yazarların hazırda düşündükləri

özümü tanıyandan identity crisis yaşayıram. nə zaman başladığını düşünəndə bir az geriyə qayıtdım.

on birinci sinfin sonları, imtahana üç ayım qalıb. humanitar fənlərin rahat olduğunu və yaxşı bal toplayacağımı düşünərək üçüncü qrupa hazırlaşmışam. sonra mümkün ola biləcək ən uyğunsuz bir vaxtda random bir peşə testindən keçirəm və görürəm ki, əslində, memar olmalıymışam. nəticələr ancaq texniki fənlərlə bağlı ixtisasları göstərir. o an başa düşürəm ki, düzgün ağılla hərəkət etməmişəm – məqsədi yox, asan yolu seçmişəm. çünki tənbələm, tənbəl insanlar isə həmişə ən praktik yolu seçir deyirlər. bütün günü ədəbiyyat, tarix oxumaqdan daha praktiki nə ola bilərdi?
həmin ərəfə keçirdiyim break-down yadımdadır. ilk dəfə onda həyatımla bağlı vacib bir qərarın astanasında olduğumu hiss etmişdim. birtəhər yola verdim, qəbul oldum.

tələbə həyatına başlayanda ikinci daxili böhranımı keçirtdim. beynimdə bircə fikir var idi: "magistrda istədiyim bir sahəyə yönələrəm, qoy bunu da yola verim."

istədiyim sahəni heç vaxt tapa bilmədim. ümumiyyətlə, həyatda nəyə ehtirası və potensialı olduğunu bilməyən insanlardan olduğumun fərqinə varmışam. bəlkə də elə o tənbəllikdən, bəlkə də yeni bir şeyləri yoxlamağa olan həvəssizlikdən ya da əlimi atdığım şeydə mükəmməl olmağımı gözləyən perfektionistliyimdəndir. hər nədirsə, məni aid olmadığım yerlərə zəncirləyib sürüklədi və artıq dayandırmaq üçün gec olduğunu düşünürəm. bir şeyə sıfırdan başlamaq, onu keçirəm, nəyə başlayacağını bilmək özü gözümə durur.

üstəlik, indi olduğun yer müəyyən qədər tituluna çevrilib və sən özünü elə tanımlamalısan, çünki bizi var edən həmin o titullardır. ona görə sözlüyü sevirəm ki, həmin o titullardan azad və özüm ola bildiyim tək-tük yerlərdəndir. sadəcə bir nickname və düşüncə olaraq mövcudam.

insanı özgüvənli edən şeylərdən birisi hansısa sahədə olan ustalığı, ekspertliyidir. həmin şeydən əl çəkib tamamilə "çöməz" olaraq bir şeylərə başlayacaq qədər egomdan azad deyiləm, amma sırf bacarıram deyə mənə aid olmayan yerdə qalmaq da istəmirəm.

bu gecəki overthink mövzum da belə idi.

