spec-driven development

Spec-driven development - proqram inkişafının elə bir yanaşmasıdır ki, burada prosesin start nöqtəsi kod deyil, dəqiqləşdirilmiş texniki spesifikasiya (SPEC) olur.

Burada “spec” adətən bu sənədlərin toplu anlayışıdır:
- funksional tələblər
- biznes qaydalar
- API strukturu
- use-case ssenariləri
- qəbul kriteriyaları
- domen obyekt modelinin təsviri
- edge-case-lərin əvvəlcədən müəyyən olunması

Yəni təxminən “nə yazacağıq?” sualının bütün cavabları kod başlamadan əvvəl sənədləşdirilir.

Niyə belə yanaşma yaranıb?
Çünki komanda böyüdükcə problem də böyüyür:
- proqramçılar fərqli təsəvvürlərlə işləyir
- hər adam öz dünyasına görə yazır
- tələb dəyişəndə kod xəritəsi dağılır
- texniki borc yığılır

hər dəyişikliyin domino effekti olur

Spec bunu həll edir - çərçivə yaradır.

Bu yanaşmanın gözəlliyi nədir?

Spec-driven development-də kod artıq “təxmin edilən” yox, “sənədləşdirilmiş” reallığı icra edir.

Başqa cür desək:

SPEC -> kodun taleyi üçün konstitusiyadır.


Proses adətən belə olur:

1. Biznes nəticəsi müəyyən edilir
2. Onun spesifikasiyası yazılır
3. Modul dizaynı çıxır
4. Acceptance test yazılır
5. Kod SPEC-ə uyğun yazılır
6. Deployment

Burada “test” koddan əvvəl doğulur — test də SPEC-dən çıxır.

Bəzən buna living specification də deyilir.


Burada ən kritik anlayışlar
Spec-də qeyri-müəyyənlik olmamalıdır
icazə verilmiş və verilməmiş hallar yazılmalıdır
Edge case-lər əvvəlcədən təsvir olunmalıdır
Data flow diagramları mütləq olmalıdır
Terminlər lüğəti yaradılmalıdır

Çünki SPEC nə qədər zərifdirsə - implementasiya da bir o qədər təmiz olur.


Spec-driven development vs. Agile

Bir çoxları düşünür ki Agile sənədləşmə azdır deyir — bu yanlışdır.
Agile-də sənəd az deyil, lazımsız sənəd azdır.

Spec isə lazımlı sənəddir.

Sprint-də belə olur:
- Sprint-dən əvvəl SPEC çıxır
- Story-də acceptance criteria SPEC-dən gəlir
- PR review-də SPEC-ə uyğunluq yoxlanır

Yəni SPEC həm plan, həm nəzarət mexanizmidir.

Bu yanaşma niyə trenddədir?

Çünki AI-də yeni dövr başlayıb.

Claude Code, o1, Dev-agents kimi sistemlər SPEC oxumağı sevir.

AI-yə SPEC verirsən -> AI sənə:
- modul strukturu
- API endpointləri
- service orchestration planı
- class hierarchy
təklif edir.

Əgər SPEC olmayan layihədə AI işləyirsə -> nəticə xaotik olacaq.

indi düzgün yanaşma belədir:

Əvvəl SPEC -> sonra AI-nin kod generasiyası

Və sən artıq sadəcə nəticəni yoxlayırsan.


Nəticə olaraq

Spec-driven development - kod yazmağı mühəndislikdən məhsul idarəsinə çevirir.

Deyir ki:
“Kod nəticə deyil. Kod nəticəni həyata keçirən mexanizmdir.”

Nəticə isə SPEC-də doğulur.

claude code

təkcə kodumu yazdırdığım alət deyil, eyni zamanda özümə developer işçi yaratdığım bir alətdir. işçi yox işçilər.

özümə db admin, server admin, frontend developer, bash script developer, php developer, python developer bir sözlə lyboysu blət. ürəyim hanısını istəsə onu da yaradıb işləyirəm.

təkcə yuxarıdakılar yox hətta özümə biznes analist, data analist, chart expert frontend developer kimi işçilər də düzəldə bilərəm. yaradıcı düşüncədən asılıdır.

artıq elə bir dövrdür ki texniki olaraq eziyyet cekmeye ehtiyac yoxdur. texniki terefi oyrenib evezinda ai isledirsen. hə amma mütləq öyrənməlisən öyrənməsən ai işlədərkən çox dərinə gedə bilmirsən.

texniki biliklər ilə yaradıcı düşüncəni birləşdirib istənilən məhsulu hazırlaya bilərsən.

soz6 developerləri niyə hələ də tətbiq etmir maraqlıdır. əgər etsələr, heç olmasa frontend ilə başlasalar sözlüyün ui/ux keyfiyyəti artardı.

soyuq əllər isti məmələr

Qış axşamı. Evdə təkəm, pəncərədən qar yağır, otaqda yalnız sobanın xırıldaması və mənim nəfəs alverim. Əllərim buz kimi – gün boyu küçədə donmuşam, barmaqlarım hissizləşib. Amma içimdə elə bir od yanır ki, bu soyuq məni daha da azdırır.
Sən gəlirsən. Paltarı çıxarmadan, birbaşa üstümə. Mən sənin boynuna sarılıram, əllərim soyuq-soyuq boynuna dəyir, sən qımıldayıb “ayy, nə qədər soyuq!” deyirsən, amma gülürsən də. Mən bilərəkdən əllərimi daha aşağı salıram – köynəyin altından, birbaşa sinənə. Barmaqlarım dərinə batır, məmələrin əvvəl sərtləşir soyuqdan, sonra isə əriməyə başlayır əlimin içində. Sən inildəyirsən, amma geri çəkilmirsən – əksinə, daha yaxın gəlirsən.
Əllərim hələ də buz kimi, amma sənin məmələrin od tutub yanır. Mən onları ovucumda sıxıram, barmaqlarımın ucunda fırladıram, hərdən qəfil sıxıb buraxıram ki, səsini eşidim. Sən başını arxaya atıb “davay et, daha soyuq elə…” deyirsən. Mən də eləyirəm – əllərimi bir az kənara çəkib, nəfəsimlə isidirəm, sonra yenə buz kimi yapışıram. Kontrast elə dəlidir ki, sənin bədənin titrəyir, mənim də içimdəki od alovlanır.
Sən artıq dözə bilmirsən. Məni divana yıxıb üstümə çıxırsan, əllərimi başımın üstündə tutursan ki, hərəkət edə bilməyim. indi sənin əlin mənim şalvarımın içindədir, amma mən hələ də sənin məmələrini buraxmıram – soyuq barmaqlarımla onları elə sıxıram ki, sən gözlərini yumub inildəyirsən.
Qar yağmağa davam edir. Otaqda yalnız bizim nəfəsimiz, iniltilərimiz və sobanın xırıldaması var. Soyuq əllərim sənin isti məmələrində əriyir, sənin isti məmələrin mənim soyuq əllərimdə alovlanır.
Bu gecə qış bizi yandıracaq.

maşın sürən qız

“maşınsız oğlan? hmm… bəlkə də elə mən onu apararam…
amma gəl görək, o məni aparacaq yer tapacaq?”
və burda içində gizli bir zarafat yaranır:
qız sürür, oğlan sükanı yox, hissləri idarə edir.

amma bir də var maşınlı oğlanlar…
qız bəzən düşünür ki, kaş bir dənə yolun ortasında işıqforda dayana,
yanına elə bir oğlan gəlsin ki, maşınından çox gülümsəməsi xoşuna gəlsin.

kaş biri olsun ki, qızın maşınına baxıb “nə gözəl sürürsən” deyil,
“nə gözəl gülürsən” desin.
qızın sükan arxasında belə içindən keçən o bircə cümlə:
“kaş kimsə gəlsə… mən sürməyim, bir dəfə də kiminsə ürəyinə minib gedim.”

limerence

psixologiyada çox spesifik və dərin bir emosional vəziyyəti ifadə edən termindir. Adətən “məcnun vurulma”, “zehni işğal edən sevgi vəziyyəti” kimi təsvir edilir, amma sevgi ilə tam eyni şey deyil.

Limerence, bir insana qarşı kontrol edilə bilməyən həddindən artıq emosional bağlılıq, romantik obsesya və qarşılıq alma ehtiyacının güclü olması ilə müşayiət olunan vəziyyətdir.

Bu, sadəcə xoşlanmaq və ya aşiq olmaq deyil — daha çox zehni əsarət kimidir.

Əsas xüsusiyyətləri
1. Obsessiv düşüncələr

Gün boyu beynin o insanın adını, səsini, mesajlarını, hərəkətlərini “loop-a salır”.

