grafana

Grafana — açıq mənbə (open-source) üzərində qurulmuş vizuallaşdırma və monitorinq platformasıdır. Sadə dillə desək: o, müxtəlif mənbələrdən (Prometheus, InfluxDB, Elasticsearch, MySQL, PostgreSQL və s.) topladığın metrikləri və logları gözlə görünən qrafiklərə, panellərə, dashboardlara çevirir.

Niyə istifadə olunur?

– Çünki sistemin vəziyyətini real vaxtda izləmək üçün sadəcə loglara baxmaq kifayət deyil. Grafana “şəkil dili” ilə danışır. CPU istifadəsi, RAM yüklənməsi, serverlərin gecikməsi, satış metrikləri və ya IoT cihazlarının fəaliyyəti — hamısı bir paneldə.
– Ops və DevOps komandaları üçün “nəbz” funksiyasını görür. Sistem harda tıxanıb, hansı servislər yavaşlayıb — bir baxışda görünür.

Üstünlükləri

– Multi-source: çoxlu məlumat bazası və data source dəstəkləyir.
– Alerting: kritik metriklər müəyyən həddi keçəndə xəbərdarlıq göndərir.
– Plugin ekosistemi: yüzlərlə əlavə panel və inteqrasiya.
– Community gücü: minlərlə developer tərəfindən dəstəklənir, açıqdır.

Kimlər istifadə edir?

– DevOps mühəndisləri, SRE-lər, proqramçılar, məhsul analitikləri.
– istifadə sahələri: server monitorinqi, biznes metriklərinin izlənməsi, maliyyə və ya e-commerce dashboardları, hətta smart home həvəskarlarının öz layihələri.

Tarixi və yaranma səbəbi

– 2014-cü ildə isveçli proqramçı Torkel Ödegaard tərəfindən yaradılıb.
– Başlanğıcda sadəcə Graphite və InfluxDB üçün gözəl interfeys idi. Məqsəd — quru və çətin oxunan metrikləri canlı etmək.
– Qısa müddətdə community böyüdü və çoxlu data mənbələri dəstəkləməyə başladı.

Hazırkı vəziyyəti

– indi Grafana Labs şirkətinə məxsusdur. Şirkət həm open-source versiyanı, həm də enterprise həllərini təqdim edir.
– 2021-ci ildə Series D investisiya raundunda 220 milyon dollar cəlb edib və “unicorn” statusunu qazanıb.

Kimlər işlədilir?

– PayPal, eBay, Bloomberg, Intel, Siemens, Spotify, Stack Overflow, NASA və yüzlərlə böyük şirkət Grafana-dan istifadə edir.
– Cloud nəhəngləri — AWS, Azure, Google Cloud ilə rəsmi inteqrasiyası var.

Tanınmış şəxslərin fikirləri

– DevOps dünyasında tanınan çox adam Grafana haqqında müsbət danışıb. Məsələn, Kelsey Hightower (Google Cloud-un nüfuzlu mühəndisi) dəfələrlə çıxışlarında Grafana-nı “monitorinqdə demokratikləşmə” adlandırıb.
– Charity Majors (Honeycomb-un qurucusu) Grafana-nı “hər ops komandasının əlində olmalı əsas vizual alət” adlandırıb.

Qısa desək

Grafana sadəcə monitorinq aləti deyil. O, rəqəmsal sistemlərin dili üçün vizual tərcüməçidir. Əvvəlcə sadə bir şəxsi layihə idi, indi isə dünyanın ən böyük şirkətlərinin əsəblərini qoruyan bir “nəbz ölçən”dir.

anand kumar

Biharın kasıb küçələrindən çıxıb dünyanın tanıdığı müəllimə çevrilmiş bir insan. Hindistanda hər kəsin adını bildiyi iit (Indian Institute of Technology) imtahanları var — ölkənin ən çətin, ən prestijli universitetlərinə qəbul üçün. Minlərlə gənc illərlə hazırlaşır, amma yalnız zənginlərin övladlarının repetitor tapmağa imkanı olur. Anand Kumar isə bu oyunu pozdu.

O, “Super 30” adlı bir proqram yaratdı: ildə cəmi 30 kasıb uşağı seçib onları pulsuz hazırlaşdırdı. Öz cibindən kitab, yemək, yaşayış xərclərini qarşıladı. O uşaqların çoxu yoxsulluqdan çıxıb mühəndis, alim, proqramçı oldu. Bəzi illərdə 30 nəfərin hamısı IIT qəbulunu qazandı.

