avlu

2019-cu ildə sezon finalı etdikdən sonra
çəkilişi dayandırılmış türkiyə istehsalı serial. Yaxın günlərdə istehsalçı şirkət "limon film" tərəfindən trailer yayımlanmışdır. Yeni sezonun gələcəyi tarix, aktyor heyəti kimi detallar barədə dəqiq məlumat yoxdur.
Türkiyə kimi bir "şəriət" və qadağalar ölkəsində televiziyada yayımlanacaq bir layihə deyil "avlu". Bunu serial star tv-də olarkən gördük. Rtük tərəfindən dəfələrlə cərimələrə məruz qalmışdı və ssenaridə bomboş dəyişikliklər etməyə məcbur edilmişdi. Serial 2019-da netflixə satılmış, lakin netflix yeni sezonu çəkməkdən imtina etmişdi. Yenidən başqa bir internet platforması ilə razılaşılsa "avlu" türk serialları içərisində baxılası nadir işlərdən biridir.

türkiyə

Həm daxili həm də xarici siyasətdə getdikcə uçuruma gedən, demoqrafik cəhətdən onsuz da qarışıq deyilmişcəsinə daha da qarışıb korlanan "türk" dövləti. Azərbaycanlı gözü ilə baxsaq iran aftafaları və rus töküntüləri üçün günah keçisi olan dövlət.
(baxma: sovetin vaxtında abır-həya var idi)
(baxma: sionistlər iranı gözümüzdən salıb)
(baxma: bizi pozan türkiyə oldu)

duolingo

"Kaş ki əvvəlcədən istifadə edərdim" dedirtmiş proqram. O qədər çox reklam olunmuşdu ki artıq hər görəndə ikrah hissi oyadırdı. 1 ay əvvəl yüklədim və onu deyim ki şişirdildiyi qədər faydalı proqramdır. ingilis dili üzərindən ispan dili öyrənirəm. Əlbəttə ki dil öyrənmək üçün təkcə Duolingo kifayət etməyəcək. Amma söz bazasını artırmağa, tələffüzü yaxşılaşdırmağa və ən əsası təməl danışıq ifadələrini öyrənməyə kömək edir. Yəni sadə bir mobil proqramdan gözlənilən hər şeyi verir. Bilik verməsini bir kənara qoysaq məncə ən çox verdiyi motivasiya önəmlidir. Nə qədər plansız bir insan olursan ol, duolingo səni öz planına uyğunlaşdırır və irəliləməni göstərir. Yəni motivasiya 0 olanda belə irəliləməni itirməmək üçün bir neçə dəqiqə də olsa dilə məruz qalırsan. Memrise ilə birlikdə istifadə edilsə daha yaxşı olar.

ələvilər

Böyük ehtimalla türk tayfalarının Asiyadakı ərəb hakimiyyətini qıcıqlandırmaq məqsədi ilə yaratdığı qruplaşma. Biz ərəblərin dinini qəbul etmirik, şamanizmdən qopmuruq amma öz islamımızı yaradırıq deyərək yaratmış ola bilərik bu inancı. "Biz" diliylə deyirəm çünki biz cəfəri şiədən çox əslində ələviyik. Bu inancı biz yaratdıq, biz yaydıq. Bizim indi şiəlik dediyimiz məzhəb əslində ələvilikdən çox uzaq deyil. Çünki yüzillərdir qopa bilmədiyimiz şamanizm təkcə nadir xanın imperiyanın məzhəbini cəfəri şiəlik olaraq dəyişməsiylə yox olan deyildi. Bu inancı səfəvilər yaratmadı. Sadəcə tarix səhnəsində güclü bir imperiya bu inancla böyüdü. Həmişə əzilən tərəf olan ələvilər bu dəfə artıq əzməyə başladı.
indi də türk ələvilərlə türk şiələr arasında elə bir sərhəd yoxdur və bunlar digər məzhəblər tərəfindən qəbul edilmir.

