gecə yarısındakı ani aclıq

Gündəlik həyatda əgər çox maneə törətmirsə normal olan, lakin ağırlaşmış dərəcəsinə "gecə yemə sindromu" adı verilən pozuntu. Hər şeyə xəstəlik/sindrom deyib özünü etiketləməzdən əvvəl onu deyim ki hər gecə acan insan bu sindroma sahib deyil. ingiliscəsi "night eating" olan bu pozuntuya sahib olan şəxslər həftənin böyük bir hissəsində, gecələr yemək üçün oyanırlar və doyana qədər yeyirlər. Əgər doymasalar yata bilmirlər (bu inanca sahib olurlar). Pozuntunun başqa pozuntularla birlikdə görülməsi də heç nadir hal deyil. Adətən insomnia ilə komorbidlik təşkil edir. Sindroma sahib şəxslər adətən səhər yeməyi üçün acmırlar. Buna baxmayaraq gecə yedikləri üçün artıq çəkiyə, diabetə və bunlarla yanaşı depressiya, təşviş pozuntuları kimi psixi pozuntulara daha meyilli olurlar. Adətən axşam getdikcə artan pis əhval ruhiyyə və ya stress müşahidə olunur. Bu da pozuntunun həm mental, həm də fiziki olaraq destruktiv təsir etdiyini göstərir. Bu şəxslər aldıqları kilonu təbii olaraq çox çətinliklə verirlər. Pozuntunun tam olaraq səbəbləri məlum deyil. Ümumiyyətlə pozuntu haqqında çox məlumatlı deyilik çünki yetəri qədər araşdırma hələ ki aparılmayıb. Amma hər pozuntuda olduğu kimi genetik faktorların rol oynadığı düşünülür.
Pozuntunun müalicəsi üçün antidepressantlardan və psixoterapiyadan istifadə olunur. Adətən əvvəlcə yuxunu bərpa etməyə çalışırlar çünki yuxusuzluq da gecə acmaya səbəb olur. Yuxunun bərpası üçün Melatonin hormonunu dəstəkləyən vasitələr məsləhət görülə bilər.

anterograde amnesia

Yeni xatirələrin yaradıla bilməməsi ilə təzahür edən, yaddaşın dövrünə nisbi olaraq pozulmalarından biri. Yəni anteroqrad amneziyalı xəstə amneziya başlamazdan əvvəlki hadisələri xatırlayır. Lakin yeni hadisələri yadda saxlaya bilmir. Anteroqrad amneziya daha çox hipokampusun zədələnməsi zamanı ortaya çıxır. Psixiatriyada və psixologiyada məşhur bir keysdə amneziyanı daha yaxşı anlamaq olur: henry molaison adlı bir epilepsiya xəstəsinin şiddətli tutmalarını dayandırmaq üçün hipokampusun böyük hissəsi və ətrafdakı bəzi hissəciklər əməliyyatla çıxarılır. Epileptik tutmalar həqiqətən də dayanır. Amma xəstədə anteroqrad amneziya yaranır. Henry həkim hər dəfə otağa daxil olduqda onunla yenidən tanış olmalı olur. Əməliyyatdan öncəki hadisələri xatırlasa da yeni hadisələri ancaq bir neçə dəqiqə yadında saxlaya bilir. Amneziyanın digər formaları üçün:
(baxma: retroqrad amneziya)
(baxma: anteroretroqrad amneziya)
(baxma: konqrad amneziya)
sifarişi verən: ares

avlu

2019-cu ildə sezon finalı etdikdən sonra
çəkilişi dayandırılmış türkiyə istehsalı serial. Yaxın günlərdə istehsalçı şirkət "limon film" tərəfindən trailer yayımlanmışdır. Yeni sezonun gələcəyi tarix, aktyor heyəti kimi detallar barədə dəqiq məlumat yoxdur.
Türkiyə kimi bir "şəriət" və qadağalar ölkəsində televiziyada yayımlanacaq bir layihə deyil "avlu". Bunu serial star tv-də olarkən gördük. Rtük tərəfindən dəfələrlə cərimələrə məruz qalmışdı və ssenaridə bomboş dəyişikliklər etməyə məcbur edilmişdi. Serial 2019-da netflixə satılmış, lakin netflix yeni sezonu çəkməkdən imtina etmişdi. Yenidən başqa bir internet platforması ilə razılaşılsa "avlu" türk serialları içərisində baxılası nadir işlərdən biridir.

