlik görülür. yəni o şəxslərə qarşı əvvəlkindən də daha çox şey hiss edirsiz.

    digər bir aktivlik olan beyin bölgəsi isə qazanc/və itirdiklərimizi hesablayan bölgədir. müəyyən qərarları verəndə qazanacaqlarımızı və itirəcəklərimizi hesabladığımız zaman həmin beyin bölgəsi aktivləşir.

    və ən qəribəsi də beynimizdə aktivləşən digər bir bölgə isə kokain və s. aslılığı olan insanlarda aktivləşən bölgədir. tərk edilmək, rədd edilmək bu bölgədəki aktivliyi artırır və bu da niyə görə ayrılan insanların acı çəkdiyini, obsessiv davranışlar göstərdiyini, hətta işin intihara qədər gedib çıxdığını göstərir.

    uzun zaman keçsə belə unutmağa çalışdığınız birinin şəkli, onunla bağlı hansısa xatirə, musiqi və s. yenə həmin beyin bölgələrindən birini hərəkətə keçirir və eyni acını yaşayırsız.

    kaş imkan olardı da daha düzəməlli, ətraflı yazardım. qısa qısa yazmalı oldum.

    mənbə:

    http://www.helenfisher.com/downloads/articles/Fisher-et-al-Rejection.pdf
    https://www.ted.com/talks/helen_fisher_studies_the_brain_in_love?language=en
    http://www.acikbilim.com/2012/02/dosyalar/adresini-bilmiyorum-sevgilim.html


sən də yaz!