Anand Kumar özü də gəncliyində kasıb olduğuna görə kənarda qalmışdı. Cambridge Universitetindən dəvət almışdı, amma pul olmadığından gedə bilmədi. Dərslikləri küçə köşklərində satır, gecələr riyaziyyat yazırdı. Bəlkə də buna görə başa düşürdü ki, istedad pulun yoxluğundan ölməməlidir.

Onun hekayəsi artıq filmə çevrildi (Super 30), amma əsl hekayə hələ də Patnada gedir: o, hələ də uşaqları qəbul edib öyrədir, özünü isə sadəcə müəllim hesab edir.

Bəzən “dünya dəyişməz” deyirlər. Amma Anand Kumar göstərdi ki, 30 nəfərlik bir sinif bəzən 1,3 milyardlıq bir ölkənin təfəkkürünü dəyişə bilər.

həyatından çıxardığın birini unuda bilməmək

sevəndə beynin qısa yol tapır: hər şeyin mərkəzinə bir adamı qoyur, bütün yollar ona çıxır. amma ayrıldıqda sistem format olunmur, sadəcə həmin adamın adı silinmir. sən yeni qovluq açırsan, amma köhnə fayllar gizli qalır.

bəzən deyirlər, vaxt hər şeyi unutturur. yalandır. vaxt sadəcə şəkillərin rəngini soldurur, amma xatirələrin konturu qalır.

unutmaq üçün içmək, qaçmaq, başını kitaba basdırmaq — hamısı faydasızdır. çünki yaddaş kartı inadkardır, “delete” düyməsi yoxdur, sadəcə “archive” var.

və ən qəddar tərəfi odur ki, ən kiçik şeylər həmin arxivi açır: tanış bir qoxu, tanış bir mahnı, tanış bir küçə köşəsi. sən artıq çoxdan keçdiyini düşündüyün hekayənin qəfil davamı başlayır.

yazarların hazırda düşündükləri

bu qədər kitab oxuyub da hələ də zəng gələndə “alo”dan başqa söz tapa bilməməyim böyük ironiyadır

minlərlə cümlə, yüzlərlə fəlsəfi termin, onlarla dilin söz bazası. amma telefon çalanda bütün kitabxana susur və dilimin ucunda qalan yeganə səs “alo” olur.

bəlkə də həyatın ən dürüst anı budur — insanın maskasız, kitabxanasız, sitatsız halı. bütün o oxuduqların sadəcə “alo”ya yığılması.

və mən düşünürəm ki, bəlkə də oxuduğumuz hər şey elə bu “alo”nun davamıdır: danışmağa, başlamağa, cavab verməyə bəhanə.

absurd budur: həyat insana nə qədər bilik yükləsə də, reallığın qarşısında bəzən bircə kəlmə qalır. və həmin kəlmə çox vaxt “alo”dur.

görüldü

– mesaj yazdım, seen oldu. cavab gəlmədi. bu an özümü Dostoyevski qəhrəmanı kimi hiss etdim: cavab gözləmək deyilən şey, əslində, insanın öz vicdanı ilə dialoqudur. sən mesaj yazmırsan, sən öz içini kiminsə oxumasına verirsən. cavab gəlməyəndə də içindəki boşluq böyüyür, sanki “Cinayət və Cəza”nın bir fəslini yaşayırsan.

– bəlkə də cavab verməmək yeni əsrin ən səmimi cavabıdır. Çehov “insanı susdurmaq istəyirsənsə, ona heç nə demə” deyə bilərdi, amma biz artıq bunu WhatsApp-da öyrəndik.

– qəribədir, bir zamanlar məktub yazıb aylarla cavab gözləyirdilər. indi isə 3 dəqiqə “seen” üzərində dayana bilmirik. vaxt sürətlənib, səbr ölüb, amma gözləməyin travması eyni qalıb.

– və bəlkə də bütün məsələ bundadır: yazışmalar Dostoyevski romanı kimidir — hamı uzun-uzadı izah gözləyir, amma həyat daha çox Çexov hekayəsinə bənzəyir: qısa, soyuq, qəfil bitən.

grammar nazi

Grammar Nazi internetin ən təhlükəli məxluqlarından biridir. Onların silahı AK-47 yox, vergül və defisdir. Sənin “daha yaxşı” yerinə “dahada yaxşı” yazmağın onlar üçün sanki beynəlxalq cinayətdir. Hətta bəziləri deyir ki, qrammatika səhvləri görəndə onların gözləri qızarır və içlərində gizli Word-düzəldici motor işə düşür.