türkiyə

Həm daxili həm də xarici siyasətdə getdikcə uçuruma gedən, demoqrafik cəhətdən onsuz da qarışıq deyilmişcəsinə daha da qarışıb korlanan "türk" dövləti. Azərbaycanlı gözü ilə baxsaq iran aftafaları və rus töküntüləri üçün günah keçisi olan dövlət.
(baxma: sovetin vaxtında abır-həya var idi)
(baxma: sionistlər iranı gözümüzdən salıb)
(baxma: bizi pozan türkiyə oldu)

duolingo

"Kaş ki əvvəlcədən istifadə edərdim" dedirtmiş proqram. O qədər çox reklam olunmuşdu ki artıq hər görəndə ikrah hissi oyadırdı. 1 ay əvvəl yüklədim və onu deyim ki şişirdildiyi qədər faydalı proqramdır. ingilis dili üzərindən ispan dili öyrənirəm. Əlbəttə ki dil öyrənmək üçün təkcə Duolingo kifayət etməyəcək. Amma söz bazasını artırmağa, tələffüzü yaxşılaşdırmağa və ən əsası təməl danışıq ifadələrini öyrənməyə kömək edir. Yəni sadə bir mobil proqramdan gözlənilən hər şeyi verir. Bilik verməsini bir kənara qoysaq məncə ən çox verdiyi motivasiya önəmlidir. Nə qədər plansız bir insan olursan ol, duolingo səni öz planına uyğunlaşdırır və irəliləməni göstərir. Yəni motivasiya 0 olanda belə irəliləməni itirməmək üçün bir neçə dəqiqə də olsa dilə məruz qalırsan. Memrise ilə birlikdə istifadə edilsə daha yaxşı olar.

ələvilər

Böyük ehtimalla türk tayfalarının Asiyadakı ərəb hakimiyyətini qıcıqlandırmaq məqsədi ilə yaratdığı qruplaşma. Biz ərəblərin dinini qəbul etmirik, şamanizmdən qopmuruq amma öz islamımızı yaradırıq deyərək yaratmış ola bilərik bu inancı. "Biz" diliylə deyirəm çünki biz cəfəri şiədən çox əslində ələviyik. Bu inancı biz yaratdıq, biz yaydıq. Bizim indi şiəlik dediyimiz məzhəb əslində ələvilikdən çox uzaq deyil. Çünki yüzillərdir qopa bilmədiyimiz şamanizm təkcə nadir xanın imperiyanın məzhəbini cəfəri şiəlik olaraq dəyişməsiylə yox olan deyildi. Bu inancı səfəvilər yaratmadı. Sadəcə tarix səhnəsində güclü bir imperiya bu inancla böyüdü. Həmişə əzilən tərəf olan ələvilər bu dəfə artıq əzməyə başladı.
indi də türk ələvilərlə türk şiələr arasında elə bir sərhəd yoxdur və bunlar digər məzhəblər tərəfindən qəbul edilmir.

