verter

111 0 0 0

5. nəsil partizan

entry: 111

0 post son 1 ildə

Son 1 il 2026 2025 2024 2023 2022 2021 2020 2019 2018 2017 2016

çox

0 gün

ardıcıl post

rekord: 8 gün

gecə quşu

Yeni

Səviyyə 1

0 / 100 XP

23.3K

təxmini söz yazıb

0.3 kitaba bərabər

Statistika

★ wiki yazar

Nailiyyətlər 12 / 18

İlk Addımlar

Yazıçı

Əjdaha Balası

Əjdaha

Tanınmış

Vikipedist

Bilik Xəzinəsi

Oxunan

Bestseller

Veteran

Əbədi

Abidə

Qələm Ustası

Əjdaha Kralı

Karma Yığıcı

Məşhur

Milyonçu

Həftəlik Seri

blok başlıqlarını gizlət postları gizlət
bütün zamanlarda yazdığı ən əjdaha entrylər:

Notice: Undefined variable: userQuery in /var/www/soz6/sonhefte.php on line 84

Notice: Trying to access array offset on value of type null in /var/www/soz6/sonhefte.php on line 84

Notice: Undefined variable: anonim in /var/www/soz6/sonhefte.php on line 85

Notice: Undefined variable: idvv in /var/www/soz6/sonhefte.php on line 92

Notice: Undefined variable: idvv in /var/www/soz6/sonhefte.php on line 101

Notice: Trying to access array offset on value of type null in /var/www/soz6/sonhefte.php on line 102

coğrafi determinizm

+59 əjdaha

fransız maarifçisi, ictimai xadimi şarl de baron monteskyö tərəfindən elmi dövriyyəyə buraxılan və coğrafi, bioloji və psixoloji amilləri özündə ehtiva edən nəzəriyyə. özünün "iran məktubları" adlı əsərində bu nəzəriyyəni irəli sürür. o iddia edirdi ki, tarixi proseslər, xalqların, millətlərin siyasi həyatında baş verən dəyişikliklər həmin xalqın coğrafi şəraitindən, iqlimindən birbaşa aslıdır. o yazır ki, şərq xalqlarının daim müstəmləkə şəraitində yaşaması və qərblilər tərəfindən əzilməsi, təzyiq görməsi bilavasitə coğrafi amillərlə şərtlənir. "sərt iqlim sərt xarakter, mülayim iqlim mülayim xarakter" şüarıyla çıxış edən mütəfəkkir şimalda sərt iqlimə uyğunlaşmış xalqları daha möhkəm , sərt, döyüşkən və mübariz olaraq göstərir. məsələn skandinaviyalılar daha cüssəli, hündür və döyüşkəndirlər. cənubda yaşayanlar, yəni isti iqlimə uyğunlaşan xalqlarsa daha sakit, zəyif, üzüyola olurlar . məsələn ərəblər. o həmçinin qeyd edirdi ki, coğrafi şərait həmin mühit insanlarının psixologiyasına da təsirsiz ötüşmür. bu müqayisəni azərbaycan timsalnda da görmək olar. yəni, şimal bölgəmizdə sərt iqlim şəraitində yaşayan insanlarla, cənub bölgədə, mülayim iqlimdə yaşayan insanlar arasında kəskin fərqlər müşahidə olunur. o "qanunların ruhu" əsərində qeyd edir ki, qanunlar hər xalıq yerləşdiyi coğrafi məkana uyğun olaraq hazrlanmalıdır. qanunlar hər xalqın öz ruhunauyğun olmalıdır. yəni şərq xalqlarını idarə etməkçün verilən qanunlar qərb xalqlarını idarəçilik qanunlarından fərqlənməlidir. yoxsa eyni qanunların tətbiqi yanlış və xoşagəlməz nəticələr verə bilər.

48 əjdaha! 12.02.2016 05:44, verter

#198133 şikayət

Notice: Undefined variable: userQuery in /var/www/soz6/sonhefte.php on line 84

Notice: Trying to access array offset on value of type null in /var/www/soz6/sonhefte.php on line 84

Notice: Undefined variable: anonim in /var/www/soz6/sonhefte.php on line 85

Notice: Undefined variable: idvv in /var/www/soz6/sonhefte.php on line 92

Notice: Undefined variable: idvv in /var/www/soz6/sonhefte.php on line 101

Notice: Trying to access array offset on value of type null in /var/www/soz6/sonhefte.php on line 102

evfemizm

+48 əjdaha

hər hansı bir kobud ifadə və deyimi yumşaltmaqçün, işlədilir. məsələn : bu mənim arvadımdır deyiminin evfemizmi - bu mənim həyat yoldaşımdır olacaq. evfemizm bir növ ifadələrin don geyindirilmiş, abıra salınmış formasıdır. evfemizm təkcə gündəlik həyatımızda, məişətdə, işdə işlədilən kobud, bayağı, nəzakətsiz ifadələri əvəz etməkçün işlədilmir. elmdə də kifayət qədər evfemizmlərə rastlamaq olar. məsələn şopenhauer deyir ki; panteizm ateizmin evfemizmidir.

45 əjdaha! 13.02.2016 02:45, verter

#198811 şikayət

aqnostisizm

+43 əjdaha

yazarların çoxunun yanlış anladığı, bəzilərinin isə ümumiyyətlə anlamadığı fəlsəfi anlayış. ən azından enrtylərə baxdıqdan sonra bu qənaətə gəlmiş oldum. aqnostisizmin izahını tanrı anlayışı çərçivəsində məhdudlaşdırmaq yanlış, bir o qədər də absurddur. lakin yazarlarımızın demək olarkı hamısı aqnostisizmin təqdimatını məhz bu konteksdən verməyə çalışmışlar. gəlin əvvəlcə aqnostisizm anlayışının etimologiyasıyla tanış olaq. aqnostisizm yunan mənşəli söz olub, "gnosis"(bilik) sözündən götürülüb. a isə inkar şəkilçisidir. bilinməyən, dərk olunmayan deməkdir. aqnostisizm kainatın, mövcudatda var olan bütün nəsnələrin, maddi və mənəvi olan hər şeyin dərk olunması imkanını tamamilə yaxud qismən inkar edən təlim, dünyagörüşüdür. məhz tanrı anlayışı da adı çəkilən mənəvi və maddi nəsnələr arasında yer alır. məsələn, deyirik ki əli aqnostik olmuşdur. əgər biz aqnostisizmi sırf tanrıya aid etmiş olsaq, onda belə çıxacaq ki, əli özünü dərk etməyə başladığı gündən ölümünə kimi yalnız tanrının bilinməzliyi və dərkolunmazlığı haqda dərin fikirlərə dalmış, yalnız bununla kifayətlənmişdir. gərək ancaq tanrı ola? ya aqnostisizm deyəndə tanrı yada düşə? görün necə də bəsit səslənir. amma aqnostisizm kainatdakı var olan bütün şeylərin tamamilə dərk olunub fenomenə çevrilməsini inkar edir, bu məsələdə idrakımızın məhdudluğunu ön plana çəkir. məsələn: götürək adi bir daşı. aydındır ki daş demək olarki əksər xüsusiyyət və keyfiyyətləri ilə bizə məlumdur. amma ola bilər ki, daşın elə xüsusiyyətləri var ki, bizə hələ də məlum deyil. yəni, daş "özündə şey"dir (noumen ) bəlkə daş bizi eşidir, yaxud daş danışa bilir. hardan bilmək olar? göründüyü kimi bu məsələdə biz adi bir əşyaya aqnostik kimi yanaşmış olduq. nəsnələr o halda fenomen ola bilər ki, onun bütünün xüsusiyyətləri keyfiyyətləri bizə məlum olsun. adicə telefonu, kompyuteri bura aid edə bilərik ki, o insan idrakının məhsuludur yəni, bütün tərəfləri ilə bizə məlumdur. göründüyü kimi, aqnostisizizm təkcə tanrını özündə ehtiva etmir, bütün mövudatla bağlı olan anlayışdır.