vavien

Qara komediya janrında olan türkiyə istehsalı film. Çox populyar olmadığı üçün haqqında başlıq açılmadığını düşünürdüm amma çoxdan açılıbmış.
Qara komediya janrında düzgün film tapmaq, üstəlik də bunu türkiyə kimi azərbaycana mentalitet olaraq çox yaxın bir ölkədə tapmaq təəccübləndirdi.
Filmin fraqmanında binnur kaya və engin günaydının başrolda olmasını görməyimlə baxmağım bir oldu. Onu deyim ki bu iki komediya ustası vavienlə qara komediya janrında da öz sözünü deyib. Filmin komandası çox kiçikdir. Aydındır ki aşağı maliyyətli bir filmdir. Spoiler verməmişdən qabaq qara yumor/qara komediya sevərlərə və ya marağı olanlara deyim ki film izlənəsi filmdir. Qara komediya olduğu üçün güldürməkdən çox düşündürən bir filmdir.
diqqət: spoiler
Engin günaydının canlandırdığı obraz celal bərbad bir ailə başçısıdır. Filmin ilk dəqiqələrindən etibarən bunu anlamaq olur. Arvadı sevilaya xəyanət edir, yeniyetmə oğluna kobud davranır. Arvadının pullarını ələ keçirmək üçün plan qurub qadını öldürməyə çalışır, lakin işləri düz getmir. Bir izləyici kimi celalın iyrənc bir personaj olduğundan tam əmin olduğum hissə sevilayın geri dönüşündən sonrakı səhnələr oldu. Celal obrazının vicdan əzabı duyacağını, bununla da izləyicinin bu obrazla empatiya quracağını düşünürdüm. Amma tam tərsi celal zərrə qədər də peşmanlıq duymur. Sadəcə sevilayın onu polisə verəcəyindən və ya öldürəcəyindən qorxur. Yəni celal obrazı üçün dünyada özündən başqa heç kəsin dəyəri yoxdur.
Mənə görə filmin mərkəzində binnur kayanın canlandırdığı sevilay durur. Sevilay almaniyada yaşayan ailəsindən hər ay aldığı pulları zirzəmidə bir qutuda gizlədir. Filmdə sevilayın məqsədi açıq-aşkar göstərilmir. Amma ərinin xəyanətindən şübhələndiyi mesajı filmin başında verilir. Fikrimcə sevilay ərinə qəzəbini ondan ən çox sevdiyi şeyi - pulu gizlədərək göstərir.
Celalın necə biri olduğu filmdə daha aydın görünür. Amma sevilay da süddən çıxmış ağ qaşıq deyil. Qurban psixologiyası nədir sualının canlı nümunəsidir sevilay. Sevilay öz ailəsindən də sevgi görmür. Ərinin də onu əzməsindən, alçaltmasından narazı kimi görünsə də buna qarşı heç nə etmir. Celalın uşağına psixoloji şiddət göstərməsinə göz yumur. Sevilay ağılsız bir qadın deyil. Amma qurban rolundan çıxa bilmədiyi üçün ərindən əl çəkmir.
Bu iki personaj başrol olsa da filmin bir önəmli personajı da celalın böyük qardaşı cemaldır. Cemal tənha bir adamdır. Kiçik qardaşı ilə birlikdə işləyir və ona böyüklük edir. "Biz iyi insanlarız" deməsinə baxmayaraq ən az celal qədər murdar adamdır. Qardaşının sevilayı öldürməyə təşəbbüs etdiyini öyrəndiyi anda "ben bu işte yokum değil mi?" deyə soruşub qardaşını döyməyə başlayır. Sevilay üçün zərrə qədər məyus olmayan cemal qardaşının bu qədər pulu tək yeməsinə əsəbiləşir. Sevilay ölməyib geri döndükdə də qardaşını qorumaq üçün ona yol göstərir. Pulu sevilaya qaytarmağı təklif edir.
Bir də ailənin mesut adında yeniyetmə bir oğlu var. Atası celalı heç cür razı sala bilməyən, daha doğrusu buna çox cəhd də göstərməyən uşaqdır mesut. Anası ilə çox yaxınlığı yoxdur. Çünki sevilay üçün dünyanın mərkəzində əri celal var.
Filmin sonu yaxşı bitirmiş kimi göstərilir. Celal qardaşının dediyi kimi pulu sevilaya qaytarmaq istəyir. Amma sevilay pulu yox ərini seçir. Ərinə yalvararaq onu boşamamasını istəyir. Elə də olur. Celal pulu özünün bank hesabına yatırır və ailə tətilə çıxır. Celalın pulu öz hesabına yatırması bu obrazın dəyişmədiyini göstərir. Sosyopat celal, qurban rolundakı sevilay bir yerdə "xoşbəxt" yaşayırlar.