vavien

Qara komediya janrında olan türkiyə istehsalı film. Çox populyar olmadığı üçün haqqında başlıq açılmadığını düşünürdüm amma çoxdan açılıbmış.
Qara komediya janrında düzgün film tapmaq, üstəlik də bunu türkiyə kimi azərbaycana mentalitet olaraq çox yaxın bir ölkədə tapmaq təəccübləndirdi.
Filmin fraqmanında binnur kaya və engin günaydının başrolda olmasını görməyimlə baxmağım bir oldu. Onu deyim ki bu iki komediya ustası vavienlə qara komediya janrında da öz sözünü deyib. Filmin komandası çox kiçikdir. Aydındır ki aşağı maliyyətli bir filmdir. Spoiler verməmişdən qabaq qara yumor/qara komediya sevərlərə və ya marağı olanlara deyim ki film izlənəsi filmdir. Qara komediya olduğu üçün güldürməkdən çox düşündürən bir filmdir.
diqqət: spoiler
Engin günaydının canlandırdığı obraz celal bərbad bir ailə başçısıdır. Filmin ilk dəqiqələrindən etibarən bunu anlamaq olur. Arvadı sevilaya xəyanət edir, yeniyetmə oğluna kobud davranır. Arvadının pullarını ələ keçirmək üçün plan qurub qadını öldürməyə çalışır, lakin işləri düz getmir. Bir izləyici kimi celalın iyrənc bir personaj olduğundan tam əmin olduğum hissə sevilayın geri dönüşündən sonrakı səhnələr oldu. Celal obrazının vicdan əzabı duyacağını, bununla da izləyicinin bu obrazla empatiya quracağını düşünürdüm. Amma tam tərsi celal zərrə qədər də peşmanlıq duymur. Sadəcə sevilayın onu polisə verəcəyindən və ya öldürəcəyindən qorxur. Yəni celal obrazı üçün dünyada özündən başqa heç kəsin dəyəri yoxdur.
Mənə görə filmin mərkəzində binnur kayanın canlandırdığı sevilay durur. Sevilay almaniyada yaşayan ailəsindən hər ay aldığı pulları zirzəmidə bir qutuda gizlədir. Filmdə sevilayın məqsədi açıq-aşkar göstərilmir. Amma ərinin xəyanətindən şübhələndiyi mesajı filmin başında verilir. Fikrimcə sevilay ərinə qəzəbini ondan ən çox sevdiyi şeyi - pulu gizlədərək göstərir.
Celalın necə biri olduğu filmdə daha aydın görünür. Amma sevilay da süddən çıxmış ağ qaşıq deyil. Qurban psixologiyası nədir sualının canlı nümunəsidir sevilay. Sevilay öz ailəsindən də sevgi görmür. Ərinin də onu əzməsindən, alçaltmasından narazı kimi görünsə də buna qarşı heç nə etmir. Celalın uşağına psixoloji şiddət göstərməsinə göz yumur. Sevilay ağılsız bir qadın deyil. Amma qurban rolundan çıxa bilmədiyi üçün ərindən əl çəkmir.
Bu iki personaj başrol olsa da filmin bir önəmli personajı da celalın böyük qardaşı cemaldır. Cemal tənha bir adamdır. Kiçik qardaşı ilə birlikdə işləyir və ona böyüklük edir. "Biz iyi insanlarız" deməsinə baxmayaraq ən az celal qədər murdar adamdır. Qardaşının sevilayı öldürməyə təşəbbüs etdiyini öyrəndiyi anda "ben bu işte yokum değil mi?" deyə soruşub qardaşını döyməyə başlayır. Sevilay üçün zərrə qədər məyus olmayan cemal qardaşının bu qədər pulu tək yeməsinə əsəbiləşir. Sevilay ölməyib geri döndükdə də qardaşını qorumaq üçün ona yol göstərir. Pulu sevilaya qaytarmağı təklif edir.
Bir də ailənin mesut adında yeniyetmə bir oğlu var. Atası celalı heç cür razı sala bilməyən, daha doğrusu buna çox cəhd də göstərməyən uşaqdır mesut. Anası ilə çox yaxınlığı yoxdur. Çünki sevilay üçün dünyanın mərkəzində əri celal var.
Filmin sonu yaxşı bitirmiş kimi göstərilir. Celal qardaşının dediyi kimi pulu sevilaya qaytarmaq istəyir. Amma sevilay pulu yox ərini seçir. Ərinə yalvararaq onu boşamamasını istəyir. Elə də olur. Celal pulu özünün bank hesabına yatırır və ailə tətilə çıxır. Celalın pulu öz hesabına yatırması bu obrazın dəyişmədiyini göstərir. Sosyopat celal, qurban rolundakı sevilay bir yerdə "xoşbəxt" yaşayırlar.

sevilməyən insan tipləri

(baxma: dərd yarışdıran tiplər). Bir səhv edib bu yonulmamış kötüklərə probleminiz olduğunu deyirsiniz. Dialoqunuz başlamamış bitir və bu tipin dəhşət-ül vəhşət dərdlərini danışdığı monoloq başlayır.
(baxma: azərbaycansayağı şəxsi inkişafçılar)
istisnasız bu tiplərin hamısı özü bir baltaya sap olmayan tiplərdir. Amma buna baxmayaraq sizə kariyera tövsiyəsi verir (özü işsizdir), evlilik məsləhəti verir (1 il evli qalıb səydərək bir səbəbdən boşanıb), əxlaqdan, böyüyə-kiçiyə hörmətdən danışır.
(baxma: din fanatikləri)
Dini inancınızı bildirmək istəmədiyiniz halda sizi din söhbəti içinə çəkib kafir çıxara bilirlər. Bundan həzz alırlar çünki özlərini ultra-dindar hiss edirlər.
(baxma: feministlər və maskulinistlər)
Türkiyəlilərin deyimi ilə aynı bokun laciverti olan bu tiplər qadın və ya kişi olduqları üçün özlərini üstün hiss edir, güya bu cinsiyyətlərin hüquqlarını qoruyurlar. Bu tiplər qadın və ya kişi olmanın bioloji bir fərq olduğunu deyil sanki ayrı primat növü olduğunu düşünürlər. Saçı ağlından uzun olan feminişlər radikallığa, kişi düşmənliyinə, beyni əzələlərinin onda biri qədər inkişaf etməmiş "maskulin" kartoşkalar qadın düşmənliyinə, öz həmcinslərinə qarşı alçaldıcı münasibət göstərməyə meyilli olurlar.