36 əjdaha! 15.08.2016 00:45, verter

#224851 şikayət

postmodernizm

+31 əjdaha

iyirminci əsr fəlsəfi cərəyanlarından biridir. "modernizmdən sonra" deməkdir. postmodernizm inkarın inkarı nəticəsində meydana həlmişdir. belə ki, modernizm yeni bir cərəyan olmaqla , akademik, klassik dəyərləri inkar edirdisə, postmodernizm də modernizmi inkar edərək, ədəbiyyatda, incəsənətdə xaos, elementlər müxtəlifliyi yaradır. amerikan postmodernistlərindən olan con bart bu təlimə belə tərif verirdi: "postmodernizm keçmişin mədəniyyətindən şirə çəkən bədii təcrübədir". postmodernizm əsasən fransız və amerikan mühitində təşəkkül tapmış, mişel fuko, derrida, liotar, dölöz, umbero eko və digərləri tərəfindən bu dəyərlər inkişaf etdirilmişdi. postmodernizm əvvəlcə ədəbiyyat, incəsənət, arxiektura sahələrində təşəkkül tapmış, sonradan bütün sahələri əhatə etmişdir. belə ki, ən ciddi məsələlərdən tutmuş anektodlara qədər postmodernist dəyərlərə rast gəlmək mümkündür. sosial həyatda postmodernizm əsasən nu cümlələrlə ifadə olunur: "mən postmodernistəm" və s. postmodernizm xüsusi bir janr deyil, əksinə bütün ədəbi janrları öz ətrafında birləşdirən mürəkkəb bir təlim, cərəyandır. yenidənqurma, intellektuallıq və eklektizm postmodernizmin əsas xüsusiyyətləridir. burdada 3 əsas fenomen özünü göstərir. 1. mədəni-intellektual fenomen odur ki, hər bir biliyin təcrübə vasitəsiylə öyrənən elm fəlsəfəsi inkar edilir 2. ikinci fenomen odur ki, burada universal deyil, lokal biliklərə üstünlük verilir.3 .sonumcu fenomen isə o idi ki, burada kitab televizya tərəfindən sıxışdırılır. postmodernizmin 2 növü göstərilir: 1) konstruktiv 2) dekonstruktiv. konstruktiv postmodernizm əsasən struktralizmə istinad edirdi. dekonstruktiv postmodernistlər isə analitik fəlsəfəyə, xüsusən də l.vitgenşteyn fəlsəfəsinə istinad edərək qeyd edirdilər ki, "dünya özü mətndir. mətn reallığın əsas göstəricisidir" bu ideya daha çox liotar və derridanın yaradıcılığında öz əksini tapır. postmodernizmi modernizmdən fərqləndirən bir sıra xüsusiyyətlər vardı . əgər modernistlər "sənət,sənət üçündür" deyərək. hər bir sahədə professional, əsl mütəxxəssis axtarırdılarsa, postmodernizmdə vəziyyət tam fərqli idi burada seçim azadlığı var. yəni hər kəs istədiyi sahədə istədiyi şəkildə fəaliyyət göstərə bilər. məsələn: çilingər rəssam olmaq istəyir və rəsm çəkməyə başlayır. postmodernist mühitdə o insan üçün heç bir maneə, yoxdur. çünki o insan bu işi istəyir. fərqi yoxdur o bunu bacarır ya yox. əsas odur istəyir və haqqıdır. göründüyü kimi postmodernizmdə şəxsiyyət və onun iradə azadlığı məsələsi ən yüksək pillədə durur. postmodernistlər iddia edirlər ki, heç bir dəyər, norma yaxud prinsip önəmli deyil. bunlar yalnız keçmişdə qaldı. ora boylanmağın bir xeyri yoxdur. gələcək bizimçün daha çox şey vəd edir. bu baxımdan da postmodernizmdə "tarixə qarşı qiyam" ideyası irəli sürülürdü. bu daha çox fuko yaradıcılığında görüntüyə gəlirdi. o deyirdi ki, əslində tarixi proseslər bir-biri ilə çulğunlaşmayan, əlaqələnməyən hadisələr yığınıdır. fuko tarixi 3 dövrə bölürdü. 1.mifoloji dövr 2. elmi mərhələ 3. postmodernizm mərhələsi. ilkin mərhələdə qeyd olunur ki, burada hadisələr bir birini ardıcıl olaraq təkrar edir. sanki çarxı xatırladır. ikinçi mərhələ elmi kəşflərlə bağlıdır. burada hadisə və proseslər arasında bir nizam var. proseslər bir-birini izləyir, ardıcıl olaraq baş verir. bu sanki ipə düzülmüş muncuqları xatırladır. üçüncü, yəni sonuncu mərhələ isə postmodernizm mərhələsi adlanır. burada sanki bir xaos hökm sürür. sanki ip qırılmış, muncuqlarsa yerə tökülmüşdür. artıq müəyyən etmək olmaz ki, hansı proses hansından irəli gəlir. onu qeyd etmək lazımdır ki, postmodernistlər üçün heç bir dini, əxlaqi, milli, estetik, etik dəyər yoxdur. burada hər bir fərd öz dəyərlərini özü tənzimləyir və seçim şansı boldur. müasir dövrümüzdə postmodernist mühitlərə misal olaraq abş, hollandiya, fransa cəmiyyətlərini göstərə bilərik.

23 əjdaha! 10.02.2016 03:35, verter

#197697 şikayət

insan mənşəyi

+34 əjdaha

antropologiya elminin predimentinə daxil olan əsas problemlərdən biri. insanın mənşəyi, onun mövcudluğu, yaranması haqqında fikirlər ilk düşünə bilən insandan müasir elm adamlarına kimi hər kəsin maraq dairəsində olmuşdur. bu da müxtəlif hipotezlərin meydana çıxmasına zəmin yaratmışdır ki, bunun da fonunda insan mənşəyi haqqında müxtəlif konsepsiyalar işlənmişdir.
1. kreaseonizm. bu konsepsiyaya görə, insan yaradılışı fövqəltəbii qüvvənin adı ilə bağlıdır. bu da monoteist dinlərin mövqeyini əks etdirir. məsələn adəm və həvva haqqındakı mif bunun nümunəsidir.
2. bioloji təkamül. bu konsepsiya ingilis bioloqu çarlz darvin və fransız teoloq və filosofu teyyar de şardenin adı ilə bağlıdır. darvinə görə insan 3.5 milyon il bundan öncə insanabənzər meymundan törəyib. teyyar da təkamülçü mövqedən çıxış edərək, insan növlərini dövrlər üzrə fərqləndirirdi.
3. engelsin əmək nəzəriyyəsi. bu nəzəriyyə darvinin təkamül nəzəriyyəsinin davamı kimi çıxış edir. engels özünün "təbiətin dialektikası" əsərində iddia edir ki əməyin rolunun nəticəsində fiziologiyada baş verən dəyişikliklər insanı 2 ətraf üzərində hərəkətinə gətrib çıxarmışdır. həmçinin nitqin inkşafı da bununla bağlıdır
4. mutasiya konsepsiyası. bu konsepsiyaya görə, xarici təsirlərlə, orqanizmin genezisində dəyişikliklər meydana çıxır. (günəşdən gələn radiaktiv şüalar)
5. kosmik konsepsiya. burda irəli sürülən hipotezə görə, insanın mənşəyi yadplanetlilərlə əlaqəlidir. birinci fərziyyəyə görə, yadplanetlilər yerə gəlmiş, və mühitə uyğunlaşaraq burda yaşamışlar. digər bir baxışa görə bu təsadüfən olmuş, yadplanetlilərin gəmisi qəzaya uğramış və burda qalmağa məcbur olmuşlar.

