1. canlı beyninin özünü mükafatlandıraraq onun həmişə bədənə lazım olan ilkin zəruri fəaliyyətləri yerinə yetirməsinə kömək edən sistemi.
ən ilkin zəruriyyət olan seks və qidalanma ilə inkişaf etmişdir. seks sonrası hiss edilən eyforiya hissi canlıya seksi sevdirmək və daimi çoxalmasını əldə etmək üçün inkişaf edib, eləcə də qida sonrası alınan həzz.
bu fəaliyyətlər sonrası beyindəki *nörotransmitter*lər (dopamin, seratonin və.s) işə düşür və xoşbəxtlik hissi yaradırlar.
sadəcə qida və seksdən başqa mükafatlandırma sisteminin işə düşdüyü bir çox fəaliyyət var. məsələn bir kitabı oxuyub bitirərkən sonsəhifəni çevirib qapağını örtəndə belə insan xoşbəxt hiss edir çünki etməsi gərəkən bir aktı bitirmiş olur. və ya yarışlarda qalib gəlmək, futbolda qol vuemaq və.s sənətlə məşğul olan insanlar, yazan insanlar da bitirilməsi gərəkilən əsər bitərkən və hətta o əsəro yaratma prosesinsə belə bms (qısaca) işə düşür.
sonra texnologiyanın inkişafı ilə bu sistemi aldatma üsulları tapıldı və ordan narkotik biznesi inkişaf etdi. ancaq yenə də təbiətdəki bir sıra psixoaktiv bitkilər (cannabis, göbələklər) bu sistemi inanılmaz dərəcədə işə sala bilir.
insanı həystda saxlayan və mənasız yaşamını yadından çıxaran şey bu sistemdir. ona görə də fərd öz mükafatlandırma sistemini işə salacaq fəaliyyətlərlə məşğul olmalıdır ya da intihara meyilli əhval içində qalmalıdır. ancaq əlbətdəki baxır hansı formada o sistemi işlık saxlamaq. azşama qədər video oyun oynanılarkən də sistem işə düşəcək, ya dondurma yeyərkən də. obez insanların səbəbi budur. yeməkdən zövq alıb özünü saxlaya bilməmək.
ən ülvi və müqəddəsi ən ilkin tələbat olan seks ilə, sevgi ilə sistemi işlək saxlamaqdır. ancaq tək partnyorlu (monoqam) yox, çox partnyorlu (poliqam) sevgi ilə.

unutmadan daha əvvəl burda : *instant gratification* - başlığında qeyd etdiyim kimi müasir dünyamızda kapitalizmin də sayəində insanlar bu mükafatlandırma sistemini ani həzzlərlə pik nöqtədə saxlamağa çalışır hansı ki buda bir nöqtədən sonra həyatdan narazı bir nəsil yetişdirir, indiki gənc nəsil. ani zövqlər yəni məsələn heç ki oturub uzun vaxt alacaq bir işlə məşğul olmur nəticəsini ani olaraq istəyir. məsələn mən tibb fakultəsində üç il oxuduqdan sonra universitetin 10 il olduğunu dedilər mən də "bunu girəndə deyərdiz də blət" deyib tərk elədim. haha-* zarafat edirəm. ama təxminən belə bir misal. məsələn heç kim kitab yazmır çünki ordan alacağı zövqü 6 ay ya bir il gözləməlidi ki bitirsin işini. ancaq prosesdən zövq alma söhbəti var. əsas ora fokuslanmaq lazımdır.

edit: məsələn heç kim uzun entryləri oxumur. bir misal ola bilər. heçkim deyəndə ki çoxu.