sevilməyən insan tipləri

(baxma: dərd yarışdıran tiplər). Bir səhv edib bu yonulmamış kötüklərə probleminiz olduğunu deyirsiniz. Dialoqunuz başlamamış bitir və bu tipin dəhşət-ül vəhşət dərdlərini danışdığı monoloq başlayır.
(baxma: azərbaycansayağı şəxsi inkişafçılar)
istisnasız bu tiplərin hamısı özü bir baltaya sap olmayan tiplərdir. Amma buna baxmayaraq sizə kariyera tövsiyəsi verir (özü işsizdir), evlilik məsləhəti verir (1 il evli qalıb səydərək bir səbəbdən boşanıb), əxlaqdan, böyüyə-kiçiyə hörmətdən danışır.
(baxma: din fanatikləri)
Dini inancınızı bildirmək istəmədiyiniz halda sizi din söhbəti içinə çəkib kafir çıxara bilirlər. Bundan həzz alırlar çünki özlərini ultra-dindar hiss edirlər.
(baxma: feministlər və maskulinistlər)
Türkiyəlilərin deyimi ilə aynı bokun laciverti olan bu tiplər qadın və ya kişi olduqları üçün özlərini üstün hiss edir, güya bu cinsiyyətlərin hüquqlarını qoruyurlar. Bu tiplər qadın və ya kişi olmanın bioloji bir fərq olduğunu deyil sanki ayrı primat növü olduğunu düşünürlər. Saçı ağlından uzun olan feminişlər radikallığa, kişi düşmənliyinə, beyni əzələlərinin onda biri qədər inkişaf etməmiş "maskulin" kartoşkalar qadın düşmənliyinə, öz həmcinslərinə qarşı alçaldıcı münasibət göstərməyə meyilli olurlar.

devouring mother syndrome

Türkiyədə "yutan anne sendromu" olaraq adlandırılan, məşhur psixoanalist karl yung tərəfindən psixologiyaya gətirilmiş termin.
Yunqa görə ananın kölgə arxetipini təşkil edir. Bu analar övladlarına həddən artıq qayğı göstərib kontrol altında saxlamaqları ilə seçilir. Kənardan çox fədakar, xoşniyyətli görünmələrinə baxmayaraq bu analar övladlarını ayrı bir şəxsiyyət kimi qəbul etmir, öz uzantıları kimi görürlər. Buna görə də bu analar övladlarını ömür boyu özlərindən asılı halda saxlamağa çalışırlar. Uşaqlarının bütün istəklərini yerinə yetirirlər, həyatın pis tərəflərini görmələrinə mane olurlar, uşaqların bir gün onlara ehtiyacı olmayacağı ehtimalı "devouring" analar üçün dəhşətli bir şey olur.
Belə analar uşaqlarının həyatlarıyla bağlı qərarları özləri verirlər. ipli kuklaları idarə edən kimi idarə etməyə çalışırlar uşaqlarını. Buna görə də bu anaların uşaqları böyüyüb şəxsiyyət kimi formalaşa bilmir. Bu da anaya sərf edir. Çünki şəxsiyyət kimi fornalaşmamış bu içi boş "kuklalara" ip bağlayıb istədiyi kimi idarə edir. Bəlkə də belə anaları ətrafımızda tez-tez görürük. Daha da pisi öz anamız bu sindromla bizi böyüdüb bəlkə də. Dovouring mother yaxşı kimi görünən amma uşağın həyatını məhv edən bir fiqurdur. Ananın bilərək etdiyi bir şeydən çox şüursuz edilir. Yəni ana özünün yaxşı ana olduğuna inanır və bunu əsaslandırmaq üçün əlindən gələni edir. Bu analar uşağı o qədər qayğıya boğurlar ki uşaq illər keçsə belə ananın niyyətinin nə olduğunu anlamır və bunu normal qəbul edir.
Bu sindromun səbəbləri arasında ananın öz anası (və ya baxım verən şəxs) ilə güvənsiz bağlanması, ödənilməmiş sevgi ehtiyacı, borderline və ya narsistik özəlliklər daşıması kimi faktorlar göstərilir. Bağlanma problemi yaşayan anaların böyütdüyü uşaqlarda dərin özgüvən problemləri, natamamlıq kompleksi, asılı şəxsiyyət tipi kimi həyata maneə törədən əlamətlər üzə çıxa bilir. Formalaşıb möhkəmlənmiş bir şəxsiyyət olmadıqları üçün bu uşaqlar cəmiyyətdə yer tuta bilmirlər. Öz partnyorları ilə münasibətləri də normal olmur.

