Mənim üçün 10/10 luq bir film idi. Baş rollarda Türkan Şoray (Mine), Cihan Ünal (ilhan), Hümeyra (Perihan) ın oynadığı həm eşq, həm də əsil dostluqları bir kənara, qadının etdiyi hər hansı hərəkətlə qınaq obyektinə çevrilməsi, onun obyektləşdirilməsi o qədər gözəl işlənib ki.
Bu film 1982/1983 cü illərdə çəkilib. Buna bənzər olan malena filmi isə 2000-ci ildə.. türkan şorayın ikonik səhnəsi olan alışqan uzatma hadisəsi də əlavə olunaraq ilhamlanmış olduğu da düşünülür. Ad burada mine ikən, o filmdə isə monicadır.
Bu arada baş roldakı oğlan la casa de papeldəki profesore, stranger thingsdəki o bilge adama bənzəyir və mənim yaraşıqlı olaraq gördüyüm şəxslərdən biridir. (Edit: Artıq gözümə elə görünmür puahahha)
Amma onu istəyən bu qızla yaraşardılar paralel evrende*
Türkan şorayı da sevdiyimi bilirsiniz. Qısaca, bu ikisinin birgə eyni filmdə olmağı həm içimi əritdi. Həm maraqlı gəldi. Ki adam fransız ədəbiyyatı ilə maraqlanır, əsərlər yazır. Anlayışlı, alicənab biri.. ilahii dedim, my type..
Ssenariyə gəlsək,
Mine, kiçik bir qəsəbədə yaşayan gözəl və əxlaq anlayışının ikiüzlülüyündə qurban bir qadının hekayəsidir. Ailəvi yoxsunluqdan olsa gərək yaşca böyük istasyon şefi Cemil ilə evlidir, amma bu evlilikdə özünü yalnız və həqiqi sevgi tapmamış hiss edir. Qəsəbədəkı bütün "kişi"lər Mine’ye baxır, qadınlar isə bu diqqəti ona qarşı qısqanclıqla və qeybət ilə qarşılayırlar. Mine’nin tək yaxın dostu öğretmen Perihandır. Perihan’ın qardaşı təmkinli, gülərüz, oxumuş ilhan qəsəbəyə gələndə Mine’nin həyatı dəyişir, ilhan ilə aralarında soyuq dostca bir münasibət yaranır və bu, qəsəbədə çox fərqli danışılmağa başlayır.
Bir ifadə vare: "bədbəxt qadınlar həmişə evlərinin balkonlarından çölə baxanlardır" burada da mine ara-ara pəncərədən çölə baxır. Amma məhəllənin delikanlıları deyilən dırnaqarası kişi qırıqları aşağıda toplanıb. Onu izləyirlər. Onun qəsəbəyə gələn yeni oğlanla olmayan münasibətinə "öpüşdüklərini gördüm" "saqallı daha onu götürüb" kimi ifadələr edirdilər. Üstəlik, bütün məhəllə oğlanları qızın namusunun bekçiliyini çəkir. Çünki hamısı onu sevirmiş. Üzrlü sayın, amma deyəcəm. S*klərinin kefini onların yerinə başqası çəkdiyini düşünərək qıza təzyiq edirlər və"o qarnıyekə kişiylə yatmısansa bizə də pay düşür" kimi iyrənc fikirləri namusla ört-basdır edirlər. Qəsəbəyə bacısını ziyarət eləməyə gələn ilhan mineyə olan təzyiqi gördükdə artıq onun niyə belə oğlan qarşısında titrədiyinin , özünü günahkarmışcasına geri çəkdiyinin şahidi olur.
Bir də mine perihanla sıxıcı qəsəbədə kitab oxumaqla maraqlanarkən tanış olub ardı ilə ilhanla da. Onu kitabı gecə oxuyur və səhərə qədər özünü sorğulamasına, için-için ağlamasına səbəb olur. Qəsəbənin olmayan bu münasibətə təzyiqi gün keçdikcə artır.
"Hərəkətlərinə fikir vermirsən daha, yanlış anlayırlar, heç kimi dostun bilmə" dən "Sən onunla yatmısan mı" kimi fikirlərə çevriliş edən kocası cemilin də təzyiqləri bir yerdən başlayar.
