1 yaş sindromu

Məşhur psixoloq L.S.Viqotski elmə 1 yaş böhranını daxil etmişdir. Belə ki, L.S.Viqotski 1 yaş böhranının əsas xüsusiyyətlərini qeyd etmişdir. Bunlara aşağıdakılar aid edilir:
• Uşağın gəzməyə başlaması;
• Uşağın danışmağa başlaması;
• iradi fəaliyyətin tənzimlənməsi.
Həmçinin 1 yaş böhranının davranışda da bəzi təzahürləri vardır. Bunlara aşağıdakılar aid edilir:
• inadkarlıq və tabe olmaqdan imtina;
• Davamlı olaraq diqqət tələb etmə;
• Vərdiş olunmuş və zəruri prosedurların icrasından imtina (məsələn, valideyn uşağa deyir ki, yemək yeməlisən. Lakin uşaq yemək yeməkdən imtina edir. Bu zaman uşaq valideyni yoxlayır ki, əgər o, bunu etməsə valideyn necə reaksiya verəcək.);
• Küsəyənlik və tənqid olunarkən kövrəklik;
• Maraqların dəyişkənliyi (bu yaşdan etibarən uşağa seçim edə bilməkdə kömək etmək lazımdır.).
1 yaş böhranında 2 formada nitq inkişaf edə bilər. Bunlardan birincisi avtonom nitq adlanır. Avtonom nitq uşağın özünün formalaşdırdığı nitq hesab olunur. Məsələn: uşaq suya- buvva, çörəyə- əppə və s deyir. Uşağın avtonom nitqdən istifadə edərək digər insanlarla ünsiyyət saxlaması ətrafdan müsbət hal kimi qiymətlədirilsə də, əslində bu uşağın nitqinə mənfi təsir göstərir. Çalışmaq lazımdır ki, uşaq hər şeyə öz adı ilə müraciət etsin. Digər nitq forması isə anlaşıqlı nitq hesab olunur ki, uşaq bu zaman ünsiyyətdə olan insanlarla anlaşıqlı nitqdən istifadə edir. Bunu uşaqlarda möhkəmləndirməklə yanaşı, uşaqların lüğət ehtiyatını da zənginləşdirmək lazımdır.
L.S.Viqotski qeyd edir ki, 1 yaş böhranı 3 ay davam edə, bəzi hallarda isə bu müddət uzana bilər. Bu yaş dövründə buraxılan boşluqlar uşağın sonrakı inkişafına mənfi təsir edir.