30 əjdaha! 09.06.2016 02:23, verter

#217038 şikayət

düşünürəm elə isə varam

+27 əjdaha

rene dekartın "metod" adlı əsərindən bir fikir. hansı ki, xx əsrin ən müzakirə edilən məsələlərindən biri oldu. dekart rasionalist idi və şüur anlayışını elmə gətirmişdi. təbii, bu nailiyyət dekartın daha da irəli getməyinə, mövcudluğu bilavasitə şüurla əlaqələndirməyinə gətirib çıxartdı(görünür fazla havalara girmişdi) o iddia edirdi ki, şüurlu olmağımız və düşünmək bacarığımız mövcudluğumuzun ilkin şərti kimi çıxış edir. amma dekart yanılırdı. doğrudur, onun fəlsəfəyə verdiyi töhvələr danılmazdı lakin, mövcudluğumuzu şüur kontektində təqdim edib məhdudlaşdırmaq yanlış addım idi. xx əsr fransız mütəffəkiri baderli frans dedi : "düşünülürəmsə düməli varam". corc berkli də dekartın iddiasına əks olaraq söyləyirdi ki, "varlığım qavranılmağımdadır". bu yanaşmalar daha doğru səslənir. çünki var olmağımız bizim sosiallığımızla ayrılmaz vəhdət təşkil edir. məsələn kiçik bir misal: təsəvvür edək ki, biz boş bir otaqda oturub özümüzçün düşünürük. bu bizə nə verəcək? nəyə varacağıq ? ola bilər özlüyümüzdə nəyəsə nail olaq, nəsə edək amma bu varlığımızı ifadə etmir axı. çünki bu halda asosialıq. biz o zaman mövcuduq ki, düşünülür, ehtiyac duyulur, önəmsənilirik. bizi yad edən, bizim haqda düşünən bir nəfər belə varsa bu kifayət edər. biz yalnız bu halda mövcud olduğumuzu iddia edə bilərik. göründüyü kimi bu məsələdə qeyd etdiyim ikinci yanaşma daha ağlabatandır. bu problem ekzistensialist mühitdə də qabardılır, qısacası dostoyevski yaradıcılığında daha çox ön plana çıxır

24 əjdaha! 12.02.2016 02:01, verter

#198057 şikayət

milet materialist məktəbi

+24 əjdaha

bizə məlum olan ilk fəlsəfi məktəb. miletli filosofların yaratmış olduğu ilk materialist məktəb hesab olunur. bu məktəbin nümayəndələri thales , anaksimandr və anaksimen dir. bəzi hallarda materialist yönümlü fikirlərinə görə bura herakleitos u da aid edirlər. lakin qeyd etmək lazımdır ki, heraklit miletli yox, efeslidir. ona görə milet məktəbinin nümayəndəsi hesab etmək yanlış olar. miletli filosoflar varlıq haqqında ilkin təsəvvürləri ilə görüntüyə gəlir ki, bu materialist açıqlamalar kortəbiidir. anaksimen hər şeyin əsasında havanın durduğunu, bütün kainatın havadan yarandığını qeyd edirdi. o deyirdi ki, hər şey havanın sıxlaşması və seyrəkləşməsi nəticəsində yaranır. fales isə hər şeyin əsasında suyun durduğunu iddia edirdi. filosof deyirdi ki, bütün nəsnələr və bu nəsnələrin bütün tərəfləri və ölçüləri sudan əmələ gəlmişdir. fales və anaksimendən fərqli olaraq anaksimandır yeni bir anlayışla çıxış etdi. bu apeiron idi. anaksimandr deyirdi ki, bütün kainatın əsasında apeyron, yəni qeyri müəyyən materiya durur. hər şey sonsuzluqdan yaranıb, sonsuzluğa doğru gedir. əslində anaksimandrın fikirləri daha ağılabatan səslənir. məhz bu mütəffəkkirin fikirləri dünyanın və kainatın yaranması haqda olan iddialarla, müəyyən qədər uzlaşır. bəzi məənbələrdə məlumat verilir ki, anaksimandr falesin tələbəsi olmuşdur və aralarında hardasa 15 yaş fərq vardı. anaksimandr falesə belə bir sualla çıxış edir ki, əgər hər şey sudan yaranıbsa, bəs o zaman su özü nədən yaranıb? bu sualdan da görünür ki, filosof səbəb-nəticə, determinasiya münasibətlərini izah etməyə çalışmış, bu haqda primitiv də olsa təsəvvürlərini sərgiləməyi başarmışdır. həmçinin filosof insanın təkamülü haqqında maraqlı fikirlərlə çıxış edir. anaksimandr insanın balıqdan yarandığını deyirdi. filosofa görə yer tamamilə su ilə örtülmüş və insan suda yaşan bir canlı olmuşdur. sonradan su çəkilmiş və insan quruya çıxaraq təkamül etmiş, indiki formasını almışdır.

21 əjdaha! 25.09.2016 13:40, verter

#231396 şikayət

anthropocentrism

+21 əjdaha

yunan mənşəli söz olub, insanmərkəzçilik deməkdir. insanı mövcudatdakı bütün varlıqlardan üstün tutaraq dünyanın mərkəzində görən fəlsəfi qavramdır ki, hər şey insana xidmət etməlidir, hər şey insan üçündür fikri ilə çıxış edir.
sifarişi verən: fövqəl insan

19 əjdaha! 30.08.2016 15:06, verter

#227191 şikayət

anna karenina sindromu

+27 əjdaha

son vaxtlar bizim qızlar arasında müşahidə etdiyim sindromlardan biridir. məlumdur ki, normalda qızlar əsasən romantik əsərlər oxuyur, filmlər izləyirlər. əksər hallarda, baş obrazlara xüsusi bir simpatiya, maraq duyurlar ki, bunun da nəticəsində bu obrazlara xas xüsusiyyətləri təkrarlayır, bir növ onların həyatını yaşamağa çalışırlar. bunlardan biri də tolstoyun anna karenina əsərində anna obrazıdır ki, artıq qızlarımız arasında sindroma çevrilməyi bacarmışdır. belə ki, bu sindroma tutulan qızlar iddia edir ki, onları heç kim sevmir, maraqlanmır. əslində bu cür insanlar eqosentrik olurlar. onlar düşünür ki, dünyanın mərkızində mənəm, hər kəs mənə diqqət etməli, məni sevməlidir. lakin, niyə belə olmur? yaxud düşünürlər ki, mən çox gözələm, amma o mənə xəyanət edir axı niyə?. əslində bu cür qadınlar patoloji qısqanclıqdan əziyyət çəkirlər. bəlkə də heç vaxt aldadılmayıblar, lakin hər zaman bu qorxuyla yaşayır, özlərində kompleks yaradırlar.

