+4 əjdaha
1. 4-4-2 deyəndə nədənsə mənim ağlıma günorta namazı gəlir. amma deyəsən bu başlıqda futboldakı 4-4-2-dən bəhs olunur.bu sxemin əsası ingiltərədə qoyulub. azı 40-50 illik tarixi var. 90-cı illər fransasının, sonradan hətta braziliyanın da istifadə elədiyi (onlarda biraz fərqli idi. cinahlar çox hücuma çıxırdı) bu taktiki düzülüş azərbaycanlı futbol mütəxəssiləri tərəfindən tam fərqli bir ruha büründü. sözün açığı axır vaxtlar elə də çox futbola baxmıram. ola bilər ki, biraz köhnəlmiş düzülüşdü. amma yenə də 4-5 klubu çıxmaq şərtilə ingilis klubları yenə də istifadə edir biraz motifikasiya olunmuş formasını. türk klubları hələ təzə-təzə öyrənirlər bunu oynamağı. 4-1-3-2 kimi. bu da dayaq yarımmüdafiəçilərinin eyni anda daha çox funksiya yerinə yetirməsi ilə bağlıdı. yəni bir dayaq həm müdafiə, həm hücum oynaya bilir indi. misalçün, yaya toure. qaqaşın oyun ərzində ayaq basmadığı yer qalmır. bu düzülüş italyanların 3-lü müdafiəsinin meydana gəlməsində ciddi rol oynamışdı. daha doğrusu 3-5-2-dəki iki cinah müdafiəçisinin oyununa. çünki 4-4-2-də də cinah müdafiəçiləri çox az hücma çıxırlar. almanların əsasını qoyduğu 3-5-2 tamam fərqlidi və daha əvvəl yaranıb. italyanların bu versiyadakı 3-5-2-si 2000-ci illərdə elə də tutmadı. amma yuventus son 2-3 ildə yenə bu versiyaya qayıdıb. hansı ki, elə də pis alınmır.
sonradan saxta 9 daha da məşhurlaşdı. hansı ki, məncə bunu dünyada ən mükəmməl oynayan iki klub var idi. mançester və barselona. mançesterdə rooney, barçada messi. xüsusən ibrahimoviçi göndərəndən sonra 2 il messi orda oynadı. indilərə qədər sırf hücumçu kimi oynayırdı. amma bu 4-4-2-də daha yaxşı alınırdı. mançesterdə isə böyük ustadımız ferguson bunun ən ideal variantını gətirmişdi. uzun illər bizi bu oyuna məhkum elədi. ancaq sonradan o da 4-3-3-ün cazibəsi qarşısında davam gətirə bilmədi.
4-4-2-nin daha modernləşdirilmiş və təkmilləşdirilmiş versiyasını isə şahin diniyev yaratmışdı. düzdü, şahin müəllim hər nə qədər 6-1-3-0 taktiki düzülüşünə daha çox üstünlük versə də qazaxıstanla prinsipial qarşılaşmalarda 4-4-2-nin potenti şəxsən özünə məxsus olan variantından istifadə edirdi. belə ki, 4-4-2-nin şahin diniyev variantına görə orta xətdəki 2 mərkəz yarımmüdafiəçisi ümumiyyətlə hücuma çıxmamalı idi. bu oyunçular adətən millimizin kapitanı aslan kərimov və sokolov olurdu. bu versiyanın digər bir fərqli cəhəti isə başda emin imaməliyev və ilqar qurbanov olmaqla 4-4-2-nin sol cinahında oynayan oyunçuların sol ayaqlarının ümumiyyətlə top tutmaması idi. düzdü həmin oyunçular öz fərdi ustalıqları sayəsində bu çatışmazlıqlarını ört-basdır edə bilirdilər.
bu taktiki gedişdə hətta bəzən mərkəz müdafiəçilərinin önündə üçüncü bir müdafiəçi oynadılır və bunula da rəqib komandalar çaş-baş salınırdı. şahin diniyevin 4-4-2 taktiki sxeminə gətirdiyi bu yeniliklərdən sonra artıq avropalılar yavaş-yavaş bu sxemdən imtina etməyə və yollar axtarmağa başladılar. ancaq bu onlara müəssər olmadı. belə ki, bu postda şahin diniyevi əvəzləyən berti foqts 4-4-2 taktiki sxemində daha radikal dəyişikliklərə əl atdı. doğrudur, o, öz sələfindən fərqli olaraq 4-4-2 taktiki sxemindəki oyunçuların mövqeyində elə bir ciddi dəyişiklik etməmişdi. ancaq berti müəllimin arxadakı 4-lü müdafiənin önündə ikinci bir 4-lü müdafiə xətti qurması başda mourinho və venger olmaqla dünyanın bütün futbol mütəxəssislərini 4-4-2 taktiki sxemindən imtina edib yeni yollar arayışına çıxmağa sövq etdi. onlar hələ də axtarırlar.