yalnızlıqdan qorxmaq

ortastatik bir azərbaycan ailəsində doğulmuş biri üçün fizikən yalnız olmaqdan qorxmağa ehtiyac yoxdur. onsuz da, ailən boğazından yapışacaq ki, böyüdüb boya-başa çatdırmışam, indi növbə sənindi. ailən olmasa, hansısa qohumlar mütləq səni yad edəcək, işi düşən kimi yaltaqlanıb başqa yerdə dalınca ağzına gələni danışacaq. dost seçimlərini də çox vaxt hansısa travmaların və ehtiyacların müəyyənləşdirir ki, həyat özü yollarınızı bir yerdən sonra ayırır.
məsələ, sadəcə yalnız olmaq yox, mənəvi yalnızlıqdır. insanlar ömür-gün yoldaşının yanında belə yalnızlıq çəkir, dərdini açıb danışa bilmir. nəinki dərd, hətta həvəs etdiklərini də danışmağa çəkinir, həvəsinin həmin saniyə qırılacağını bilir.
bir videoda çox xoşuma gələn bir ifadə görmüşdüm, deyəsən, hansısa filmdən fraqmentdir (baxma: shall we dance): "həyatımıza şahid olacaq birinə ehtiyacımız var" - tam olaraq bu. adicə günün sonunda günün necə keçdiyini danışa bilmək, yolda gördüyün hansısa əhvalatı, əsəblərini pozan xırda bir şeyi ya da mənasız hesab etdiyin hansısa məlumatı ötürmək, qarşındakı insanın buna mənalar yükləməsi və ya sadəcə dinləməyi bacarması, sənin də istəyərək, maraqla və sevgiylə dinləməyin - yalnız olmadığını hiss etdirən şeylərə misal ola bilər. ancaq öz sözünü demək üçün danışan insanlar yerinə, bir-birini dinləmək və öyrənmək üçün danışan insanlar olmağı bacaranda yalnızlığı geridə qoyursan. mən özümü yaxşı dinləyici hesab etmirdim, sonra problemin dinləyici olmağımla yox, qarşımdakı insana verdiyim dəyərlə bağlı olduğunun fərqinə vardım. qarşımdakı insana nə qədər dəyər verirdimsə, fikirləri də o dərəcə əhəmiyyət kəsb edirdi.
insanın yalnızlığa məhkum olduğunu düşünürdüm: axı bu dünyaya yalnız gəlirik, yalnız da gedirik. bir az dərinə gedəndə, heç də yalnız gəlmədiyimizi başa düşürsən. əvvəl ananın canından bir parça, bir bütün olaraq gəlirsən əslində, sonradan dünya səni ondan ayrılmağa və öz yolunu tapmağa məcbur edir. bəlkə də, həqiqətən sonda ölmürük, doğulanda anadan ayrıldığımız kimi; kiməsə və ya nəyəsə qovuşuruq.

yazarların özləri haqqındakı analizləri

bunu dilə gətirmək bir yana, qəbul etməyim çox uzun çəkdi. həssas və duyğusal biriyəm. bunu zəiflik hesab elədiyim üçün yumor və artistliklə maskalamağa, vecsiz görünməyə çalışıram, amma bəzi insanlara keçmir, içimi görürlər. bu emosiyaları vaxtaşırı gündəliyə yazmalıyam, ümumiyyətlə, mütəmadi olaraq içimi boşaltma ehtiyacı duyuram. hisslərimi paylaşa bilməyəndə depressivləşirəm, sırf o cəhətdən sosiallaşma istəyi olur, yoxsa dəhşətli bir insan sevgim yoxdur. bütün bunları qəbullandığım üçün rahat yaza bilirəm. deyəsən, böyümək – "emosiyaları söndürməyin" o qədər də "cool" olmadığını, hətta bu şəkildə yaşamaqdan həzz ala bilmədiyini anlamaqdır.

