intellektual fomo

Açılışı "Fear of Missing Out (nəyisə qaçırmaqdan qorxmaq)" olan fomolar arasında öz yerini təzəlikcə tutmuş termin. intellektual fomo yeni bilgiləri qaçırmaqdan qorxmaq yəni bir şeyləri bilməməyin gətirdiyi qorxudur. Zənnimcə "şəxsi inkişafçıların" tələsinə düşmüş adəm övladları bu qorxudan əziyyət çəkir. (‌bax: şəxsi inkişaf) Bəzən bu entrimdə şəxsi inkişaf deyilən zadın çox üstünə getdim deyə düşünürəm ancaq yox, az belə demişəm. intellektual Fomo kimi ki ələ keçirir, həmin şəxsi daim təzyiq altında saxlayır: "təzə kitab çıxıb görürsən camaat alıb oxuyur sən yox", "filan təlimə camaat getdi sən də get", "filan şeyi millət öyrəndi vaxsey qaldın cahil" kimi iç səslərlə şəxsin həyatını cəhənnəmə çevirir. Belə şəxslər heç başı boş, cahil insanlar olmurlar. Əksinə əllərindən gələn qədərini ediblər özlərinin intellektual bazalarını genişləndirmək üçün. Baxın, əllərindən gələni deyirəm çünki realda olmalı olan budur. Heç kəs hər şeyi bilməli deyil. Lap öz ixtisası olsa belə. Bir şeylər araşdırarkən beynin də ətdən bir orqan olduğunu unutmamalıyıq. Hər dəqiqə, hər saniyə yeni informasiya öyrənməli deyilik. intellektual fomoların da başa düşmədiyi, və ya tətbiq edə bilmədiyi hissə də budur: hər anımızı faydalı keçirməli deyilik. Hər xırda detalı, hər yeni informasiyanı beynimizə həkk etməli deyilik belə bir məcburiyyət yoxdur. Yer üzündə hər saniyəsini intellektini inkişaf etdirmək üçün çalışan insan yoxdur. Bunu qəbul edin və şəxsi inkişafçıların da qarnını doyurmaqdan vaz keçin. Öyrəndikləriniz onsuz da sizin özgüvəninizə təsir edir. Bu danılmaz faktdır. Amma heç bir şəxsiyyətin gördüyü dəyər intellektdən ibarət olmamalıdır. Yuxarıda şəxsi inkişaf deyilən bataqlığa düşmüş adəm oğullarını ağ yuyub qara sərdim ancaq akademik fəaliyyətlə, yaradıcılıqla məşğul olan insanlarda da intellektual fomo görülə bilir. Amma bu "qorxu" sizi qorxudub həyatınızın orta yerinə gül qoymadan özgüvəninizin, şəxsiyyətinizin dəyərini intellektual qabiliyyətinizdən və bilgi bazanızdan ayırmağı bacarın. insan olduğumuz üçün zövqü, əylənməyi, sosial əlaqələri fomolara yem etməyin. Çünki burada təcrübə danışır. Hər elm sahəsinə, fəlsəfəyə burun soxan bayquş indi daha çox gumball kimi cizgi filmləriylə vaxt keçirir. Gördüyünüz kimi bayquş sağdır, bayquş yeni şeylər öyrənmir deyə heç kəs onu döymür, evdən atmır və dünya dağılmır.

diqqət

Psixi proseslərdən biri. Bilinənin əksinə "diqqətsizlik" deyilən bir şey yoxdur. Şüurun olduğu hər yerdə diqqət var. Hamımız çox eşidirik "diqqətsizəm", "filan uşaq diqqətsizdi" kimi sözləri. Ancaq gerçəkdə olan budur: diqqətimi yönləndirə bilmirəm, diqqətimi mərkəzləşdirə bilmirəm, informasiyalar arasından doğru olanı filtrləyə bilmirəm və s. Yəni diqqətsiz olmaq mümkün deyil. Diqqət problemlərinin olduğu doğrudur. Amma heç biri "diqqətsizlik" deyil. Beyni bir cihaz kimi düşünsək diqqət scanerdir, filtrdir, lazımlı məlumatları seçən və üzərində iş (qavrama, dərk etmə) aparılmasını təmin edən qurğudur.
Diqqətin bu funksiyaları yavaşlaya, hətta pozula bilər. Amma bu diqqətin tamamilə yox olması deyil.
indi isə gələk diqqət və intellekt bağlantısına. intellekt dedikdə məsələ həll etmə, fikir yaratma, yaradıcılıq, gələcəyə yönəlik hesablamalar və s. kimi mürəkkəb prosseslər başa düşülür. Diqqət intellekt (və ya iQ) deyil. Amma intellektin öz funksiyasını yerinə yetirməsi üçün həyati önəm daşıyan bir prossesdir. Yəni diqqət işləməzsə informasiya içəri girə bilməz, girə bilmədiyi üçün emal oluna bilməz, emal olunmadığı üçün dərk edilə və ya hafizəyə ötürülə bilməz. Məsələn, bir şəxsin intellekti əslində çox yüksəkdir. Amma eyni zamanda dəhp-dən (diqqət əksikliyi və hiperaktivlik pozuntusu) əziyyət çəkir. Bu şəxs üçün intellektinin potensialını göstərmək çox çətin məsələdir. Çünki bu şəxsdə diqqət şüuru bir yerə mərkəzləyə bilmir. Mərkəzləsə belə informasiyanın işlənməsinə lazım olan vaxt qədər "tutub saxlaya" bilmir. Əgər həqiqətə dəhp-lidirsə diqqətini bir yerə mərkəzləşdirdisə onu ordan qoparmaq olmur. Yəni bu da diqqətin yönləndirilə bilməməsi deməkdir. Uzun sözün qısası "diqqətsizlik" yoxdur. Amma diqqət pozuntuları ayrıca bir xəstəlik kimi yox digər neyropsixoloji problemlərin simptomu kimi özünü göstərir.
(baxma: dəhp)
(baxma: stressin pataloji halları)
(baxma: dərman vasitələrinin təsiri ilə yaranan diqqət pozuntuları)