Grammar Nazi ilə söhbət belə gedir:
– “Salam necəsən?”
– “Salam, necəSƏN?”
Burada artıq münasibət qırılıb. Sən sadəcə hal-əhval tutmaq istəmişdin, o isə həyatını islah evinə çevirdi.

Onlar üçün mətnin mənası önəmli deyil. Dünya yanır, amma sən “deyirəm” yerinə “diyirem” yazmısansa, sənin yanmağın daha vacibdir.

Ən qorxulusu odur ki, Grammar Nazi heç vaxt tək gəlmir. Onların beynində gizli ordu var: apostroflar batalyonu, defis komandoları, böyük hərf partizanları. Bir səhv etdinmi, hamısı hücuma keçir.

Amma bəzən faydalıdırlar. Çünki dostunun sevgilisinə “səni çox sevirəm” əvəzinə “səni çox sevirem” yazanda səni düzəldən o Grammar Nazi olur və sən ömürlük utancdan qurtarırsan.

Qısası, Grammar Nazi ilə münasibət belədir: sən yazırsan, o düzəldir, sən əsəbiləşirsən, amma yenə də daxilində “yaxşı ki, var” deyirsən. Çünki kaş bütün nasistlər yalnız vergül üstündə müharibə aparaydı.

tərtər işi

qarabağı almaq və rus agenturasını təmizləmək üçün azərbaycanın bir qurban vermək hərəkəti olaraq bunu düşünə bilərikmi?
çünki 3-5 xaini tapmaq üçün çox sayda günahsız hərbiçi və əsgərlərə də işgəncələr olunub.
işgəncələrin başında dayanan hərbiçilər qarabağ döyüşlərində aktiv iştirak ediblər.
hazırda zərərçəkənlərin qohumları dövlətdən ədalət tələb edirlər, həmin hərbiçilərin cəzalandırılmasını tələb edirlər.
əməlli pox vəziyyət var, nə dövlət nə insanlar bu barədə adekvat qərar verə bilmir.

ən azından bütün zərərçəkənlərə böyük təzminatlar ödənilməlidir.

qurban vermək

Qurban vermək anlayışı insanlığın tarixi qədər qədimdir. O, yalnız heyvanın kəsilməsi deyil, həyatın müxtəlif qatlarında təkrar-təkrar üzə çıxan bir metaforadır.

Dində qurban — insanın özündən yuxarı bir gücə bağlılığının təsdiqidir. Bəşəriyyət min illərdir göyə baxaraq qorxularını, ümidlərini, şükrünü qurban anlayışı ilə ifadə edib. Bu, yalnız ibadət deyil, həm də insanın Tanrı ilə “müqaviləsi”dir: mən verərəm, sən qoruyarsan.

Tarixdə qurban çox vaxt kollektiv yaddaşı formalaşdırıb. istər qəbilələrin birləşməsi, istərsə də böyük imperiyaların ritualları olsun — qurbanlar həm sosial birlik, həm də güc nümayişi idi. Qurban məbədlərdə qanla yazılan tarix, meydanlarda insanın Tanrıya səsiydi.

Fəlsəfi baxımdan qurban vermək insanın öz eqosunu aşma cəhdidir. Özündən bir parçanı könüllü olaraq itirmək, “mən”dən bir şey qoparmaqdır. Kierkegaard üçün ibrahimin hekayəsi təkcə dini yox, həm də əxlaqi paradoks idi: insan öz dəyərli varlığını fədakarlığa verərək həm azadlığını, həm də qorxusunu yaşayır.

Sosial müstəvidə qurban çox vaxt “hamının rifahı üçün fərdin itkisidir”. Bir ailə övladını yaxşı gələcək üçün əcnəbi ölkəyə göndərir, bir əsgər vətən üçün canını qurban verir, bir valideyn öz arzularını uşaqlarına görə susdurur. Cəmiyyətin tarazlığı çox vaxt şəxsi qurbanlar üzərində dayanır.