devouring mother syndrome

Türkiyədə "yutan anne sendromu" olaraq adlandırılan, məşhur psixoanalist karl yung tərəfindən psixologiyaya gətirilmiş termin.
Yunqa görə ananın kölgə arxetipini təşkil edir. Bu analar övladlarına həddən artıq qayğı göstərib kontrol altında saxlamaqları ilə seçilir. Kənardan çox fədakar, xoşniyyətli görünmələrinə baxmayaraq bu analar övladlarını ayrı bir şəxsiyyət kimi qəbul etmir, öz uzantıları kimi görürlər. Buna görə də bu analar övladlarını ömür boyu özlərindən asılı halda saxlamağa çalışırlar. Uşaqlarının bütün istəklərini yerinə yetirirlər, həyatın pis tərəflərini görmələrinə mane olurlar, uşaqların bir gün onlara ehtiyacı olmayacağı ehtimalı "devouring" analar üçün dəhşətli bir şey olur.
Belə analar uşaqlarının həyatlarıyla bağlı qərarları özləri verirlər. ipli kuklaları idarə edən kimi idarə etməyə çalışırlar uşaqlarını. Buna görə də bu anaların uşaqları böyüyüb şəxsiyyət kimi formalaşa bilmir. Bu da anaya sərf edir. Çünki şəxsiyyət kimi fornalaşmamış bu içi boş "kuklalara" ip bağlayıb istədiyi kimi idarə edir. Bəlkə də belə anaları ətrafımızda tez-tez görürük. Daha da pisi öz anamız bu sindromla bizi böyüdüb bəlkə də. Dovouring mother yaxşı kimi görünən amma uşağın həyatını məhv edən bir fiqurdur. Ananın bilərək etdiyi bir şeydən çox şüursuz edilir. Yəni ana özünün yaxşı ana olduğuna inanır və bunu əsaslandırmaq üçün əlindən gələni edir. Bu analar uşağı o qədər qayğıya boğurlar ki uşaq illər keçsə belə ananın niyyətinin nə olduğunu anlamır və bunu normal qəbul edir.
Bu sindromun səbəbləri arasında ananın öz anası (və ya baxım verən şəxs) ilə güvənsiz bağlanması, ödənilməmiş sevgi ehtiyacı, borderline və ya narsistik özəlliklər daşıması kimi faktorlar göstərilir. Bağlanma problemi yaşayan anaların böyütdüyü uşaqlarda dərin özgüvən problemləri, natamamlıq kompleksi, asılı şəxsiyyət tipi kimi həyata maneə törədən əlamətlər üzə çıxa bilir. Formalaşıb möhkəmlənmiş bir şəxsiyyət olmadıqları üçün bu uşaqlar cəmiyyətdə yer tuta bilmirlər. Öz partnyorları ilə münasibətləri də normal olmur.

dark humor

Etmənin də edəni anlamağın da çox yüksək intellekt tələb etdiyi, sərhədi olmayan yumor forması. Travmalar, ölüm, fəlakətlər, ağır xəstəliklər kimi insanların ən zəif nöqtələrinə toxuna bilən yumor formasıdır həmçinin. Bəzən həqiqətən də bu kimi halların yaratdığı psixi zədəni yüngülləşdirməyə kömək edə bilir. Çünki qara yumor bunun kimi hadisələri insanların gözündə kiçildir və bununla da təsirini azaldır. Freydə görə eqo (şüur) əzaba dirənmək üçün yumora üz tutur.
Qara yumor kinoda, musiqidə, ədəbiyyatda və gündəlik həyatda istifadə olunur. Amma qara yumor hər insan tərəfindən anlaşılmayacaq qədər mürəkkəb olduğu üçün digər yumor formalarına nəzərən daha risklidir. Bəzən empatiyadan uzaq kimi görünsə də əslində empatiyanın da işin içində olması qara yumoru yumor edir. Çünki bu dəhşətli hadisələri anlamaq və buna uyğun yumor işlətmək lazım olduğu üçün yüksək empatiya lazımdır. Yəni hadisənin yaratdığı təsiri dərk etmədən edilmiş ələsalma (yumor deyil) qara yumor sayılmır.