ilk səbəb

tanri kainati yaratdisa, tanrini kim yaratdi? əgər bu suali soruşmaq məcburi isə, tanrinin olmadiğini varsaymağimizda da zəruridir. o halda mütəmadi olaraq kainati kim yaratdi deməyə məhkum olariq. bu suali soruşanin bilmədiyi şey, zəruri olaraq tanri olsa da olmasa da bir ilk səbəb olmaq məcburiyyətindədir. william lane craigin də və ondan əvvəlkilərin də söylədiyi budur. indi bu suallara deyil, ilk səbəbin tanri mi yoxsa kainat mi olduğuna cavab vermək lazimdir. kainatin yaşi var isə, bunun başlanğici var deməkdir. bunu məcburi kvant dalğalar səbəbsizliyi ilə açiqlamağa çalişanlara deyiləcək sözlərdən birincisi budur ki bu arqument ilk var oluşla məhdud deyil. craig bundan sonra 4 arqumenti daha vardir. ikincisi də kainati əzəli də qəbul etsək hərəkətə əzəli olmadiğini tapa bilərik. çünki hərəkətin bitəcəyi və kainatin entropiya artimiyla dayanacağiq açiqdir. bu halda qanun olaraq sonu olanin başlanğici vardir qaydasi gərəyi, hərəkətin bir başlanğici vardir. maddənin əzəlidir desəniz belə hərəkətə əzəlidir deyə bilməyəcəyiniz rahatliqla görünür. o halda burada aristotelin hərəkət etməyən hərəkət etdirici arqumentinə müraciət edə bilərik ve yaradici olmaq məcburiyətindədir. buradan çixan nəticə, kainatin təbiəti gərəyi (entropiya, tək istiqamətli zaman, kaiantin sonunun olmasi və s) varliq olmaq məcburiyyətindədir yəni yaradilmiş olmaq məburuyətindədir o halda ilk səbəb tanridir(yaradicidir).