dark humor

Etmənin də edəni anlamağın da çox yüksək intellekt tələb etdiyi, sərhədi olmayan yumor forması. Travmalar, ölüm, fəlakətlər, ağır xəstəliklər kimi insanların ən zəif nöqtələrinə toxuna bilən yumor formasıdır həmçinin. Bəzən həqiqətən də bu kimi halların yaratdığı psixi zədəni yüngülləşdirməyə kömək edə bilir. Çünki qara yumor bunun kimi hadisələri insanların gözündə kiçildir və bununla da təsirini azaldır. Freydə görə eqo (şüur) əzaba dirənmək üçün yumora üz tutur.
Qara yumor kinoda, musiqidə, ədəbiyyatda və gündəlik həyatda istifadə olunur. Amma qara yumor hər insan tərəfindən anlaşılmayacaq qədər mürəkkəb olduğu üçün digər yumor formalarına nəzərən daha risklidir. Bəzən empatiyadan uzaq kimi görünsə də əslində empatiyanın da işin içində olması qara yumoru yumor edir. Çünki bu dəhşətli hadisələri anlamaq və buna uyğun yumor işlətmək lazım olduğu üçün yüksək empatiya lazımdır. Yəni hadisənin yaratdığı təsiri dərk etmədən edilmiş ələsalma (yumor deyil) qara yumor sayılmır.

məşhur tatarlar

(bax: tanilə əhmərova)
"Qayınana" filmindəki fağır gəlin "sevda" rolu ilə tanınır.
(bax: mərziyyə davudova)
"Bəxtiyar filmində Bəxtiyarın anası "Gülbadam" rolu ilə tanınır. Daha çox epizodik rollar ifa etmişdir.
(bax: firəngiz şərifova)
Xalq artisti. "Qaraca qız" filmindəki xidmətçi və "qərib cinlər diyarında" tükəz personajlarını canlandırmışdır. Həmçinin "Tülkü həccə gedir" cizgi filmindəki toyuğu səsləndirmişdir.
(baxma: Süleyman bəy Sulkeviç)
Axc ordusunun baş qərargah rəisi. milliyətcə lipka tatarıdır (belarus-polşa tatarı).
(bax: eldar qasımov)
2011-ci ildə eurovision müsabiqəsində nigar camalla birlikdə azərbaycanı təmsil etmiş və birinci olmuşdur. Əslən astarxan tatarlarındandır.
(bax: irina shayk)
Gerçək adı irina şeyxlislamova olan dünyaca məşhur rusiyalı model.
(bax: ilber ortaylı)
Türkiyəli tarixçi. Əslən kırımlıdır.
(baxma: esin engin)
Kırım əsilli bəstəkar, müğənni. Yeşilçam filmlərinə bəstələdiyi musiqilər ilə tanınır. 1986-cı ildə çəkilmiş "Çalıkuşu" serialının musiqilərini bəstələmiş və şöhrəti türkiyə sərhədlərini aşmışdır.
(baxma: aydan şener)
"Çalıkuşu (1986)" serialının başrolu. 1981 türkiyə gözəlidir. Kazan və kırım əsilli tatardır.
(bax: cüneyt arkın)
Gerçək adı Fahrettin Cüreklibatır olan məşhur türkiyəli aktyor, rejissor, ssenarist.
(baxma: tuba büyüküstün)
Ana tərəfdən tatar əsilli türkiyəli aktrisadır.
(bax: orhan gencebay)
Kırım əsilli türkiyəli bəstəkar və müğənnidir.
(baxma: iskender paydaş)
Kırım əsilli türkiyəli aranjimançı və musiqiçidir. 90-cı illərdən etibarən başda kayahan olmaqla, nilüfer, tarkan, nazan öncel, sezen aksu, ajda pekkan kimi məşhur sənətçilərin albomlarında aranjımançılıq etmişdir.
(baxma: Charles Bronson)
Lipka tatar əsilli amerikalı aktyordur.

dahi azərbaycan bəstəkarları

(bax: emin sabitoğlu)

plagiat mahnılar

intizar/nazənin - dostlar məni unutmayın (plagiat sayılır mı bilmirəm ancaq çox bənzəyir)

(youtube: )

(youtube: )

şıkıdım

Tarkanın 1994 çıxışlı "aacayipsin" albomunun ən hit mahnısı. Tarkanın şöhrətinin türkiyə sərhədlərindən çıxmasına səbəb olan mahnılardan biridir. Sözü və bəstəsi sezen aksuya aid imiş. Amma bu mahnının plagiat olduğu deyilir. Xüsusilə mahnının giriş hissəsi george micheal - faith mahnısından oğurluq kimi görünür.
Faith:

(youtube: )