sözaltı günlük

düşünürəm, görəsən, doğrudan hər şey perspektivdən ibarətdir? necə yanaşırsansa, elə də hiss edirsən? onda həqiqətin "absalut"luğunu səhv çıxartmış olmursan?
ailəmin psixologiyamın içinə elədiyinin fərqinə varandan bəri sırf o şeyləri düzəldə bilmək, sağaltmaq üçün oxumadığım kitab, dinləmədiyim podcast qalmayıb. vaxtımı həm dostluq, həm də münasibət cəhətdən boş-boş adamlara sərf etməyim bəs deyilmiş kimi, hələ yoxluqları tərəfindən "haunted" olunduğum üçün çox günahlandırdım ailəmi. artıq günahlandırmıram, çünki özümü dəyişmək belə bu qədər çətin ikən necə olduqlarından fərqli olmalarını tələb edim ki? qəbullanırsan, amma o yara izləri qalır da. müqayisə etməyə, səndən əsirgənənlərin paxıllığını çəkməyə davam edirsən. özünün o fərqli versiyası maraqlı gəlir bəzən – mən də bu sevgi və qayğını görüb böyüsəydim, bu sözləri eşitsəydim necə birisi olardım? bu qədər sevgi qırıntılarına möhtac olardımmı? sevgi qırıntısına möhtac ola bilməyəcək qədər egolu və qürurluyam həm də. hisslərini göstərməmək və basdırmaq o qədər adiləşib ki, onların fərqində olmaq sadəcə incitməyə başlayır; çünki onsuz da basdırmaq məcburiyyətindəsən, belə görüb götürmüsən.
bir dəfə anam öz dayısını itirdiyi xəbərini almışdı. ildə bir dəfə, o da ad günümdə filan "sevgi" göstərən qadını qucaqlamışdım. həyatının şokunu yaşamışdı və o andaca ağlamağa başladı. öz övladından hisslərini göstərməyi öyrənmişdi, o da bircə günlük. vərdişlər asanlıqla qazanılmır.
həqiqət budur, həqiqət emosional zəkası sıfıra bərabər valideynlərdir, həqiqət camaat nə deyər düşüncəsi ilə həm özünün, həm də ətrafındakıların əl-qolunu bağlayan ata-analardır. bir gün gəlir, boyun onları aşır, amma sən hər zaman onlara aşağıdan baxdığın üçün gücünün fərqinə varmırsan. istəsən, hər şeyə tüpürüb gedərsən, yeganə həyatını yaşayarsan, amma bilirsən ki, araya məsafə girən kimi hörmət də çoxalır, sevgi də. niyə yanımızda olanların dəyərini elə yanımızdaykən anlamırıq? niyə əlçatmaz olmalıdır ki, sevilsin? "əlçatmaz"ı oynamaqdan da yoruluram bəzən. strategiyalardan, qayda-qanunlardan, itirilmiş vaxtın təcrübə deyə soxuşdurulmasından yoruluram. ağlın kəsməyən şeyləri səhv edib öyrənirsən və öyrənməlisən də, amma insanları geyim kimi geyinib bezəndə bir kənara atmaq və buna təcrübə demək nə dərəcədə düzgündür?
dünən deyirdim: "həyatda hər şey təcrübədir", bugün isə deyirəm "həyatda hər şey sevgidir". maddi hər şeyi bir kənara qoyanda, o doğmalıqdan və sevgidən başqa insana nə qalır? həyatında başqa nə məna tapa bilər? və mən ona çox uzağam. gördüyüm "həqiqətlər" elə cəfəngiyyatlar üzərində qurulub ki, əsl həqiqətin üstünü örtüb, onu görə bilmirəm.

qəribə yuxular

dünən gecə gördüyüm indiyə qədər ağlımdadı.
yuxuda məktəbliyəm, üstəlik elə-belə məktəbli də yox ha, "elite" serialındayam elə bil; oğlanlı-qızlı kruq, rəngli formalar. sonra keçmişdə danışdığım (reallıqda belə biri yoxdur) biri qabağıma çıxır, məni görən kimi əlimdən tutub "səni bir yerə aparmalıyam" deyir. tərəddüd belə eləmədən dalına düşüb gedirəm, elə çox yol getmirik, hətta yolu keçən kimi mənzilə çatırıq.
mənzil deyəndə səhv başa düşülməsin, destination yəni. o da hələ tikilməkdə ikən tərkolunmuş konstruksiyadan ibarət, ürküdücü bir yerdir. hələ də əlimdən buraxmır və məni onlarla pilləkən aşağıya düşürdür, hər pilləkən düşəndə bir az da yol gedib başqa pilləkən tapırıq. ətrafa göz gəzdirirəm və in-cin yoxdur, arada heyvanabənzər varlıqlar gözümə dəyir, daha çox hallüsinasiyaya oxşayır və çox qısa bir anlıq görürəm. məsələn ayı və pişiyin qarışığı, oyuncağa bənzəyən axmaq bir şey görürəm və yoxa çıxır və s.
axır ki, bu zəhrimara qalmış əlini çəkib deyir ki, "təcili getməliyəm, işim çıxıb, amma qayıdacam. burada gözlə məni." mən də "yaxşı" deyib başlayıram gözləməyə.
bir az keçən kimi ürəyim sıxılır və təzədən bütün yolu yadıma salıb pilləkənləri bir-bir qalxıram, birtəhər çıxışı tapıram. çıxışa gedən yolayrıcında bir qadın görürəm, dilənçiyə oxşayır. dayanıb boş divara baxır, nəyə baxdığına baxanda çevrilib mənə baxmağa başlayır və "izlə məni" deyir. mən də beyin yerinə kaktus gəzdirdiyim üçün izləyirəm. balaca bir otağa giririk, ortasında üz-gözündən fağırlıq yağan bir qadın oturub. son baxdığım filmdəki portuqal aktrisaya (baxma: lucia moniz) çox oxşayırdı. qadın adını da deyir və sonradan axtarışa vuranda mənim adımla oxşarlığı olduğunu gördüm, o da qəribə bir təsadüf idi. bir neçə gün qadının yanından ayrıla bilmirəm, onunla qalıram, sanki hər dəfə getmək istəyəndə baxışlarıyla yalvarıb məni saxlayır. nəhayət, getməyə qərar verəndə yuxudan ayılıram.
üstəlik, bu yuxunu səhər oyanıb yenidən yatdıqdan sonra gördüm və uzun müddətdir ki, bu qədər detallı xatırladığım bir yuxu görməmişdim.