26 əjdaha! 11.08.2016 13:03, verter

#224316 şikayət

paqanizm

+25 əjdaha

əslən latın mənşəli söz olub, "kənd" deməkdir. 451 ci ildə imperator konstantinin xristianlığı rəsmi dövlət dini qəbul etməsindən sonra, bu din çox keçmədi ki, bütün ölkəyə yayıldı. lakin, bütün ölkəni əhatələyə bilmədi. ucqar nöqtələrdə, mərkəzdən çox uzaqda yerləşən kəndlərədək yayıla bilmədiyi üçün həmin kəndlərdə əski yunan bütpərəstliyi yaşamağa davam etdi. romanın uzaq kəndlərində yaşayan əski yunan bütpərəstliyi paqanizm (kəndçilik) adı aldı. burada bütpərəst dəyərlər öz mövcudluğunu qoruyub saxladı ki, bu da paqan adlanırdı (kəndçi kultları). xristianlığı rəsmi dövlət dini kimi qəbul edən konstantin özü bütpərəst idi və belə olan halda, bütpərəstliyin özünə yeni-yeni dayaq tapmağa çalışan xristianlığa təsiri istisna oluna bilməzdi. qədim romalıların inanclarında günəş tanrısı var ki, bu tanrıya yalnız bazar günləri etiqad edilər və qurbanlar kəsilərdi. və təsdüf, deyil ki, ingiliscədən bazar günü məhz "sunday" (günəş günü) adlanır. (bazar günü xristianlar kilsəyə gedir və dualar edirlər). bu gün müqəddəs hesab olunur. necəki islamda cümə) bu da paqanizmin təsirlərinin göstəricisidir. heç bir halda din adlandırıla bilməz bayaq dediyim kimi paqanizmə şaman, cadugərlik, bütpərəst dini rituallar və s aid edilir.

24 əjdaha! 23.06.2016 22:25, verter

#218932 şikayət

modernizm

+18 əjdaha

19-20 yüzildə meydana çıxan əsas cərəyanlardan biri olub, yeni dövr insanının düşüncə tərzinin yeni istiqamətdə formalaşmasına mühim rol oynamışdır. özündən əvvəlki dəyərləri, normaları inkar edən modernizm ilk başlarda incəsənət, ədəbiyyat kimi sahələrdə özünü göstərmişdi. modernizndə inkarçılıq mühim yer tutur. modernistlər deyirdilər ki, bizdən öncə yaradılmış nümunələr öz dövrü üçün vacib əhəmiyyət daşısa da, müasirlik baxımından ilkin dəyərinin ifadə etmək imkanlarından məhrumdur. hər dövr öz insanını yetişdirdiyi kimi bu dövr, mühit də öz insanını yetişdirəcək. və bu insanın yaratdıqlarının özünəqədərki sənət nümunələri ilə heç bir bənzərliyi olmayacaq. necə ki klassik dövr antik mərhələdən bəhrələnib, orta dövr klassik mərhələ üzərində mövcudluq tapıbsa, modernizm özündən əvvəlki mühitlərdən heç bir halda asılılıq ifadə etmir. buna görə də, modernist mühitdə mövcudluq tapan sənət nümunələri özünəməxsusluğuyla görüntüyə gəlib, əvvəlki dövrlərin sənət nümunələrinə bənzəmirdi. "sənət sənət üçündür" deviziylə çıxış edən modernistlər deyirdilər ki, sənət hansısa bir siyasi təşkilatı, ideologiyanın maraqlarına deyil, yalnız sənətə xidmət etməlidir. bunun nəticəsi olaraq, modernist mühit yeni-yeni istiqamətlərin təşəkkülünə gətirib çıxardı: musiqidə caz, rok, incəsənətdə sürrealizm, avanqardizm, taşizm, və s., fəlsəfədə pozitivizm, elmi mühitdə təkamülçülük, siyasi mühitdə etatizm və s. ədəbiyyatda modernistlərsən franz kafkanı xüsusilə qeyd etmək gərəkdir.

13 əjdaha! 05.12.2016 11:48, verter

#239478 şikayət

sünnilik və şiəlik arasında fərqlər

+21 əjdaha

əslində aralarında elə də ciddi fərqlər müşahidə olunmur. ümumiyyətlə islam dünyasında 3 əsas cərəyan vardır. sünnilik, şiəlik, xaricilik. islam dinin yayılmasında, ərəb işğallarının genişlənməsində və s. sünnilərin müstəsna rolu olmuşdur. bundan əlavə islam hüququ və fiqh elminin inkişafı sünnilikdə 4 əsas məhzəbin ; şafilik, hənəfilik, hənbəlilik, malikilərin adı ilə bağlıdır. dövlət idarəetməsində və siyasi müstəvidə də sünnilərin daha aktiv olduqlarını görürük. osmanlı, teymurilər, əməvilər, abbasilər kimi imperiyalar məhz sünni idi. şiələr isə səfəvi və fatimilər adlı imperiyalar yaratmışlar.

əgər fiqh elmi və islam hüququ sünnilərin adı ilə bağlıdırsa, islam fəlsəfəsi də şiələrin təqdimatında görüntüyə gəlir. həqiqətən də şiələr bir islam fəlsəfəsi yaratdılar. bu fəlsəfə ilk islam mücahidi hüseyndən başlayır. şiəlikdə müxtəlif məzhəb və məktəblər olsa da, 3 əsas baxış fərqləndirilir: beşlər, yeddilər və onikilər. beşlər düyir ki, 5 ci imamda imamlıq bitir. yeddilər isə imamlığın 7 ci imamda sonlandığını iddia edirlər. onikilər isə iddia edirki, 11 ci imam həsənəsgəridən sonra imam mehdi zühur edəcək. onun gəlişi qiyamətə işarə olacaq. həmçinin şiələrdə peyğəmbər ruhunun "müqəddəs"liyi ideyası da diqqəti cəlb edir. şiəlikdə belə bir ideya var ki, peyğəmbərdən sonra 12 imamda onun müqəddəs ruhu özünü əks etdirir. buna görə imamlar müqəddəs hesab edilir. bunlardan əlavə şiələrdə daha radikal mövqeli təriqətlər də vardır. məsələn: əliallahlılar. onlara görə, əli allahdır. düzü bu cür baxışlara görə şiələr islam mühitində tənqid olunur, yenilikçiliyə və ifratçılığa görə qınanırlar.

xaricilər cərəyanı isə həm şiə, həm də sünni baxışlarını özündən əks etdirir. beləki, həzrəti əli müaviəylə danışıqlara gedərkən, onun tərəftarlarından bir hissəsi buna etiraz edərək, əlini tərk edir. və ondan ayrılaraq, sərbəst şəkildə islamı yaymağa başlayırlar. afrikanın mərkəzinə qədər islamı yaymağı bacaran xaricilər çox kəskin fikirlərlə çıxış edirlər. onlar tövbə anlayışını rədd edir və deyirdilər ki, günah etmiş müsəlman kafir birindən daha təhlükəlidir. ona görə də öldürülməlidir. həmçinin xaricilərə görə irq və cinsindən aslı olmayaraq hər bir müsəlman xilafəti idarə edə bilər. təbii ki, bu fikirlərinə görə xaricilər xilafət üçün həmişə təhlükə mənbəyi olmuşdu.

bunlara baxmayaq, islamda şiəlik və sünillik arasında istər namazda, istər saqqal formasında, dəstəmazda, raşidi xəlifələri və s. məsələlərdə fərqlər müşahidə olunur. lakin bularin heç biri şiəlik və sünillik arasında mühim fərqlər yaratmağa əsas deyillər. əsil fərq onların mahiyyətində, batinində gizlənir.