Cemil vuran döyən biri deyil. Amma ətrafındakı dost dediyi çevrənin sırf onun həyat yoldaşını görmələrini çağırması üçün də xəbərsizdir. Mine bir söhbətlərində dözməyərək bu gerçəyi deyir. Əri isə bir reaksiya vermir, inkarlayır. içdən içə buna inanmaq istəmir. "Sən onunla yatmısan mı" sualına "yatmamışam" deyir, ardı ilə "amma onunla olmaq istərdim, öl dediyi yerdə ölmək istərdim" deyir. Artıq gücsüzdür, birinə sığınmaq istəyir. Hər kəsin şənlikdə olduğu bir gecə məhəllə delikanlıları gözüdönmüşcə qızın evinə daxil olmağa ona təcavüz etməyə cəhd edirlər. Bu sırada onu bir az safca sevən oğlan bu işdən geri dönür, çığırtıları eşidib geri dönür. Amma qızın qəfil əlinə aldığı tüfəng tərəfindən gülləyə tuş gəlir. Oğlanlar dostlarını xəstəxanaya çatdırmağa çalışıb s** ***ini də iç*** sa*** gedərkən qız ilhana qaçır bir gecə yarı.
Və məni yatağına at, at ki, onlar da rahatlaşsınlar deyə yalvarır.
Desəniz bu doğrudur? Bax, dostum. Məsələ burada əxlaq dərsi deyil, düşülən vəziyyətdir. Mine üçün bu impulsiv qaçış idi. Bu çirkabdan qaçıb özünü dəyərli hiss etmək adına.. əxlaqi cəhətdən düz deyil, amma anlaşılandır.
Bu addım onun azadlığı yox, çarəsizliyidir.
Onu bu vəziyyətə salanlar utansın.
Oğlan şok olsa da Gecəni birgə keçirirlər. Kitab falan okuyo dedik az değilmiş, şaka, nəysə olanlar olur. Səhər məhlədən hər kəs həyətdə gözləyir, daş falan atırlar. Oğlanla da qız əl-ələ çıxır həmin o qarğaşadan.
Cemil də başını aşağı salır, amma xətanı özündə də görərək.
Cemil həyat yoldaşının çevrədən olan narahatlıqlarını dinləməyən, ara-ara qoltuğuna basıb məclisə apardığı, evə gəlib xal-xətir sormadan yeməyini istəyən, onu istəməyən qadını sahiplənməyə çalışan hegemonun biri idi. Məclisdə baş yerdə oturmasının da sırf saxta gözü arvadı üçün dönən kişilərdən ibarət olduğunu da anlayır bu qədər izdihamı görərkən.
Bir neçə detal oxuyucuların gözündən:
Burada ilhan obrazında tək əksik gördüyüm yumruğunu yerə vurmaması idi. Qadının evinin həyətindədir.
Bir yığın gənc onlara baxır. ilhan onlara dönüb heç bir söz demir, qıza ümid verir. Və qarışıqlığın içindən gənclərin sataşması ilə çıxırdı. hər şeyin səhv yozulub səhv çatdırıldığı yerdə bir şey demək deməməkdən daha yaxşı idi məncə də.
ilhan qəsəbəni təzyiqlərə və işinə görə tərk etməli olur. Bacısı qıza ilhanın nömrəsini və adresini hər ehtimala qarşı verir. Bacısı da mine kimi yan gözlərə məruz qalırdı. ilhanla qızın olmayan münasibəti əlaqəsiz şəkildə belediyəyə qədər çatır, müəllim bacısının tayinini də başqa yerə atmağa təzyiq edirlər. Bu kirli qəsəbədən öz duruşlarını da göstərərək gedirlər. Oğlan ona açıq qapı olsa da mine təcavüzə məruz qalarkan o evində siqaret püləyirdi.
Mənə minnacık sorğulatmışdı hər şeyi. Amma ərli bir qadının həyətində onu gözləyib qorumayacaqdı ki..
Filmdə baxışlar insani maraq yox, nəzarət və mühakimə dolu olması, kişiyə azadlıq,
qadına damğa gətirilməsi, Sevgisiz evlilik və emosional tənha qalmaq, anlaşılmamaq, sevilməmək, Mine ilhanla münasibətdə də özünü tapmağa çalışması, fərqli olanın boğulmasını gözəl izah edir.
Bu bir sevgi filmi deyildi, psixoloji zorakılıqla qadının cəmiyyətdə təklənməsindən söhbət edir.
Arxa fon musiqisi də gözəl idi.
)