2. Qarşılıq alma ehtiyacı

Sən ona qarşı bir şey hiss edirsənsə — onun da hiss etməsini şiddətli şəkildə arzulayırsan.

3. Emosional “peak

watchdog

Watchdog — müxtəlif sahələrdə istifadə olunan termindir, amma əsas mənası:
hər hansı bir sistemi, prosesi və ya xidmətin işləkliyini daim izləyən və problem olduqda avtomatik reaksiya verən “nəzarətçi mexanizm” deməkdir.

Sadə dillə: “gözcü”, “nəzarətçi”, “keşikçi prosesi”.

1. IT və proqramlaşdırmada Watchdog nədir?

Bu kontekstdə watchdog — bir prosesin, servisin və ya resursun:

işləyib-işləmədiyini yoxlayan,

donma aşkarlayan,

lazım olanda restart edən,

log-ları analiz edən

avtomatik nəzarət moduludur.

Məsələn:

Linux-da systemd watchdog — proses cavab verməsə, restart edir.

Nginx watchdog — konfiqurasiya pozularsa və ya worker ölsə, yenidən işə salır.

Queue worker watchdog — queue ilişdisə, avtomatik yenidən işə düşür.

Laravel Horizon watchdog — job gecikməsi çoxalanda alarm verir.

2. Hardware-də Watchdog nədir?

Mikrokontrollerlərdə və server hardware-də:

sistem donanda watchdog timer vaxtı bitir

və avtomatik reset edir

Raspberry Pi, STM32, ESP32, server motherbord-larında olur.

3. Monitorinq sistemlərində Watchdog

Prometheus, Sentry, Datadog kimi sistemlərdə:

müəyyən iş “qaydasında getmirsə”

watchdog xəbərdarlıq göndərir.

4. Mobil / Web tətbiqlərdə Watchdog

App donursa və ya thread cavab vermirsə — “watchdog timeout” error-u çıxır.

Xüsusilə iOS sistemində məşhurdur:

“Watchdog termination” → app UI thread-i 20 saniyə reaksiya verməyib → sistem kill edib.

cem adrian

vaxt var idi bəyənmirdim lağ edirdim amma yaş öz sözünü deyir. affınıza sığınırıq cem bəy.
(baxma: Cem Adrian - Şu Dağlarda Kar Olsaydım)

(youtube: )

xumar qədimova

Bir çox müğənni var ki, səhnədə səsi ilə tanınır, amma əsl sənətkarı fərqləndirən təkcə səs deyil — müraciət etdiyi mənbədir. Xumar Qədimova “Ayrıldıq” mahnısı ilə göstərdi ki, o, sadəcə pop mədəniyyətin içində itən ifaçı deyil, həm də ədəbiyyatla nəfəs alan, köklərlə müasirliyi birləşdirə bilən elit sənətçidir.

Onun seçimi təsadüfi deyil. Çoxları klassikləri sadəcə “hamının tanıdığı” qismində xatırlayır, amma Xumar xanım Molla Pənah Vaqif kimi həm dərin, həm də bu günün qulağı üçün hələ də “underrated” olan bir şairə müraciət edir. Vaqifin poeziyasında sevgi sadəcə lirika deyil, yanmaq və yanmamaq dilemmasıdır. “Ayrıldıq” şeiri isə əsrlərin o tayından bu günə qədər gəlib çıxan o saf, yanğılı hissin tərcüməsidir.

Xumar Qədimova bu misraları götürüb musiqi ilə bəzəyəndə, bir növ ədəbiyyatı gündəlik qulağa qaytarır. Belə addımlar sənəti yüksəldir, çünki sənət yalnız bu günü deyil, həm də dünəni daşıyanda həqiqi dəyərə çevrilir.

Bunu etmək üçün səsdən çox, zövq, intellekt və cəsarət lazımdır. Çünki ucuz sevgi sözləri ilə də hit mahnı yazmaq olar. Amma əsrlərdir yaşayan bir şairin sözlərini seçmək — həm özünə inam, həm də xalqa hörmət göstəricisidir.

“Ayrıldıq” təkcə bir mahnı deyil, həm də sübutdur: müasir müğənni ədəbiyyata söykənəndə, o artıq müğənnidən çox, mədəniyyətin daşıyıcısına çevrilir. Xumar Qədimovanın elitliyi də məhz buradadır.

Xumar Qədimova - Ayrıldıq

(youtube: )