18 əjdaha! 24.10.2016 23:23, verter

#235201 şikayət

marksizm

+21 əjdaha

xix yüzilin əsas təlimlərindən biri. elə bir təlimdir ki, siyasi, iqtisadi, fəlsəfi sferalarda özünə yer etməyi bacarmış, hələ də ideyalarda yaşamaqdadır. təbii ki marksizm deyərkən, ilk ağıla gələn karl marks olur. məhz bu təlim həmin dahi şəxsiyyətin adı ilə bağlıdır. bu məsələdə friedrich engelsi də unutmaq olmaz. marksizm qədər fəlsəfəni siyasi mühitə yaxınlaşdıran ikinci bir cərəyana, dünyagörüşünə, təlimə rast gəlmək olmaz.

marksizmi yaxşı anlamaq üçün marksın və engelsin keçdiyi həyat yolunu bilmək vacibdir. marks və engels almaniyanın ən məşhur universitetlərində təhsil almış, dərin iqtisadi, siyasi, fəlsəfi biliklərə yiyələnmişlər. ilk vaxtlarda marks hegel dialektikasından və idealizmindən təsirlənərək "gənc hegelçilər" adlı təşkilata üzv olur. lakin çox keçmir ki, marks hegel idealizmindən imtina edərək, marterialist mövqe sərgiləməyə başlayır. bu işdə fransız materialistlərinin rolunu xüsusilə qeyd etmək lazımdır. marks materializmi özünəməxsus şəkildə işləmişdi. bununla da dialektik materializmin əsasını qoymuş oldu. marks və engelsin ilk görüşü 1842 ci ildə "reyms" qəzetinin redaksiasında olmuşdur ki, bunu da təsadüf adlandırsaq, heç də yanılmarıq. bu iki şəxsiyyət həmin tanışlıqdan sonra bir-birinin yazılarını ciddi şəkildə izləyərək, diqqətdə saxlamışlar. həmin dövrdə karl marks kapitalist formasiyasının qarşısında dura biləcək olan əsas güc mənbəyi hesab edilən fəhlə sinfinə verdiyi dəstəyə görə purissiya höküməti tərəfindən təhlükəli şəxs elan olunur və təqiblərə məruz qalır. belə olan halda marks ölkəsini tərk edərək, fransya yollanır və burada engelslə ikinci dəfə görüşmək şansı qazanır. bu görüş təxminən 1844 cü ildə baş verir. bu iki dahi arasında yaxınlaşma, sonradan dünya fəlsəfi fikir tarixində dərin bir iz buraxmış oldu çox keçmədi ki, marks və engels "alman ideologiyası", "müqəddəs ailə", "fəlsəfənin yoxsulluğu" əsərləri görüntüyə gətirə bildirlər. bu əsərlər təkcə fəlsəfi deyil, həm də iqtisadi və siyasi tutumuna görə də avropa mühitində bir ilk idi.

sonradan marks fəaliyyətinə görə fransa höküməti tərəfindən ölkədən çıxarılır və marks brüsselə gəlir. burda da çox qala bilməyən mütəffəkkir təzyiqlərin nəticəsi olaraq londona yollanır. lakin london həyatı onun üçün heç də uğurlu alınmır. çünki keçirdiyi ağır, maddi-mənəvi böhran marksı dərindən sarsıtmışdı. marksın çoxlu uşaqları olmuş, lakin baxımsızlıq və müəyyən xəstəliklərdən vəfat etmişlər. yalnız 3 qızı yaşamışdır. marksı bu çətin vəziyyətdə ayaqda tutan xanımı və dostu engels olmuşdur ki, ikinci marksın dolanışığı üçün maddi yardımlar etmişdir. marks 70 ci illərdə dünyadakı bütün proletariarlara səslənərək (əsas da abş), onları birləşməyə çağırırdı və ilk dəfə olaraq i internasianalı yaratmağa nail olur. ii internasional isə marksın ölümündən sonraya təsadüf edir ki, bunun da təşəbbüskarı məhz engels olmuşdur. marksın ən böyük əsəri "kapital"dır ki, 1867 ci ildə i cildi işıq üzü görür. ii və iii cildi isə marksın ölümündən sonra engels tərəfindən çap olunmuşdur. müvafiq olaraq 1885 və 1894 cü illərdə. marksın həyatında baş verənlər, keçdiyi ağır həyat yolu, onun təliminin formalaşmasında və marksizm adı altında görüntülənməsində mühim rol oynamışdır.

marksizm 3 əsas hissədən ibarətdir
1. dialektik materializm
2. iqtisadi-siyasi əlyazmalar
3. elmi kommunizm
dialektik materializm özünəqədər mövcud olan materialist dünyagörüşlərindən tamamilə fərqlənir. marks hegelin dialektikasından bəhrələnərək, onu özünəməxsus şəkildə işləmişdir və materialist təqdimatını sunmuşdur. və xüsusilə tarixilik prinsipindən istifadə etmişdi. filosof deyirdi ki, hər bir formasiyada müəyyən bir üst sinif olur ki, o sinif çoxluqda olan kütləni əzir, özündən asılı hala salır. belə olan halda siniflər arasında ciddi ziddiyyətlər və uçurum yaranır ki, bu da yolverilməzdir. marks sinifsiz cəmiyyət arzulayırdı. o deyirdi ki, xüsusi mülkiyyət ləğv olunmalıdır və yalnız bu halda sosial bərabərlik ola bilər. o insanları haqları uğrunda, cəmiyyətdə statusları uğrunda mübarizəyə, inqilaba çağırırdı. marks "kapital" əsərində izafi dəyər anlayışını işlədir. marksa görə izafi dəyər kapitalizmin ən böyük hilələrindən olub, kapitalın varlanmasının əsas mənbəyi və səbəbidir. izafi dəyər- işçinin iş dəyəri və aldığı pul arasında olan fərqdir. (məsələn, işçi 8 saat işləyib 10 manat almalıdırsa, izafi dəyərə görə 12 saat işləyib 10 manat alır). kapitalizmi ciddi şəkildə tənqid edən filosof yazırdı ki, yalnız sosializm bizi elmi-kommunizmə çatdıra bilər.

marksın gördüyü işlər və ideyaları çox keçmədi ki, bütün avropaya yayıldı və qısa müddət ərzində fəhlə sinifləri öz haqqlarının müdafiəsi uğrunda mübarizəyə başladılar. marksdan təsirlənərək, klara setkin, lelin, pleyxanov kimi şəxsiyyətlər yetişdi. pleyxanov lelini tənqid edərək, onun fikirlərini təkzib edirdi. xüsusın də "aprel tezisləri" adlı əsərini. çünki lelin sosializmin əbədiliyindən danışaraq, ən başlıca amalın elmi kommunizm mərhələsinə keçid olduğunu deyirdi. pleyxanov isə lelinin əksinə olaraq deyirdi ki, hər bir sistemdə olduğu kimi, sosializmin də sonu vardır və heç bir əbədilikdən söhbət gedə bilməz. görünür pleyxanov düz deyirdi. məhz sovyetlər birliyi 70 ildən sonra süquta uğradı və sosialist dəyərlər kapitalizmlə əvəz olundu.

marksizm daha çox iqtisadi-siyasi təlim olsa da, fəlsəfiliyi ilə də bir o qədər diqqətəlayiqdir. lakin bu cərəyan fəlsəfi sitemlər arasında özünə o qədər də yer tap bilmədi. lakin buna baxmayaraq, hal-hazırda marksın, engelsin ideyalarına sadiq qalan çoxlu siyasi-iqtisadi təşkilatlara, qurumlara, sistemlər də qalmaqdadır ki, onlarda öz fəaliyyətlərində marksın, engelsin ruhunu yaşadırlar.