Psixoloji tərəfdən qurban vermək — insana həm güc, həm də travma gətirir. Özünü fəda etdiyini hiss edən adam içində həm qəhrəmanlıq, həm də boşluq daşıyır. Çünki qurban vermək bəzən məcburidir, bəzən də könüllü. Hər iki halda insan “özündən imtina” hissini yaşayır və bu, onun psixikasında dərin iz qoyur.

iş həyatında qurban — vaxtın, sağlamlığın, şəxsi həyatın bir hissəsini karyera uğrunda itirməkdir. Menecerlər “qurban vermək” ifadəsini sanki strateji termin kimi işlədilər: indi yorul, gələcəkdə qazanar. Amma çox zaman bu qurbanların qarşılığı ədalətli olmur, çünki sistem fərdin qurbanlarını kollektiv uğura çevirməyi sevir, amma şəxsi həyatın itkilərini heç vaxt əvəz etmir.

Ailədə qurban vermək — ən səssiz, ən görünməyən formadır. Valideynlərin gecə yuxusunu uşağa görə itirməsi, övladların valideynin xəyalını yaşatmaq üçün öz arzularından keçməsi. Bəzən sevgi qurbanla güclənir, bəzən isə qurban sevginin özünü yeyib bitirir.

Mənim orijinal qənaətim budur: qurban vermək insanın həyatla etdiyi ən qədim müqavilədir. Biz hər gün seçimlərimizlə kiçik qurbanlar veririk — vaxtdan, rahatlıqdan, arzudan, eqodan. Qurban verməyən insan yoxdur, sadəcə fərq ondadır ki, kimisi bunu dərk edir, kimisi isə yox. Həyatı anlamağın ən dürüst yolu, bəlkə də, hansı qurbanların dəyərli, hansılarının isə boşa olduğunu ayırd etməkdir.

böyümək

Böyümək mənim üçün təkcə yaşın artması deyil. Uşaqkən böyüməyi hündürlüyünlə ölçürsən, məktəbdə sinif dəyişməklə, sonra isə maaş artımı və iş yeri ilə. Amma bir gün anlayırsan ki, böyümək əslində görünməyən bir prosesdir — içində baş verən, səni sükutla dəyişdirən bir gedişatdır.

Mən böyüdükcə təkcə arzularım dəyişmir, həm də qorxularım formalaşır. Uşaqlıqda qaranlıqdan qorxurdum, indi isə ən çox itirməkdən qorxuram. Bir zamanlar böyüklərin yanında danışmaq istəyirdim, indi bəzən susmaqda hikmət görürəm. Bu dəyişikliklər psixoloji yük də gətirir, çünki böyümək məsuliyyət deməkdir. Özünə aid qərarları, başqasına təsir edən seçimləri daşımaq.

Ədəbiyyat böyüməyi çox vaxt acı bir zərurət kimi təsvir edib. Orxan Vəlinin sətirlərindəki sadəlik, Füzulinin aşiqin böyüyən dərdini izah etməsi, Dostoyevskinin qəhrəmanlarının öz içində böyümək məcburiyyəti. Çünki insan böyüdükcə həm daha azad olur, həm də daha çox bağlanır.

Qadının böyüməsi çox vaxt cəmiyyətin gözləntiləri ilə ölçülür. Onun böyüməsi sadəcə öz seçimi deyil, ətrafın “artıq ailə qurmalı”, “artıq ana olmalı” təzyiqləri ilə müşayiət olunur. Kişinin böyüməsi isə çox vaxt güclü görünmək, məsuliyyət daşımaq, heç kimə zəif tərəfini göstərməmək üzərindən tərif olunur. Hər ikisi də əslində təzyiqdir, amma hər ikisi də insanı müəyyən mənada formalaşdırır.

Filosofların böyümək haqqında dedikləri də maraqlıdır. Nietzsche böyüməyi özünü aşmaq kimi görürdü — yəni dünənki “mən”i keçmək. Sartre isə insanın böyüməsini seçimin azadlığı ilə izah edirdi: seçdikcə böyüyürsən, amma hər seçim həm də məsuliyyət deməkdir. Camus isə böyüməyi absurdun içində məna axtarmaqla bağlayırdı.

Mənim üçün böyümək indi bir az da səmimiyyət deməkdir. Çünki böyüdükcə maskaları azaldırsan. Həyatda çox şeyi sınayırsan, çox şeyi itirirsən, amma geriyə baxanda anlayırsan ki, böyümək elə bu təcrübələrin içindədir. insan hər dəfə ağrıdan qalxanda, sevdiyini qorumağa çalışanda, özünü ifadə etməyi öyrənəndə böyüyür.