zamanla geridə qaldığı üçün sevinilən şeylər

Üstündə nazpərinin və ya sibel canın şəklinin olduğu, qonaq gedilən evə aparılan karopka şokoladlar. Bir dəfə də olsun bizə gələn karopka açılmazdı. Servantın üstünə qoyulardı, işdi əgər biz qonaq gedəsi olsaq o şokoladı başqasının evinə aparardıq. Bir dəfə xalamın apardığı "eksperimentlə" şok bir gerçəyi öyrənmiş olduq. Xalam karopkanın kənarına qırmızı qələmlə işarə qoydu. Sonra həmin karopka yenə qonaq gedilən evə aparıldı. Üstündən çox uzun bir müddət keçdi və dağlar aşıb dərələr keçən o karopka yenə bizə qayıtdı. Məlum məsələdir ki o karopka artıq şokolad karopkası deyil radioaktiv bir silah olmuşdu. Buna baxmayaraq yenə servantın üstünə qoyuldu və qonaq gedəcəyi yeri gözlədi...

ölüm qorxusu

Bu meymunlar cəhənnəmindən tək qurtuluşumuz olan ölümdən kim niyə qorxar ki? Əcəliylə ölmüş, intihar etmiş insanları qısqanıram. Heç nə düşünmürsən, hiss etmirsən. Beyninin içindəki cəhənnəmdə yanmırsan. Sadəcə bir cəsədsən. Xəyal etməsi belə insanı rahatlaşdırır. Hər gün oyanıb özünü üstün, ağıllı, gözəl, yaraşıqlı hesab edən canlıların üzünü bir də görmürsən. Onlar özlərinin iki qametin birləşməsiylə təsadüfən əmələ gəldiyini, gözəlliklərinin sadəcə 2 kiloqramlıq bir orqandan asılı olduğunu bilmirlər. Bilsələr də görməzdən gəlirlər. intihar edənlərin arxasıyca "zəif, iradəsiz" kimi etiketlər yapışdırırlar. Haqlıdırlar mı? Məncə Yox. Bizim kimi canlılar bu dünyada sürünərkən onlar heçliyə qarışmış olurlar. Həmin insanlar dünyaya gəlməyi seçməmişdi hamı kimi. Amma bu dünyadan getməyi seçə biliblər. Bu ən təbii haqlarıdır. "intihar çıxış yolu deyil" deyən meymun törəmələri nə qədər boş danışdıqlarının fərqində deyillər. Bəlkə də bir çox vəziyyətdən çıxışın yolu intihar deyil. Amma həmin insanların üzünə intihardan başqa bütün qapıları bağlayanlar da çox vaxt "intihar çıxış yolu deyil" deyən primatlar olur. Mənə görə "ölüm" insanları qorxutmalı deyil cəsarətləndirməlidir. Çünki bir çıxış yoludur. Əgər özün o çıxış yolundan çıxmaq istəsən ölüm əlinin altındadır. Mübarizə aparmağı seçsən belə sənin qaçınılmaz sonundur. Başqa yolları "başqaları" bağlasa da o qapı həmişə açıq qalır.

məşhəd

"Holy Spider" və ya original adıyla "Ankabut-e Moghaddas" filmi sayəsində qaranlıq tərəflərinin də olduğunu öyrənərək şoka girdiyim şəhər. Dini dəyərləri olan şəhər olaraq bilinsə də dini turizmlə paralel seks turizminin türklərin deyimi ilə "çatır-çatır" işlədiyi şəhərdir Məşhəd. Bəli bu yanlış anlaşılma deyil. Seks turizmi iqtisadiyyata təsir edəcək qədər güclü iş görür. Xüsusilə iranın başqa şəhərlərindən və hətta iraqdan, Pakistandan gələn turistlər "siğə" adı altında və ya siğə belə olmadan öz təlabatlarını ödəyirlər. Şəhərin polisləri bunu adətən görməzdən gəlirlər. "Holy Spider" filminə ilham olan "hörümçək" ləqəbli seriyalı qatil Saeed Hanaei Məşhədin dini dəyəri olmasını səbəb göstərərək ard-arda 16 fahişəni baş örtüləriylə boğaraq öldürür. Özünü müdafiə edərkən də dövlətin bu vəziyyətə göz yumduğunu, bu iyrəncliyin Məşhəd kimi bir şəhərə yaraşmadığını bildirir. Dindarlar tərəfindən nə qədər dəstək görsə də Saeed Hanaei 2002-ci ildə asılaraq edam edilir. Məşhəd isə hələ də həm dini turizm şəhəri, həm də seks turizmi şəhəri olaraq qalır.

Ruhullah Xomeyni

Əgər iranda bir dəyişiklik olacaqsa son sözü deyən həmişə təbriz olur. Buna şübhə yox. Pəhləvilərin fars şovinistliyi etməsinə qarşı mı yoxsa şiəliyə qarşı olması mı Təbrizi qəzəbləndirdi o mübahisəlidir. Ancaq xomeyniyə ən böyük dəstək yenə bu türk əhalidən gəldi və pəhləvilər devrildi. Xomeyninin "fars da türk də müsəlmandır, bir-biriynən qardaşdır" deməsinə aldanan türk əhali hər halda xomeyninin türk olması səbəbilə fars şovinizminin bitəcəyinə ümid etdi. Amma vəziyyət necə deyərlər "şah idi şahbaz oldu". Fars şovinizmi dinlə qarışdı. Yeni "iranlı" kimliyi altında qeyri-fars etnik qruplar da farslaşdırılmağa başlandı. Xomeyni deyilən kaftarı başa gətirən demək olar ki türklər oldu. Bu kaftarı başa gətirən türklər, kaftarın özü etnik türk ama siyasəti qaraçı töküntüsü farslara qulluq edəcək şəkildə oldu. Burdan nə nəticə çıxarmaq lazımdır? Şəriətə ümid edən bax bu günün iran türkləri kimi sürünər. indi də həmin türklər öz tökdüklərini yığıb yığışdıra bilmirlər.

heç vaxt evlənməyəcəyini deyən insan

insanın yalnızlıq tələbatı deyilən bir şey var. Hansı ki Evli olanların heç bir vaxt ödəyə bilməyəcəkləri tələbat. Evli olmaq nə deməkdir? Xx və xy xromosomlu iki canlının bir evdə yaşaması, hətta eyni yataqda yatması, heç bir şəkildə bir-birini görməmə şanslarının olmaması. Çox qorxunc bir şey deyil mi? Heç yalnız qalmamaq, birinin səndən daim bir şey gözləməsi, sənin məsuliyyətinin artması. Bir də bu məhkumluğu zurna nağara ilə qeyd edirlər. Hələ bir səhv edib uşaq düzəltdinsə nanəni yedin. Həyatını onlara qurban verməlisən. Bu sənin istəyin deyil artıq borcun olur. Yük, yük üstünə yük. Məncə insan istədiyi vaxt yalnız qala bilməlidir. Evlilik deyilən şey isə bu sərhədləri dağıdır. Xx və xy xromosomlu birinə bağlı qalaraq illərini fədakarlıqlarla, ailədəki vəzifəni yerinə yetirməklə keçirirsən. Birdən ayıldın ki "Ay Allah bu nə pox idi mən yedim?" nə edəcəksən? Məhkəmələrdə sürünmək, ortalıqda qalmış vik vik eliyən primat balaları, aliment və s. Kimə lazımdı evlilik? Sadəcə "camaat" deyilən bir sürünün gözləntisi uğruna edilən bir şey. Lazımsız, mənasız. Məncə heç kəsin həyatında bir gün "dur vızqırd" deyərək həyatından qova bilməyəcəyi bir insan olmamalıdır.

sözlük yazarlarının qorxuları

intihara tu kaka deyirik amma intihar etmək istəyərkən ölməyib şikəst qalmaq intihardan daha qorxuncdur. Bilək kəsəcəksən? Kəsdin, ölmədin əllərini bir də əvvəlki kimi istifadə edə bilməmə riskin var. Hündür yerdən tullandın, ölmədin, onurğa beynini zədələdin kötük kimi bir ömür yorğan-döşəyə düşmək riski var. Özünü asmaq istədin, biri xilas etmək istədi amma asanda boynun qırıldı, yenə şikəst qaldın. Dərmanları lüppüldətdin, ölmədin, orqanlarından biri sıradan çıxdısa nanəni yedin. Bir ehtimal silah tapdın, eşşək cənnətini boylamaq ümidiylə atəş açdın. Əlin titrədi, istədiyin kimi dağıda bilmədin beynini (ibrahim tatlıses başından vuruldu ölmədi məsələn). Qaldın yarım yamalaq.
(baxma: bu ne biçim senaryo aq)

rainbow

"Gates of babylon" mahnısını kəşf etməyimlə əvvəllər sevdiyim bir mahnını gözümdən salmağı bir olmuş qrup. Mahnı 1978 çıxışlı imiş.

(youtube: )

(youtube: )