18 əjdaha! 26.08.2016 23:58, verter

#226529 şikayət

aşura

+20 əjdaha

yüzillərdir kürəyimizi qançır edən dəmir zəncirləri bircə dəfə olsun düşüncəmizə çırpmış olsaydıq, o zaman üzümüzə açılan cənnət qapıları bizi cəhənnəm girdabından xilas edərdi.
aşura günü kimə görəsə sıradan, bəsit bir gün kimi görünə bilər lakin bu gün ağırlığını hər birimiz çiyinlərmizdə hiss etməliyik. çünki biz inqilabı, mübarizliyi və ən əsas da idealogiya uğrunda fədakarlığı imam hüseyndən öyrəndik. və belə ki lev tolstoyun bu fikri yerinə düşür. "mən istərdim ki məni müsəlman hesab edəsiniz. çünki nə tövratın, nə zəburun, nə də incilin imam hüseyn kimi qəhramanı olmadı."

19 əjdaha! 08.02.2016 18:10, verter

#197481 şikayət

insan özü də heyvandır

+20 əjdaha

"insan heyvan olmaqdan imtina edən bir heyvandır... deməli insan, insan olmaqda imtina edir"
friedrich nietzsche

17 əjdaha! 09.08.2016 12:25, verter

#224110 şikayət

george berkeley

+16 əjdaha

bütün mövcduatın yalnız şüurumuzda var olduğunu iddia edib, vahid substansiya kimi ruhları qəbul edən ingilis mütəffəkkiri. berkliyə görə, materiya yoxdur. hər şey şüurumuzda mövcuddur. yəni biz, bu dünyanı şüurumuzda yaratmışıq. məsələn, berkiyə görə qapı, pəncərə və s. kimi şeylər əslində yoxdur, biz bunu əslində şüurumuzda yaradırıq. onun fikrincə bir nəsnənin varlığı yalnız onun qavranılmasıyla mövcudluq tapa bilər. o deyirdi ki, varlığım qavranılmağımdadır. "insan idrakının prinsipləri haqqmda traktat" adlı əsərində filosof yazırdı ki, əslində mən toxunduğum, bilavasiyə müşahidə etdiyim şeylərin mövcudluğunu inkar etmirəm, mən sadəcə filosofların "uydurmuş" olduqıarı materiya anlayışı ilə razılaşmıram və birmənalı olaraq rədd edirəm. o şeylər mövcuddur ki, onlar hisslərimiz vasitəsilə qavranılır. məsələn, biz gilas yeyərkən, ona toxunur, hiss edir, və dadırıq. və o bizim üçün mövcudluq tapmış olur. materiyanın isə hiss üzvləri vasitəsilə qavranılmaq imkanları yoxdur və deməli belə bir şeyin varləğından söhbət gedə bilməz. berkli fəlsəfəsi sonralar müxtəlif filosoflar tərəfindən ciddi tənqid olunmuşdur. buna baxmayaraq o, fəlsəfi fikir tarixində bir iz buraxmağı bacarmışdır.

13 əjdaha! 22.10.2016 19:55, verter

#234938 şikayət

herkules sindromu

+13 əjdaha

əsasən, böyük cüssəli kişilər arasında rastlanan sindrom. yarımallah hercules tipli kişilər nədənsə daha çox qadınların öhdəliyində olan işləri görməyi özlərinə təhqir, alçaldılma kimi qəbul edir, daim bu işlərdən uzaq durmağa çalışırlar. məsələn: qab yumaq, yemək bişirmək, ev təmizliyi və s.

13 əjdaha! 13.08.2016 11:16, verter

#224549 şikayət

nitşenin tanrı öldü frazası

+17 əjdaha

fəlsəfi fikir tarixinin ən böyük simalarından biri və deyərdim birincisi olan dahi alman filosofu nietzschenin ən mübahisəli fikirlərindən biri də tanrı öldü frazasıdır. bu fraza filosofun ən məşhur əsəri olan "zərdüşt belə buyurdu"da görünrüyə gəlir. demək olar ki, fəlsəfi təfəkkürdə inqilabi ideya olmaq baxımından yeni fəlsəfi baxış açısı, mühit formalaşdırır. çoxsaylı mütəffəkkirlər tərəfindən bu frazaya dair müxtəlif yanaşmalar irəli sürülmüşdür. bu frazanı subyektiv nöqteyi nəzərdən açmağa çalışacağam. əvvəla nietzsche nin nihilist olması bəllidir. dəyərlərdən, əxlaqi normalardan imtina mütəffəkkirin baxışlarının mərkəzində durur. belə ki, bu əxlaq ,normalar dini aspektdən yanaşıldıqda ,məhz tanrı tərəfindən bizlərə verilib. məgər bu dəyərlər əbədidirmi? onları söküb atmaqla, kökündən baltalamaqla sonuna çıxmaq mümkündürmü? xeyr. bunun bir yolu var. o da bu dəyərlərin təqdimatçısı olan tanrını öldürmək. burda söhbət cismani varlığın, yaxud şüurda ideal bir qüvvənin məhvindən getmir. söhbət günahkar qismində görüntüyə gələn tanrının ölümündən gedir. bəli, tanrı öləcək, yenisi doğulacaq. o tanrı ki, übermensch onun yerində olacaq. artıq tanrı öldü, onu biz öldürdük. ümid edirik ki onun yerinə daha layiqlisi keçəcək. o köhnə dəyərləri, qayda və normaları özüylə apardı. elə bir doğulsun ki, o artıq yeni dəyərlər gətirsin və özü heç bir şey qarşısında əyilməsin. necə ki, martin haidegger qeyd edir: "köhnə tanrılar bizi çoxdan tərk edip, yenilərisə hələ də gecikməkdədir".

16 əjdaha! 06.02.2016 20:59, verter

#197209 şikayət

hisslər vs məntiq

+17 əjdaha

qnesologiyada idrakın 2 növü: hissi və məntiqi idrak fərqləndirilir. prediment və hadisələrin insan beynində bilavasitə, konkret inikasıdır hissi idrak. hissi idrakın 3 forması var : duyğu, təsəvvür və qavrayış. bəzən elmi ədəbiyyatda nitqi idrak da adlandırılan məntiqi idrakın da hissidə olduğu kimi 3 növü var : anlayış, mühakimə və əqli nəticə.
hansının üstünlük təşkil etməsinə gəldikdə isə, fəlsəfi fikir tarixində bu baxımdan müxtəlif cəbhələr yaranmışdır məsələn şərq dərketmə prosesində hisslərinə üstünlük versə də, qərb bu baxımdan daha çox nitqi idraka(məntiqi) söykənir

16 əjdaha! 07.02.2016 23:53, verter

#197365 şikayət

skeptizm

+18 əjdaha

əsası yunan filosofu pirron tərəfindən qoyulan skeptizm hərfi mənada şübhəçilik deməkdir. şübhəçilər iddia edirdilər ki hər bir cisim haqqında bir-birinə zidd fikirlər söyləmək olar. məsələn pirron deyirdi : bal şirindir ya acı? təbii ki normal, sağlam biri üçün bal şirindir. lakin sarılıq xəstəliyinə tutulmuş biri tam əksini söyləyəcəkdir. yəni, ona görə bal acıdır. göründüyüyü ki burada iki fikir arasında ziddiyyət olduğundan, şübhə yaranır. buna görə də skeptiklər hər cür həqiqi biliyin dərk olunmasına şübhə ilə yanaşırdılar.