(youtube: )

həyatdan soyudan müəllimlər

Təcrübələrimə əsasən Əksəriyyəti sovet töküntüsü olan müəllimlərdir:
1. Məktəbdə olarkən dərsliyin üzündən oxuyub, gələn dərsdə çətin məsələləri tələb edən fizika müəllimi gördü bu gözlər. Dərslikdən oxuyacaqdıqsa sən niyə varsan ey qütb ayısı deyən yox idi. Keçmədiyi dərsi tələb edib uşaqları təhqir edəcək qədər düşmüş biri idi.
2. Uşaq döyən müəllimlər. indi vəziyyət necədir bilmirəm ancaq təqribən 2018-ci ilə qədər müəllimlərin uşaq döyməsi normal qarşılanırdı (bəlkə də mən oxuduğum yerdə belə idi, bilmirəm). Kitabını evdə qoydu, dərsə gecikdi deyə şillələnmiş, ingiliscə sözü səhv tələffüz etdi deyə şillə yemiş (bu mən idim), verdiyi sualın müəllimin xoşuna gəlməməsi nəticəsində üzünə dəftər atılmış uşaq gördük. Oxuyan/oxumayan, qız/oğlan demədən qum torbasına döndüyümüz vaxtlar olurdu.
3. Ayrıseçkilik edən müəllimlər. Sinfin çərənçi, meymun uşağına qarşı həmişə pozitiv ayrıseçkilik edən müəllimlər olurdu. Şit-şit zarafatlar edən, sinif yoldaşlarını alçaldan bu uşaqların eqosu daha da şişirilirdi.
4. Hər dərsdə qanı qara olanlar. "Başım ağrayır sakit olun" deyə deyə ili başa vuran müəllimlər var idi. Elə bil ki maaş almayıb xeyriyyə məqsədi ilə dərs keçir. Dövlət sənə o maaşı verirsə canın da çıxsa dərsini keçməlisən ya da gedərsən yerinə başqa adəm oğlu gələr. Əlbəttə uşaq ağlı ilə bunu sorğulayan, şikayət edən olmurdu. Həmin müəllimlər də 45 dəqiqəni səbət kimi oturub yola verirdi.
5. Özündən başqa müəllimin yanına hazırlığa gedən uşağı sıxışdıran müəllimlər. Abituriyentlərin qorxulu yuxusudur bunlar. Qiymət kəsmələr, hər dərsdə hər hərəkətə görə danlanmalara qədər iş böyüyə bilirdi.

hibristofiliya

Cinayətkarlara qarşı cinsi-emosional istək duyan insanların sahib olduğu parafiliya. "Bonnie and Clyde syndrome" kimi də tanınır. Əsasən qadınlarda görülür. Digər parafiliyalarda olduğu kimi bunun da səbəbi hələ ki məlum deyil. Hibristofillər cinayət törətmiş və ya törətmə potensialı olan şəxslərə qarşı istək duyurlar. Maraqlısı da odur ki, bu insanların o qədər də ortaq nöqtələri yoxdur. Yəni bir müəllim, həkim də hibristofil ola bilər, bir dilənçi də. Bu parafiliyanın niyə yarandığı ilə bağlı müxtəlif fikirlər var. Bunlardan biri təkamül nəzəriyyəsinə əsaslanır. Qadınlar bu şəxsləri daha güclü, dominant, özgüvənli hesab edə bilirlər və bu da şüuraltı olaraq həmin şəxslərə qarşı istək yaradır. Lakin hibristofiliya təkcə qadınlarda yox kişilərdə də görülür. Yəni bu fikri tam doğru saymaq olmur.
Digər bir ehtimala görə hibristofillər istək duyduqları şəxsin daxilindəki "məsum" uşağı görür və onu tərbiyə etməyə çalışır. Bunda medianın təsiri olduğunu desək yalan olmaz. Romantik filmlərdə avara, cinayətkar adam aşiq olanda dəyişirmiş kimi göstərildiyi üçün bəzi insanlar bunu real qəbul edə bilirlər.
Məsələnin daha da kökünə gedildikdə daha şablon fikirlərlə rastlaşırıq. Hibristofillərin uşaqlıq travmalarından, istismardan, psixi pozuntulardan zədə almış insanlar olduğu güman olunur.
Hibristofil deyəndə ağla çox vaxt təkcə qadınlar gəlir. Amma əslində kişilər arasında da görülə bilir. Kişilərin də cinayətkar qadınlara qarşı istək duyduğu görülür. Nadir də olsa cinayətkar qadınların kişilər tərəfindən qorunması baş verə bilir.
Hibristofiliyanın varlığının ən dəqiq sübutlarından biri kimi ted bundy adlı seriyalı qatili göstərmək olar. 30 qadını (daha çox olduğu da deyilir) amansızca öldürən bu qatilə öz fanatı tərəfindən məhkəmədə evlilik təklifi edilmiş və "cütlük" evlənmişdir.