1. baharın müjdəçisi.
yazın gəldiyi bu günlərdə qoxusu burnumdan getməyən çiçək. diqqətimi cəmləyib sanki yanımda nərgiz gülü varmış kimi iyləyəndə qoxusunu bütün ciyərlərimə çəkə bilirəm hələ də. həyət evində yaşayırdıq və bizim nərgiz güllərimiz var idi çoxlu, başqa da çox bir şeyimiz yox idi zatən. uşaqlığımda baharın hər gəlişində onların qoxusunu hər yerdə hiss etməyimdən olacaqki bu qədər çox darıxıram onlar üçün. *proust*un deyimiylə, itmiş zamanın axtarışındayam.
qoxu yaddaşına, onsuz da, *proustian yaddaş* deyirlər, hələ elm qoxunun yaddaşı tətikləyən ən güclü amil olduğunu ortaya çıxarmamışdan əvvəl o öz romanında hamıdan əvvəl bu mövzuya toxunduğu üçün. qoxunun həyatımızda bu qədər vacib rolu olması təəccübləndirici də deyil. zira yaddaşımız və beynimiz sırf bunun üçün inkişaf edib; meşədəki ibtidai insanın ya heyvanın hansı bitkinin iyinin nə cür olduğunu xatırlaması üçün, hansı qoxunun zəhərli bitkiyə aid olduğunu bilməsi üçün, hansı qoxunu izləsə evə ya mağaraya dönüş yolunu tapa biləcəyini xatırlasın deyə. hansı canlının həyatda qalma ehtimalı daha yüksəkdi? digər duyular kimi həm də qoxu duyusu yüksək olan. beləliklə qoxu, heyvanlardakı ən vacib duyulardan birinə çevrilib.

burdan gələcəyə baxanda yaşlı və gücü tükənmiş bir qoca görürəm, əlində qələm, nərgiz gülü adlı şeir yazır zəifləmiş yaddaşı ilə. itmiş zamanın axtarışında və həsrətindədir. tanıdığı heç kim həyatda deyil artıq. bu qədər yaşamağı da planlamamışdı. o qədər uzaq gəlir ki artıq o uşaqlıq, sanki əsrlər keçib. o nərgiz gülləri, sanki yuxudan ibarətdirlər. həqiqətən yaşamışdımı o yarımçıq xatirələri? xəyalpərəstlər üçün, xəyalları yaşanmışlıqlardan ayırmaq bəzən elə çətin olur ki. bəzən özünü, yaşanmamış bir xatirəni birinə danışarkən görürsən, çaşırsan. xatırlaya bilmirsən bunun yaşanmış olub olmadığını. artıq xatırlaya bilmirəm. artıq nərgiz güllərinin iyini belə xatırlaya bilmirəm. baxçamızda nərgiz gülü var idimi onu belə xatırlaya bilmirəm. bəs baxçamız? var idimi?? xatırlaya bilmirəm.