16 əjdaha! 08.02.2016 00:15, verter

#197371 şikayət

evtanaziya

+18 əjdaha

ağrısız, sakit, rahat ölüm mənasını verən anlayış. müasir dövrün ən aktual fəlsəfi problemlərindən olmaqla, elm adamlarını tibb və din xadimlərini düşündürən problemlərdəndir. evtanaziyanın şərhində cavablanması zəruri hesab oluna biləcək bəzi suallar ortaya çıxır ki, bu sualların cavablandırılmasında mövqe toqquşmaları və fikir ayrlıqları qaçılmazdır. ümumiyyətlə evtanaziya nə dərəcədə doğru addımdır? qanun çərçivəsində necə həll oluna bilər? bu sual ətrafında müxtəlif fikirlərin irəli sürülməsi bir-birinə zidd 2 baxış formalaşdırmışdır :
1. antipaternalistlər. bu mövqedən çıxış edən insanlar düşünür ki, xəstə insanlar öz bədənlərinin əriyib gettiyini hiss edir, bundan sadəcə əzab çəkirlər belə olan halda evtanaziya çıxış yolu olmalıdır. çünki xəstə üçün ölüm qaçılmazdır və atılan addım xəstənin xeyrinə ən doğru seçimdir. artıq əzablardan və ağrılarfan əziyyət çəkməyəcək.
2. paternalistlər. bu nöqteyi nəzərdən çıxış edən insanlar iddia edir ki, evtanaziya zəyiflik, acizlik göstəricisidir. və heç bir halda buna yol vermək olmaz. çünki insan həyatı müqəddəsdir və çıxmayan cana ümid çoxdur. həm də paternalistlər qeyd edir ki, evtanaziya zamanı bir sıra xoşagəlməz hallar, problemlər yarana bilər. məsələn xəstənin qohumları və ya ailə üzvləri arasında vərəsəlik hüququndan sui-istifadə halları istisna olunmur.
ümumiyyətlə, istənilən mühitdə, istənilən situasiyada addım atarkən rasional olmaq, ağılla hərəkət etmək lazımdır. doğrudur, bəzən insan hərəkətləri qeyri-iradi olur, müəyyən situasiyada kənar amillər psixikaya bilavasitə yaxud dolayı yolla təsir göstərərək, doğru mövqedən yayındırır. bütün bunlara baxmayaraq, ağılla verilmiş qərar həqiqətə daha yaxındır. burda helvetsinin sözlərini xatırlamaq yerinə düşər: "ey ağıl səninlə mən zindanda belə xoşbəxtəm. sən əsl xoşbəxtliksən".

16 əjdaha! 08.06.2016 01:54, verter

#216934 şikayət

personalizm

+17 əjdaha

fəlsəfədə əsas təlimlərdən biri hesab olunur. şəxsiyyət fəlsəfəsi kimi də tanınır. personalizm german lötse və fridrix şleymaxerin adı ilə bağlıdır. alman personalizminin inkşafına ən böyük tövhəni maks şeler və nitşe vermişdir. hətta rus fəsəfi mühitində də əsas cərayan kimi özünə dayaq tapan şəxsiyyət fəlsəfəsi berdyayev və şetsovun təqdimatında görüntüyə gəlir. personalizmin inkşafı demək olar ki ekzistensializmlə sıx bağlılıq ifadə edir və bəzən qarışdırılır. personalistlər şəxsiyyət, onun formalaşması, buna təsir edən amillər (bioloji və sosial), fərd , fərdiyyət kimi məsələləri diqqətdə saxlayır və araşdırırdılar . personalizm yüksəlişin son mərhələsini "super person" adlandırırdılar. özündən sonra bir sıra təlimlərə ciddi təsir göstərən personalizm xüsusən neofreydizmdə (ən çoxalfred adler və erix frommun psixoloji tədqiqatlarında) daha qabarıq şəkildə görüntüyə gəlir.

15 əjdaha! 07.02.2016 00:52, verter

#197245 şikayət

yadplanetli

+14 əjdaha

antik yunan mütəffəkkirlərindən olan mitrodorun belə bir sözü var: "ucsuz-bucaqsız kainatda, digər planet və qalaktikalarda həyat imkanlarını rədd edib, yalnız həyatın yerdə olduğunu iddia etmək, adi taxıl zəmisinə milyonlarca toxum səpib, onlardan yalnız birinin cücərəcəyinə ümid etmək kimi mənasızdır".

13 əjdaha! 24.08.2016 18:32, verter

#226223 şikayət

kollektiv şüursuzluq

+18 əjdaha

əsası işveçrəli psixoloq karl qustav yunq tərəfindən qoyulmuşdur. yunqun freydlə yaxın münasibətləri olmuş və bu əlaqələr fonunda onun qeyri-şüuri anlayışına özünəməxsus aspektdən işləmişdir. yunq qeyri-şüuri proseslərin 2 növünü fərqləndirir : 1. kollektiv şüursuzluq 2. fərdi şüursuzluq. və bu məsələdə adlerdən fərqli olaraq "kollektiv şüursuzluq" üzərində dayanırdı. "kollektiv şüursuzluq"un geniş müstəvidə araşdırılması və tədqiqi freydin yarımçıq qalan işinin bir növ tamamlası idi. çünki freyd i dünya müharibəsində yanıldığını anladı. freyd yaradıcılığının əsasını nevrozlar təşkil edirdi. psixoloq nevrozları yaxşı tədqiq etmişdi. lakin müaribədədə baş verənlər onu çaşdırdı o izah edə bilmədi ki, nəyə görə insanlar özlərini tankın altına atır, yaxud da güllənin qabağına verir? axı şüurlu insan bunu etməz, ən pis halda belə başqa bir alternativ düşünər. lakin yunq izah etdi ki, bu "kollektiv şüursuzluq" olub, nevrozun xüsusi bir halıdır, və deyərdim ən kəskin halı. yunq izah etdi ki, belə situasiyada kollektiv hər şeydən əlini üzsə belə, yenə də tutunacağı bir nöqtə olur ki, bu onun dəyərləri, mifləri, tarixi qəhramanlarıdır. kollektiv keçmişinə dönərək, qəhramanlarına oxşamağa çalışır, gözünə heç bir şey görünmür. necə ki, 20 yanvar hadisələrində insanlar özlərini tankın altına atır, güllənin qabağına verirdi. o insanlar "kollektiv şüursuzluq" vəziyyətində idilər. hər biri şüuraltı olaraq hansısa bir qəhramanı təmsil edirdilər. yunq bunu "arxiteplər" adlandırdı.

