+5 əjdaha
1. Dünya siyasətində çox vaxt “dövlət” dedikdə ağla sərhəd, bayraq və ordu gəlir. Amma Suriyanın şimalında, Rojavada yaranan sistem bu təsəvvürü kökündən dəyişdi.ideoloji əsas
Rojava modeli Abdullah Öcalanın həbsxanadan yazdığı əsərlərdən qaynaqlanır. O, Marksist köklərindən ayrılıb ABŞ filosofu Murray Bookchin-in ideyalarından təsirlənərək “demokratik konfederalizm” konseptini formalaşdırdı. Bu, milli dövlət qurmaqdan çox, icma əsaslı, sərhədsiz özünüidarə modelidir.
Əsas prinsiplər
• Yerel demokratiya: kənd və qəsəbə səviyyəsində “komun”lar qurulur, hər kəsin səsi var, qərarlar aşağıdan yuxarıya formalaşır.
• Gender bərabərliyi: bütün rəhbər postlar ikili (kişi + qadın) co-chair sistemi ilə idarə olunur, qadınların ayrıca hərbi qüvvəsi (YPJ) var.
• Multietniklik: kürdlərlə yanaşı ərəblər, assurlar, ermənilər də təmsil olunur. “Bir millət = bir dövlət” anlayışı rədd edilir.
• Ekoloji yanaşma: kənd təsərrüfatı və iqtisadi model kooperativlərə və ekoloji balans prinsipinə əsaslanır.
Fərqi nədir?
Klassik dövlət modeli iyerarxikdir — millət, dövlət, ordu.
Rojava modeli isə şura və konfederasiya üzərində qurulub. O, özünü “kürd dövləti” kimi təqdim etmir, əksinə, sərhəd tanımayan bir siyasi laboratoriya kimi mövcuddur.
Beynəlxalq rezonans
Bir çox Qərb intellektualı Rojavanı “XXI əsrin ilk real utopiyası” adlandırır. Slavoj Žižek dəfələrlə bildirib ki, “Kürdlər yalnız siyasi mübarizə aparmır, həm də yeni bir demokratik modeli yaşayaraq göstərirlər.”
Yekun
Rojava modeli — sərhədlərin, orduların və bayraqların deyil, gender bərabərliyinin, ekologiyanın və lokal demokratiyanın təməlini qoyur. Bütün qüsurlarına və çətinliklərinə baxmayaraq, bu təcrübə dünyaya göstərir ki, başqa cür idarəetmə də mümkündür.