Böyümək həm gözəldir, həm də ağrılı. Bir az sevinc, bir az kədər, bir az məsuliyyət. Amma ən əsası odur ki, böyümək dayanmaq deyil. Mən hər gün hələ də böyüyürəm və yəqin ki, son nəfəsimədək böyüməkdə davam edəcəm.

dəli

Dəlilik çox vaxt qorxu ilə yanaşı çəkilir, amma bəzən də insan azadlığının ən təmiz ifadəsi kimi görünür. Orta əsrlərdə şəhər kənarlarında dolaşan “dəli”lər həm toplumun rədd etdiyi, həm də sirli baxışlarla izlədiyi fiqurlar idi. Onlar həqiqəti deməkdən çəkinmirdilər, çünki itirəcəkləri bir şey yox idi. Şairlər də bunu görüb onları söz azadlığının rəmzinə çevirdilər.

Ədəbiyyatda dəlilik həm də poeziyanın gizli yanacağı olub. Nizaminin qəhrəmanlarında, Füzulinin aşiqində, Şekspirin Hamletində ağılla dəlinin arasındakı incə xətdə gedən bir səs var. O səs bəzən cəmiyyətin gizlətmək istədiyi həqiqətləri üzə çıxarır. Normal görünənin altındakı xaos, ağıllı deyilənlərin gizlədiyi qorxu, dəlinin sözündə açıqca ifadə olunur.

Tarixin müxtəlif dövrlərində dəliliyə münasibət dəyişib. Orta çağ Avropasında bu bir lənət idi, Fuko isə sonralar yazırdı ki, cəmiyyət ona uyğun olmayan hər düşüncəni delilik adı ilə damğalayır. Bu mənada dəli olmaq, həqiqətdə çox vaxt fərqli düşünmək demək idi. Kənardan qəribə görünən o baxış bəzən gələcəyin ideyası olurdu.

Fəlsəfi baxışdan delilik sərhədlərin yox olmasıdır. insan reallığın çərçivələrini dağıdanda ya xəstələnir, ya da azad olur. Bəzən ikisi bir arada baş verir. Ağılın qaydaları ilə yaşamayan, təsadüfən deyil, bilərəkdən qaydanı pozan adamın sözləri dəlilik adlandırılır. Halbuki həmin sözlər çox vaxt həqiqətin özüdür.

Sevgi isə deliliyin ən saf pərdəsidir. “Dəli aşiq” ifadəsi boşuna yaranmayıb. Aşiq sevdiyi üçün ağlını itirir, gözündə dünya başqa cür görünür. Hər kəsin gülüş kimi gördüyünü o ciddiyyətlə qəbul edir, hər kəsin sadə dediyini o həqiqət sayır. Bəzən məhz bu dəli duyğu ilə ən gözəl şeirlər yazılır, ən güclü hisslər ifadə olunur.

Dəlilik bir tərəfdən qorxulan, digər tərəfdən romantikləşdirilən bir haldır. Həm cəmiyyətin damğası, həm də yaradıcılığın qaynağı. Həm xəstəlik damğası, həm də sevgidə sərhədsiz azadlıq. Onu bir kəlməyə sığdırmaq çətindir. Çünki hər kəsin öz içində az və ya çox, amma bir parça dəlilik var.

hans zimmer

çox yüksək ranklı bəstəkardı. məsələn buna oturmuşam replay-a. gah quruza salır, gah güldürür, gah motivasiya verir, gah da nə bilime.. hər replayda fərqli təcrübə yaşadır. hər dəfəsində gözəlliyi yenilənən bir qız kimi.

(youtube: )

(youtube: )

niyaməddin musayev

qəşəng remixləri olan müğənni. remixləri də özü düzəldib və öz kanalında paylaşıb.

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

chatgpt plus

Free plandan əsas fərqi güclü modellərə daha böyük limitlər ilə çatmaq və ən əsası öncəki yazışmaları yadda saxlamaq olan plandır.


Məsələn
1000 dəfə çatlaşırsan ya da yazırsan cavab alırsan.

Free bu 1000 yazışmanın 70%ni
Plus isə bunun hamısını yadda saxlayır.

Bu çox modellərdə olmur.
Buna görə çox işimə yarayır.

Məsələn böyük bir layihə düşünürəm
90 gün ərzində hər gün saatlarnan danışıram. Hər gün layihə hsqqında müzakirələr edirəm, detalları elave edirəm artırıram ya da çıxardıram. Plus planı burada mənə bütün yazışmaları nəzərə alıb cavab verir.

Bu istənilən işdə sahədə təhsildə işlətmək olur.