passiv-aqressiv şəxsiyyət pozuntusu

DSM-5-in dərc olunması ilə DSM-dən çıxarılmış, amma hələ ICD-10-da (International Classification of Diseases) "başqa təsnifləndirilməmiş şəxsiyyət pozuntuları" adı altında mövcudluğunu qoruyan, şəxsiyyət pozuntusu olması hələ də mübahisəli olan psixiatrik diaqnoz. DSM-in ilk variantında birbaşa "Passiv-aqressiv şəxsiyyət pozuntusu" adı ilə klassifikasiyaya daxil edilmiş, 4-cü dərcdə "Neqativist şəxsiyyət pozuntusu" olaraq dəyişdirilmiş və nəhayət DSM-5-də tamamilə çıxarılmışdır. Passiv-aqressiv davranış fərdin öz aqressiyasını dolaylı yollardan göstərməsi deməkdir. Passiv-agressiv davranış bir neçə formada özünü göstərə bilər: Sarkazm (söz soxma, iynələmə), üzləşməkdən qaçmaq, laqeyd yanaşmaq, tərslik, yersiz müxaliflik, məsuliyyətdən qaçma və s. Bu davranışlar çoxumuzun bəlkə də bəzən elədiyi və ya tez-tez etdiyi davranışlar ola bilər. Bu mütəmadi davranışlara şəxsiyyət pozuntusu deyə bilməyimiz üçün isə əlamətlər erkən yeniyetməlikdə görülməli və digər yaş dövrlərində də davam etməlidir. Səbəbləri arasında uşaqlıqda hislərini ifadə etməyə qarşı qoyulmuş maneələr (uşaq aqressiyasını gizlədir və bunu çıxarmağın başqa yollarını kəşf edir), genetik faktorlar kimi bir neçə amil göstərilsə də etibarlı mənbələrdə belə mübahisə olunan bir anlayışdır.

arı sancması

Ucqar dağ kəndində böyüyən biri olaraq ağırlıq dərəcəsinə görə 3 yerə ayıra biləcəyim dəhşətli hadisə:
1. Bal arısı sancması. Bal arılarının zəhəri çox ağrılı olmasa da, ilk hədəf olaraq gözü seçmələri onları təhlükəli saymaq üçün kifayət edir. Sancdıqdan sonra əksər hallarda iynələri dəridə qaldığı üçün arı ölür. iynə üzərində zəhər vəzisi də qaldığı üçün dik formada tutub dartmaq əvəzinə əl ilə yana doğru sürüşdürərək çıxarmaq lazımdır. Zəhər vəzinə toxunmaq zəhəri qana daha çox yayacaq. Sancılan yerdə əvvəl ağrı qarışıq qaşıntı olur bir neçə saat sonra sadəcə qaşıntı qalır. Allergik bir reaksiya yoxdursa bal arısı sancması qısa müddətdə keçib gedir.
2. Sarı arı sancması. Azərbaycanda çox vaxt bu arıya "eşşək arısı" deyilsə də bu arılar eşşək arısı deyil. ingilislər "wasp" ya da "yellow jacket", türkiyəlilər isə "sarıca" deyir. Bal arısından fərqli olaraq sancdıqda iynə dəridə qalmır deyə eyni bir arı sizi dəfələrlə sanca bilər. Ölçücə bal arısından bir az daha böyük olur. Sancdığı yer dərhal şişir, dərinin üzərində köz varmış kimi bir hiss olur. Ağrı və qaşıntı isə ardıyca gəlir. Bal arısı sancmasından daha çox ağrılı və uzunmüddətli olur.
Qeyd: hücum etdikdə əlinizlə öldürməyə çalışmayın, bunlar bal arısı kimi zərif deyil, padoş şeydirlər
3. Eşşək arısı sancması. Eşşək arıları (ingiliscə hornet) arılar aləminin terminatorudur. Ölçücə sarı arıdan çox daha böyükdür. Uçanda elektrik mişarı səsinə bənzər səs çıxarır. Rəngi qırmızımtıl-narıncı olur. Allergik reaksiya olmasa belə insanı öldürə biləcək qədər zəhərli növləri olsa da Azərbaycanda bu növlərə rast gəlinmir. Amma Azərbaycandakı növlərin sancması zamanı sancılan nahiyyə şişir və bəzən bu şiş ətraf toxumalara çox yayılım göstərir. Yetkin bir kişini soprano qadın opera müğənnisinə çevirəcək qədər ağrılı olur. Hər ehtimala qarşı həkimə çatdırmaq məsləhətlidir. Bu arını görəndə qulağı çəkib 3 dəfə taxtaya vurduqdan sonra düşmən götünə demək bəlkə sizi qoruya bilər

intihar

plansız da edilə bilən özünəqəsd. belə hal "impulsiv suisidal davranış" da adlanır. "impulsiv" sözü Türkiyə türkcəsindəki "dürtüsel" sözü ilə eyni mənalıdır. impulsiv suisidal davranışlar əksər hallarda DƏHP, depressiya və bəzi şəxsiyyət pozuntuları ilə əlaqədar ola bilir. Bu tip suisidal davranışlar plansız və anidən edilir. Şəxsin intiharı düşünməsi ilə hərəkətə keçməsi arasındakı vaxt 5 dəqiqə və ya 5 dəqiqədən az olur. Amma əlbəttə ki, bu davranış həmişə impulsiv olmur. intihar düşüncəsi olan şəxslər fərqində olaraq və ya olmayaraq ölümdən qaçmaq üçün ətrafdakı insanlara "mesaj" verə bilirlər. Məsələn, bəziləri uzaqlara getmək istəklərini ifadə edirlər, bəziləri bədənlərinə bilərək xətər yetirirlər (əsasən qollara, bəzənsə sinə, ayaq, çox nadir hallarda üzə hətta gözə), bəziləri həyatları ilə bağlı hadisələrə çox laqeyd yanaşır, özünə qapanır. Bu hallarla rastlaşdıqda şəxsi mütləq professional dəstək almağa razı salmaq lazım olur. Əgər şəxs intihar haqqında danışmaq istəyirsə ona mane olmaq, aqressiya göstərmək yanan alova neft tökmək effekti verəcək. Şəxs bu haqda danışdıqda səbəbdən çox hansı yola əl atmaq istədiyini bilmək daha çox işə yarayacaq. intihar halları hər nə qədər planlı olsa belə şəxs son ana qədər yaşamaq üçün "çırpınır". Çünkü intihar beynin əsas funksiyası olan "orqanizmi yaşatmağa" tərs olan bir anlayışdır. Buna görə də özünəqəsd edən insanlar plan qurarkən ən az ağrı verəcək üsulu axtarırlar.