+1 əjdaha
1. Əsəbləşəndə ağlına gələni deyib sonra da o "mən deyildim" deyən insanları anlamıram da.Tamam anatomik olaraq prefrontal korteksdən məsələ çıxıb bazal qanqliona enəndə heyvani davranışlar , instinklər ortaya çıxır.
Haşiyədən kiçik bir kənara çıxma etsəm;
Prefrontal korteks: insanı "insan" edən o orqan..
-idarəetmə, impuls nəzarəti, planlama, etik davranış
-Stress, yuxusuzluq, enerji azlığı zamanı ilk sırada "sönən" sahədir
Amigdala:
-Qorxu, qəzəb, müdafiə reaksiyaları (kişilərdə həcmi daha böyük olur.)
- "Fight/flight" (kaç ya da dövüş) reaksiyasını işə salır
- Hətta kiçik tənqidi belə təhlükə kimi qavraya bilər.
Bazal qanqlion:
“Vərdiş davranışları”, avtomatik reaksiyalar
- Stress dövründə instinktlərə keçidin səbəbidir.
Amigdala tormozlamadı, korteksdən gəldi qanqliona. Ee?
Amma bu yenə də onlara "mən beləyəm, məni qəbul et" deməklərinə də haqq vermir. Əsəblərini idarə edə bilmirsənsə get həkimə. Beynini idarə etməyi öyrən.
meditasiya, sosial bacarıq, psixoterapiya, özünü müşahidə, hətta həyat tərzi ilə bu mümkündür.
Niyə zəhər edirsən camaatın gününü də.
Qəzəb, stress və qorxu zamanı amigdala aktivləşir,
PFC(prefrontal korteks) isə sönməyə başlayır. Yəni:
Məntiq zəifləyir
instinkt güclənir
Ona görə insanlar əsəbiləşəndə daha primitiv, daha impulsiv davranır. (Düşüncəsizcə, gələcəyi hesaba qatmayaraq, qarşıdakının hisslərini anlamayaraq, nəzakətsizcə..)
Deyirlər pfc nin amigdalanı tormozlayıb stabilə etməsi üçün 10-20 dəqiqə(dəqiq olaraq, 12 dəqiqə) vaxt lazımdır. Bir davanın ortasında bu qədər fasilə də gülüncdür. Hər bir halda:
mövzu dəyişdirmək
nəfəs məşqləri etmək
Qısa fasilə etmək, "görürəm ki, əsəbləşdim, 2 dəqiqə fasilə verirəm" demək xeyirlidir.
bunlar mədəni və yetişkin yanaşmadır.
Mən şəxsən mədəni tənqid etsəm də qarşıdakı o dəqiqə özündən çıxır. Bəlkə də məsələ o prefrontalın belə inkişaf edib qurtarmaması(25 yaşa kimi, kişilərdə daha gec) yaş və yetişmədir.
Bu, yetkinləşməmiş prefrontal korteksin sosial əlamətidir və bir cəhət, normaldır.
Qəzəb bioloji mexanizmdir, Neyrobiologiya izah edir, amma bəraət qazandırmır. Ümumiyyətlə, bəhanə olmamalıdır. "Mən belə deyiləm, o deyiləm" kimi məsuliyyətdən qaçıb , "mən belə adamam, əsəbləşəndə edirəm" kimi deyib məsuliyyəti çevrəyə də atmaq olmaz. Büyüyüp gelin la