viqotski nəzəriyyəsi

Vıqotski nəzəriyyəsi Yaxın inkişaf zonası (YiZ)
Rus psixoloqu olan Vıqotski YiZ ilə qərbdə məhşurlaşmışdır. O, konstruktivizm psixoloji nəzəriyyəsinin banilərindən biridir.
Vıqotskiyə görə uşaqların öyrənmə potensialı müxtəlifdir.
Gəlin birgə bir tədqiqatı nəzərdən keçirək.
1) 8 yaşlı iki oğlan uşağına zəka testi verildi. Onlar bu testi uğurla həll etdilər.
2) sonra onlara daha çətin testlər verildi (kömək edildi). Bu mərhələdə oğlanlar fərqli nəticə göstərir. Biri 9 yaş, digəri isə 12 yaş səviyyəsinə uyğun oldu.
I mərhələ uşaqların müstəqil həll etdiyi faktiki bilik zonasını göstərdi. Vıqotski bunu aktual zona adlandırdı.
II mərhələ köməkliklə edilən mərhələ uşaqların potensialını göstərir.
Bu tədqiqat 2 zona arasında uşağın nə qədər irəli gedə biləcəyini müəyyənləşdirdi.
Potensial irəliləyiş səviyyəsi uşaqların yaxın inkişaf zonasıdır.
Aktual inkişaf zonası (Uşaq nəyi bacarır?)
- Aktual zona Şagird gündəlik dərsləri, verilmiş təlim tapşırıqlarını müstəqil surətdə yerinə yetirir
- Özü başqasının köməyi olmadan dərsdə müvafiq materiallardan istifadə edir.
- Müəllimin şərh etdiyi bəzi cəhətləri izah etməyə təşəbbüs göstərir.
- Əqli inkişaf elə bir səviyyəyə çata bilər ki, sonralar hər hansı bir məsələni heç kimə ehtiyacı olmadan həll edə bilir.
- Bilikləri müstəqil mənimsəyir.
- Elmlərin əsaslarına özü yiyələnməyi bacarır.
Yaxın inkişaf zonası (Uşaq bir müddət sonra nəyi bacarmalıdır?)
- Uşaq böyüklərin, müəllimlərin köməyilə daha yüksək nailiyyət əldə edir.
- Şagirdlərin mənimsəmə imkanlarının aşkara çıxarılmasında senzitiv dövrlər haqqında məlumatların toplanması əhəmiyyətli hesab olunur.
- Uşağın inkişafının ayrı-ayrı mərhələlərində psixikanın bu və ya digər istiqamətdə inkişafı üçün daha əlverişli şərait yaranır.
Vıqotski qeyd edir ki, cəmiyyət və ətrafdakı insanlar uşaqların inkişafı üçün təbii şərtdir.
Vıqotskiyə görə təlim prosesi kollektiv işdir. Böyük və uşaq bərabər mövqedə əməkdaşlıq edirlər. Vıqotski təlimi inkişaf üçün üsul, bir alət hesab edirdi. O qeyd edirdiki, Öyrənmək inkişafa aparırsa,dəyişirsə o zaman təlim adlanır.
Məsələn: sirkdə hər hansı bir heyvana öyrədilənləri təkrar etməyi şüursuz şəkildə vərdişdir. Deməli təqlid etmək öyrənmək demək deyil.
Vıqotskiyə görə təlimin bir neçə səviyyəsi vardır.
1. Aşağı səviyyə - bildiyi tapşırıqlar, çərçivədən çıxmır onunçün pisdir, inkişaf etmək olmur-mövcud biliklər təkrarlanır.
2. Yüksək səviyyə - gələcək inkişafa istiqamətlənmiş tapşırıqlar üzərində qurulur.
Problemi nədir - hələ yetişməmiş qabiliyyətlər üzərində təlimi qurduqda o çox güclü daxili etirazlarla qarşılaşır - uşaq öyrənə bilmir və ya imtina edir.
Təlimin inkişafında ən optimal səviyyə bu 2 səviyyənin arasıdır.
Yaxın inkişaf zonası göstərir ki, keyfiyyətli öyrənmə o zaman baş verir ki, təlim inkişafdan xəbər versin.
1. Vıqotskiyə görə uşaqların normativ yaş diaqnostikası fiziki əlamətlərə görə deyil aktual əlamətlərə və yaxın inkişaf zonasına əsasən müəyyən olunur.
2. Yaxın inkişaf zonası - fərdi inkişafları da göstərir.
3. Təlim o zaman keyfiyyətli olur ki, uşağın aktual (indi) və yaxın inkişaf səviyyəsi (gələcək,potensial) bu sahələri nəzərə alır.
4. Yaxın inkişaf zonasına əsasən aramla öyrətmək, biliklərin varisliyini, yaş xüsusiyyətini nəzərə almaq təlimin səmərəsini artırır və inkişafa gətirir.
5. insanı inkişaf etdirən, dəyişən təlim yaxın inkişaf zonasında baş verir. Uşağın tam mənimsəmədiyi, lakin yaxın gələcəkdə sərbəst şəkildə biləcəyi və bacaracağı məsələlər yaxın inkişaf zonasında yerləşir.

oliqofrenopedaqoq

Oliqofreniya nədir?
Oliqofreniya əqli cəhətdən geri qalan uşaqların təlim tərbiyəsini, fiziki inkişaf çatışmazlıqlarını öyrənən sahədir və Kreplen tərəfindən işlənib. Əqli geriliyə səbəb ekzogen və endogen amillərdir. Endogen amillərə anadangəlmə maddələr mübadiləsinin pozulması, xromosom dəstinin pozulması, qan uyğunsuzluğu, valideynlərdən birinin zöhrəvi xəstəlikləri, patoloji irsilik və.s aiddir.
Ekzogen amillərə isə beyin infeksiyası, zədələnməsi və beyin travması, bətndaxili inkişafda ( ananın hamiləlik dövründə keçirdiyi viruslu xəstəliklər, qızılca, məxmərək, doğuş xəsarətləri və ananın düzgün qidalanmaması aiddir. Oliqofreniyanın 3 növü var