uşaq evinə atılmaq

insanın əslini-nəslini bilmədən, haradan gəldiyindən xəbərsiz həyatını mənalandırmasını, bunun çətinliyini təsəvvür edə bilmirəm. hər ortayaşlı qadında ananı, kişidə atanı axtarmaq, cizgilərini kimdən aldığından bixəbər olmaq. bununla belə, yarımçıq öyrəndiyin sevgi, güvən kimi hisslərə yadlıq çəkmək. ailəyə sahib olmaq ayrı dərddir – hər addımında travmalar səni izləyir, xarakterini bir kişi və qadının dodağından çıxan bir neçə kəlmə formalaşdırır və sən onu qırıb özünü yenidən formalaşdırmaq üçün illərlə əziyyət çəkirsən. ailən olmayanda isə qurdların arasına düşmüş bir quzu kimi çarəsiz və kimsəsizsən, sadəcə həyatda qalmağa və öz yolunu tutub getməyə cəhd edirsən. bu arada, indiyə kimi heç vaxt uşaq evinə getməmişəm və gedə bilmirəm. bir günlük gedib keflərini açıb sevindirməklə daha da pislik edəcəkmiş kimi hiss edirəm, bəlkə də sənə bağlanırlar və yolunu daha da həsrətlə gözləməyə başlayırlar. gəlmədiyin hər gün bir az da ümidlərini üzürsən ki, rahat vicdan masturbasiyası edəsən. bəlkə də səhv düşünürəm, amma sırf bu düşüncəmə görə getmək istəmirəm.

azərbaycanda spotify istifadə etmə yolları

melomanların gözlərini yaşardan başlıq. əvvəl mahnıları nokiama bluetooth ilə göndərərdim, istədiyim mahnı kimdəsə olanda sevincimdən dəli olurdum. youtubeda ekranı söndürə bilmirdin, mahnı da yüklənmirdi. sonra "big.az" kimi logonu mahnının ən pik yerində səsləndirən saytlara ümid qaldım. ona görə də, spotify, apple music kimi məcraları bağrıma basmaq istəyirəm. bir tərəfdən də, mahnılar bu qədər əlçatan olduğu üçün hədsiz seçim var və seçim çox olan yerdə dəyər də qalmır. ona görə playlistlərimi əvvəlki qədər update etməməyə çalışıram, çünki mahnıları belə bir neçə günə tükətdiyimin fərqinə vardım.

şey eləmək

özünü çox intellektual hesab edən, məndən dörd-beş yaş böyük bir tanışımın nitqində tez-tez eşitdiyim ifadə. iddialarına görə "anna karenina", "səfillər" kimi irihəcmli əsərləri 1-2 günə bitiribmiş, tolstoy görsə papağını çıxarıb tənzim edər, o dərəcə. adama deyərlər, o boyda kitabı harana oxumusan? hanı sənin o möhtəşəm söz bazan? mesaj yazanda da nöqtəsinə, vergülünə kimi hər şeyi düpbələmdüz yazırdı, elə bil mesaj yox, ədəbi əsər yazır. əlbəttə, durğu işarələrindən düzgün istifadə etmək, dilimizi yaşıdları kimi dablyu hərfiylə qətl etməməsi əladır, amma bəzən sadəcə bir şeylərin sırf "performative" olduğunu hiss edirsən də. nəysə, çox şey eləmiyim.