18 əjdaha! 09.02.2016 15:24, verter

#197591 şikayət

zərdüştlük

+13 əjdaha

zərdüşt peyğəmbərin adı ilə bağlı olan təlim, din. zərdüştlüyü, onun mahiyyətini anlamaqçün zərdüştü tanımaq labüd hesab olunur. bir sıra tədqiqatçılara görə, zərdüşt e.ə 1000-600 cü illər arası yaşamış, öz təlimini görüntüyə gətirmişdir. zərdüştün doğulduğu yer, həmçinin mili mənsubiyyəti həmişə müzakirə mövzusu olmuş, müxtəlif fikir ayrılıqları yaratmışdır. avestada yasna bölməsində zərdüştün doğulduğu yer olaraq arran göstərilir. bu isə azərbaycan respublikasının aran bölgəsinə işarədir. iran tədqiqatçıları isə zərdüştün urmiyalı, türk olduğunu deyir, bu mövqedən çıxış edirlər. istəbilən halda, zərdüştün azərbaycanlı olduğunu qəbul edib, məhz buradan yola çıxsaq, zərdüşt haqqında kifayət qədər maraqlı məqamları aşikara çıxara bilərik.

zərdüşt ruhani ailəsində doğulmuş, ruhani təhsili aldıqdan sonra 15-16 yaşlarında bir ruhani kimi həqiqət axtarışına çıxmışdı. zərdüştün yaşadığı coğrafiyaya fikir versək, görərik ki, bu ərazidə müxtəlif inanclar, dinlər (demək olarki buddist dinlər) mövcud olsa da, yerli əhalinin əksəriyyəti şaman, ya da təktanrıçı idi. təbii ki söhbət burdakı türklərdən gedir. əgər zərdüşt bir ruhani ailəsindən çıxıb, bir ruhani kimi yetişmişdisə, çox güman onun babaları şaman olmuşdur. ilk dövrlərdə zərdüşt və onun təlimi birmənalı olaraq rədd olunurdu. hətta bəzi hallarda təqiblərə məruz qalmışdı. orta asiyanı, bütün iranı, hindistanı gəzən zərdüşt öz təlimini bu torpaqlarda yaymağa çalışmışdı. demək olar ki, bu cəhdlər uğursuz olurud. sonda bakrtiya torpaqlarına gələn zərdüşt yerli hökmdar tərəfindən qəbul olunur. təliminin yayılmasında, həmçinin zərdüştlük məbədlərinin tikilməsində hökmdar zərdüştə köməklik göstərir. zərdüştlük ilk monoteist din olaraq qəbul olunur. zərdüştlükdə iki ekiz tanrı ahura mazda (hörmüz) və ahura manyu (əhrimən) arasında daim mübarizə gedir. hörmüz xeyirin, əhrimən isə şərin simvoludur. zərdüşt deyirdi ki, "bu mübarizədə şəri və ya xeyiri müdafiə etməyinizin, hansı tərəfdə durmağınızın heç bir önəmi yoxdur, istənilən halda xeyir qalib gələcəkdir. əgər xeyiri müdafiə etmək, hörmüzə dəstək olmaq istəyirsinizsə, o zaman oturaq həyat tərzinə keçib, əkinçiliklə məşğul olun, heyvanlarınıza qayğı göstərin". zərdüştlüyün əsas ideyalarından biri də, köçəri maldarlığın ləğvi idi. zərdüşt israrla oturaq həyat tərzinə keçməyin vacibliyini qeyd edirdi. əslində bu təsadüfi deyil, nəzərə alsaq ki, bu torpaqlarda yalnız türklər köçəri həyat tərzi sürürdülər, o zaman bütün bunların türklərin əleyhinə yönəlik atılmış addımlar olduğunu desək, yanlış mülahizə yürütmüş olmarıq. əgər elə deyildisə, nəyə görə 3 böyük zərdüşt məbədindən 2 si azərbaycanda, 1 də türküstanda tikilmişdi? görünür bu yolla farslar (çünki zərdüştə ən böyük dəstəyi farslar verirdi) türkləri təsir altına almaq, onları zəiflətmək istəyirdilər. zərdüştün təlimi haqda məlumatları əsasən avesta, qatalardan alırıq. təəssüf ki isgəndər persepolis şəhərinə hücum edərkən burdakə zərdüştlük məbədlərini yandırmış, avestanın əsas hissəsi də orada məhv olmuşdu. avestada həmçinin bir sıra əxlaqi, etik məsələlərədə də yer verilir. bizə gəlib çatan avesta 4 hissədən ibarətdir:
1. yaşt - burada müxtılif tanrılara həsr olunan himlər, dualar yer almışdır.
2. yasna - ibadət və qurbanvermə zamanı istifadə olunan dualar burada yer almışdır.
3. vispered - dua xarakterli mahnılardan ibarətdir. yasnaya yaxındır.
4. venidad - divlərə, şər qüvvələrə qarşı istifadə olunan dualar, ayinlər yer almışdır.

zərdüştün ölümündən sonra, onun təlimini davamçıları yaymağa başladılar. lakin davamçılarının yaydığı zərdüştlük, zərdüştün öz ideyalarından çox fərqli idi. məsələn, zərdüştün imtina ettiyi bəzi mifik varlıqlar, obrazlar, tanrılar zərdüştlüyə yenidən gətirildi. xüsusən mitra və anahidi qeyd edə bilərik. bütün bunlar fars təfəkkürünün məhsulu olub, onların dünyagörüşünə, mifik ruhuna daha yaxın idi. hal-hazırda iranda, hindistanda, orta asiyada zərdüşt ənənələrinə sadiq milyonlarla insan yaşayır. çox maraqlıdır, zərdüşt təlimini hindistanda, uzaq şərqdə yaya bilsə də, azərbaycan ərazisində özünə dayaq tapa bilmədi. və demək olarki, qəbul olunmadı. səbəbləri sadədir. zərdüştün dualizmi, türk təfəkkürünə, onun inanclarına tamamilə ziddir. türk inanclarında dualizmdən söhbət belə gedə bilməz. həm də şər və xeyirin mübarizəsi, həmin insanlara yad deyildi, bunu iki qardaş, ülgen və erlikin timsalında görürük. zərdüşt azərbayana, bizlərə yeni birşey gətirə bilmədi, əksinə, o özü bu torpaqlardakı insanların mifik dünyagörüşündən bəhrələnmişdi. zərdüştün bəhrələndiyi kimi, zərdüştən də təsirlənənlər az olmamışdı. müxtəlif təlimlərə, istiqamətlərə, dinlərə və insanlara təsir göstərən zərdüştlük, aristotel, platon kimi antik yunan filosofların da diqqətindən kənarda qalmamışdır. sonralar zərdüştlüyün təsiri altında zərvanilik , maniçilik , məzdəkilik , xürrəmilik kimi təlimlər yaranmışdı.

həmçinin vurğulamaq yerinə düşər ki, çox vaxt atəşpərəstlik zərdüştlüklə eyniləşdirilir, qarışıq salınır. bu tamailə yanlış yanaşmadır və atəşpərəstliyi zərdüştlüklə eyniləşdirmək doğru deyil.

11 əjdaha! 08.10.2016 15:12, verter

#233563 şikayət

Notice: Undefined variable: user_id in /var/www/soz6/sds-themes/vengeful-light/profile.php on line 3409

blok - başlıqlarını gizlət
Notice: Undefined variable: user_id in /var/www/soz6/sds-themes/vengeful-light/profile.php on line 3416

verter

son bəyənilənlər:

oxuyucuların bəyəndikləri:

verter

Post Ardıcıllığı

Yazı Saatları

Səviyyə Sistemi

Yazı Statistikası

son bəyənilənlər:

oxuyucuların bəyəndikləri: