anthropic

ən keyfiyyətli ai modelləri hazırlayan şirkət. başlanğıcda elə də tanımırdı amma modellərinin və məhsullarının keyfiyyətli olması onu artıq openai-dən və degərlərindən önə salır. hətta amerika maduronu qaçırtmaq üçün bu şirkətin məhsullarından istifadə edib. hətta pentagon da bu şirkət ilə işləyir.

eyni zamanda xidmətlərindən istifadəni maksimum əlçətan etmişdilər. məslən openai təkcə chatgpt-ni aylıq abunəlik ilə etmişdi amma digər məqsədlər üçün istifadəni token base etmişdi. amma antropic bunu da aylıq əlçətan etmişdi. ço adamın tokenlərə verməyə çoxlu pulu yox idi həm də edə biləcəklərini maddi olaraq öncədən planlaya bilmirdi. buna görə hami claude code işlədirdi, hamının claude code işlətməyi və beləcə antropicin daha böyük data yığmağına və güclənməyinə səbəb oldu.

ramiz mehdiyev

dtx tərəfindən evindən 17 milyon pul aşkarlanmış eks məmur. vətən xaini kimi ittiham olunur. oy da sistem öz əsas fiqurunu, həmin sistemi yaradanı necə məhv edir. nə də olsa çox maraqlıdır. indiki prezidenti də o hakimiyyətə gətirib orada saxlamışdı. o olmasaydı 2003 hadisələri fərqli olardı bəlkə də.
amma bu adam etdiklərinə baxanda həqiqiətən də vətən xainidir. minlərlə insanın şərlənib həbs edilməsində, rusların işgəncə sistemlərinin tətbiq edilməsində, rüşvət, mənimsəmə oliqarxiyasının təşkilində böyük rolu var. neft sərvətinin yoxa çıxmasında, qarabağ müharibəsində ölkənin bütün proseslərində rolu var.
Sonun başlanğıcını Elşad abdullayev qoymuşdu gülərqeyd əməliyyatı ilə. əfsanəni unutmayaq. bu adam peysərdi bu öz yerində amma sistemin bu davranışı çox maraqlı hadisədir. təsəvvür edin qarışqalar öz anakraliçalarını yeyib yenisini yaradırlar. bu da elə birşeydir. bir daha sibut olunur ki heçkim toxulmaz deyil, tarix yenidən xatırladır bizə. nə qədər pulun və gücün olsa da damokl qılıncı balanslı formada başıvın üstündədir.
Nə qədər zirvəyə çıxırsan çıx, yenə də öz götüvün üstündə oturursan.

azərbaycanda korporativ mühit

ölkədə böyük şirkətlərdir hansı ki sayları çox az və tayfaçılıq əsasında işləyir. belə şirkətlərdə vəzifəsi olanlar öz qohumlarını və tanışlarını gətirir. qıraqdan kimsə şirkətə gəlsə işin detallarını ona öyrətmirlər. burda əsas düşüncə "işimi əlimdən alar" qorxusudur. Cahil kəndçı müdürlərə məllim demək məcburiyyəti də var. kim daha ürəkdən təzim edib məllim deyərsə ona maaş artımı və vəzifə verilir. normal rəqabət yoxdur. bir dəfə işlədiyim şirkətə 700 bal toplayan gənc cv atmışdı, onu yalandan müsahibə edib öz tanışlarını götürmüşdülər.

kapital bank başda olmaqla bütün bank sektoru, sığorta sektoru və digərləri hamısı belədir. müdür nə qədər qoyun olsa da gic gic danışsa da, ona cavab vermək olmaz, sözünü kəsmək olmaz.

holding rəhbərləri çox cahil tiplərdir. 2-3 il sonra bunların yerinə ai proqramlar daha yaxşı holding və şirkət idarə edəcəklər.

belə şirkətlər adətən məmurların gizlin yaratdıqları şirkət və holdinglər olur. rəhbər kimi isə əsas olaraq güvənli birini qoymağa çalışırlar nəinki savadlı olanı.

maraqlı biznes ideyaları

Deməli başlanğıcda aylıq 100-200azn civarinda investisya xərcləri lazımdır.
biznes nədən ibarətdir? ai gücü ilə content yaradıb yutuba yerləşdirmək.

istənilən sahə ola bilər. əsas odur ki yaradılan content uzun müddətli aktual olsun.

Məsələn gözəl kitabların ai ilə hekayələrini animasiya ilə yaradıb yutuba yerləşdirə bilərsiz. Başlanğıcda ayda bəlkə bir video hazırlayacaqsız amma zaman keçdikcə təcrübə artıqca məhsulardılığınız artacaq. Bədii ədəbiyyat nümunələrinə, hisslərə toxunan contentlər hazırladıqda daha çox izlənilə bilər.

Səsləndirməni özünüz də edə bilərsiz, ai ilə də edə bilərsiz. həm özünüzə biznes dəyəri yaradaqsız, həm passiv gəlir imkanı həm intellektual dəyər formaşadıracaqsız həm də sosial çevrədə cool olacaqsız.

bu biznesdə heçkimdən asılı deyilsiz, texniki çətinliyi yoxdur. sadəcə yaradıcı güc tələb edir.

asml holding

çip sənayesinə avadanlıq istehsal edən texnoloji holdinqdir.

dünyada çip istehsalını mümkün edən ən kritik maşınları istehsal edən tək-tük şirkətlərdən biridir. Hətta bəzi texnologiyalarda praktiki olaraq monopoliyadır.

Nə işi görür?
ASML litografiya maşınları istehsal edir. Bu maşınlar:
silikon üzərində nanometr ölçüsündə tranzistorları “çap edir”
yəni çipin özünü deyil, çipi yaradan fabrikin ürəyini istehsal edir
Çip -> fabrikdə istehsal olunur
Fabrik -> ASML maşını olmadan işləmir

Niyə bu qədər önəmlidir?
ASML-in EUV (Extreme Ultraviolet) texnologiyası var:
5 nm, 3 nm kimi ən müasir çiplər yalnız bu texnologiya ilə mümkündür
intel, TSMC, Samsung kimi nəhənglər bu maşınlardan asılıdır
EUV maşınının bir ədədi ~150–200 milyon dollar civarındadır
Bu texnologiyanı dünyada yalnız ASML istehsal edir.

Geosiyasi tərəfi də çox önəmlidir
ABŞ və Avropa ASML texnologiyalarının Çinə satışını məhdudlaşdırır
Çünki bu texnologiya:
süni intellekt
hərbi sistemlər
superkompüterlər üçün kritikdir

Bu baxımdan ASML:
sadəcə şirkət yox, strateji güc mərkəzidir

ABŞ və Çin rəqabəti
ABŞ bu texnologiyanın çinin əlinə keçməsini istəmir. öncələr biraz səhv edib bəzi detalları verib sonradan ayılıblar ki "öz quyumuzu qazırıq"

(youtube: )

con rokfeller

Əslində deyildiyi qədər pis insan olmayıb hətta insanlığa böyük töhvəsini vermişdir.
Solçular yıxıb sürüy, konspiroloqlar haqqında nə desən iddia edirlər.

Əslində bu insana bir də bu mövqedən baxaq:

Rokfeller kim idi?
19–20-ci əsrin ən güclü biznes beyni
Neft sənayesini xaosdan çıxarıb sənaye maşınına çevirdi
Tarixdə ilk real monopoliyanı qurdu
“Şirkət necə işləməlidir?” sualına struktur cavabı verdi

Rokfeller hansı sistemi yaratdı?
Vertical Integration (Şaquli inteqrasiya)
Yəni: “Zəncirin hamısı mənimdir”

Neft üçün: Qazma, Daşıma, Emal, Paylama, Satış
Hamısı bir mərkəzdən idarə olunurdu.
Bu sistem Standard Oil vasitəsilə quruldu.

Monopoliya və Ölçü Üstünlüyü (Economies of Scale)

Böyük həcmdə istehsal -> daha ucuz qiymət
Rəqiblər dözə bilmir -> ya satılır, ya batır
Bazarda qiyməti sən yox, o müəyyən edir

Bu, bu gün:
“loss leader”
“price war”
“market capture”
kimi anlayışların babasıdır.

Mərkəzləşdirilmiş idarəetmə:
Standart proseslər
Maliyyə nəzarəti
Hesabatlılıq
Menecer iyerarxiyası
Bu, bugünkü corporate governance-in əsasıdır.

Trust modeli
Rokfeller birbaşa “hamısını mənim üstümə yazın” demirdi.
Şirkətlər formal olaraq ayrı idi
Amma idarəetmə bir mərkəzdəydi
Buna trust system deyildi
Sonradan ABŞ bunu qanunla qadağan etdi (anti-trust laws)

Bu gün hansı biznes sistemləri Rokfeller modelidir?

Amazon
Satış logistika cloud data
Tam şaquli nəzarət


Apple
Dizayn
Hardware
Software
Ekosistem
Rokfellerin nefti, Apple-da texnologiyadır

Bugünkü korporasiyalar onun yazdığı bu “biznes framework” üzərində işləyir.

bu videoya da baxın

(youtube: )

oracle goldengate

Oracle GoldenGate = real-time data replication + CDC (Change Data Capture) mühərriki

Sadə dillə desək:
Database-də baş verən hər dəyişikliyi (insert / update / delete) tutan, onu pozmadan, gecikməsiz başqa sistemə ötürən sistemdir.

Bu, SELECT * FROM table deyil
Bu, transaction log oxumaqdır

GoldenGate nəyi oxuyur?
GoldenGate database-in öz “daxili log”-unu oxuyur:

DB və oxunan fayllar üzərindən nümunə versək:
Oracle - Redo Log
PostgreSQL - WAL (Write-Ahead Log)
MySQL - Binlog

Yəni:
tətbiqi yavaşlatmır
trigger yazmırsan
polling yoxdur
“nə dəyişdi?” sualına real-time cavab verir

GoldenGate-in əsas gücü hardadır?
cavab: CDC (Change Data Capture)
GoldenGate transaction səviyyəsində işləyir:
BEGIN TX
INSERT customers (id=5)
UPDATE orders (id=9)
COMMIT

GoldenGate kimlər üçündür?
Banklar
Sığorta şirkətləri
Telco
Government
Large ERP/CRM sistemləri

Yəni “toy app” üçün deyil -*

mahir ələmdar

Azərbaycanın görkəmli qəzəlxan-şairi, Füzulişünas-alim, tədqiqatçı.
https://az.wikipedia.org/wiki/%C6%8Fl%C9%99mdar_Mahir

(baxma: məşhur nardaranlılar)

https://www.youtube.com/shorts/CRj4qnQjzVg
(baxma: underrated şairlər)