1. idiot
2. imbesil
3. Debil

idiotlar - oliqofreniyanın bu növü imbesil və debillərə nisbətən ağırdır. Bu uşaqlarda qavrama inkişafdan qalmış olur təfəkkür olmur. Mimika eyni olur. Reaksiyalara instinkt olaraq cavab verirlər. idiot uşaqların müşahidəyə və qulluğa ehtiyacı daim vardır. Təlim - tərbiyə zamanı müəllimlər belə uşaqlara qarşı daim səbirli olmalıdır. imbesillik - oliqofreniyanın nisbətən zəif formasıdır. Belə uşaqlarda özünə xidmət vərdişləri, yazı, oxu, hesablama prosesləri yüngül formada olur. Bu tip uşaqlara elementar və özünə xidmət vərdişləri aşılamaq mümkündür. Oliqofreniyanın yüngül və geniş yayılmış növü debillərdir. Bu uşaqlar müəyyən qədər iş görmə qabiliyyətinə malikdirlər. Əqli geriliyin yüngül növü olan debilləri təhsilə, oxu, yazı vərdişlərini aşılamaq mümkündür, amma bu tip uşaqlar sadə hesab işi və hər hansı bir şeyi yadda saxlamaqda çətinlik çəkirlər. Əqli cəhətdən geri qalan uşaqların inkişafında ana dili və riyaziyyat fənləri mühümdür. Bu tip uşaqlara bədən tərbiyəsi etdirmək , dayaq - hərəkət çatışmazlıqlarına müsbət təsir edir. Mərkəzi sinir sisteminin zədələnməsi nitqin inkişafına təsir göstərən əsas amillərdən biridir. Nitqin inkişafında geriləmə olması məktəbəqədər dövrdə özünü göstərir. Əqli gerilikli uşaqlar lüğət ehtiyatının zəif olması, cümlə qurmanın düzgün olmaması ilə xarakterizə olunur. Əqli cəhətdən geri qalan uşaqlarda emosional iradi sfera ya çox olur, ya da az olur .Emosional iradi sfera ( hisslər ) bu zaman məs; sevinc, kədər , hörmət, məsuliyyət, uğur hissi az ifadə olunur. Əqli gerilikli uşaqlar arasında 3 - 4 yaşlı uşaqlar ətrafdakı insanlarla ünsiyyət zamanı səslərdən və jestlərdən istifadə edərək ünsiyyətə girirlər. Əqli gerilikli uşaqlar arasında nitq qüsurlarından, nitqin ümumi inkişafdan qalması, dislaliya, dizartriya, alaliya və . s rast gəlmək olar. Bunlara əsas səbəb baş - beyin xəstəlikləri , mərkəzi sinir sisteminin zədələnməsi, doğuş zamanı və doğuşdan sonra yaranan xəstəliklər aiddir.

pedaqogika

pedaqogikanın elmi termin kimi yaranmaslna zəruri ehtiyac olmuşdur. Çünki tarix boyu tərbiyə elmi anlayışı ila yanaşı, təhsil, təlim anlayışları da möivcud idi. Mahiyyət etibarilə bir-birindən fərqli olan təlim, təhsil və tərbiyə anlayışlarının təlimin, tərbiyənin, ve
təhsilin tərkibində birləşdirmek elmi baxımdan çətinlik törədirdi.
Məhz Bekon tərəfindn elmə gətirilən <pedaqogika> termini təlim,
təhsil və tərbiyəni - (esas pedaqoji anlayışlar) öz tərkibində birləşdirərək
pedaqogikanın dünyəvi elm kimi tanınmasına səbəb oldu.
Pedaqogika elmi anlayış kimi XVII əsrin əvvəllərindən formalaşmağa başlasa da, XIX əsrə qədər fəlsəfənin tərkibində olmuşdur. yalnız XIX əsrdən etibarən pedaqogika tam müstəqil elm kimi inkişaf etmişdir.