çin teatrı

çin teatrının qısıtlı dərdləri var. onlar dərdlərini sözlü sənətdən çox, simvollar, hərəkətlərin cəmləşməsiylə izləyiciyə çatdırırlar. akrobatik teatr, musiqili teatr, səssiz teatr, növlər olaraq ağırlıq təşkil edirlər. çin teatrında aktyorlar rolu yaşamaqdan çox, onu izləyici ilə necə bütünləşdirəcəklərini fikirləşirlər. epik teatrın banisi brechtin belə onlardan təsirləndiyini fikirləşsək, çin teatrının nə qədər dərin fəlsəfəsi olduğuna inanmaq asanlaşır.

burjua teatrı

18. əsrin ortalarındayıq. aydınlanma dövrünün yenidən bərpası, burjua sinifinin teatrı ilə özünü sübut etməyə çalışırdı. burjua teatrı humanizmi, optimizmi, təməl olaraq yaxşılıq mesajıyla yaranıb, kütlələrə bu mesajları ötürməyə hesablanmışdı. oyunlar məntiq olaraq diderotun gözyaşlı komediyasından yaranmış, qaydaları diderot tərəfindən müəyyənləşdirilmişdi.
mövzular başa düşüləcək qədər normal, gündəlik həyata, yaşanan reallığa yaxın olmalı idi.

grimm qardaşları

grimm qardaşları üslub olaraq grotesk hekayələri inkişaf etdirmişdilər. qəbilələrdən kiçik qəsəbələrə, kiçik qəsəbələrdən, böyük şəhərlərə qədər əhatə olunan uşaqlığımızın bu hekayələri, uşaqlığımız qədər məsum deyildi.

məsələn şəhzadənin evdən qovulması ögəy anasına görə yox, doğma atasıyla yatdığı üçün idi. yenə də şəhzadə və yeddi cücə hekayəsində, şəhzadə əslində prens tərəfindən öpülərək yox, sikilərək oyandırılır.
şəhzadə ayaqqabısını itirir və hekayənin əslində o ayaqqabı ayaqlarına tam yerləşsin deyə, barmaqlarını kəsən qadınlar var.
qırmızı papaqlı qız, yatdığı canavar tərəfindən orqazma çatırdı.

grimm qardaşları xalqdan topladıqları hekayələri uşaqlar üçün senzuralamışdılar. əslində bu hekayələrdə senzura olmasaydı necə yetşkinləcəkdik sualı aktualdır məncə.

jack daniels

viskilər iki hissəyə bölünür. jack daniels və digərləri. bu fərq fərqli şəraitlərdə yaranıb. red labelı atmağıma səbəb onu ləvəngi ilə içməyimə səbəb olmuşdu. j&b isə ilk içdiyim viski markası olsa da, onu da tərgitmək məcburiyyətində qaldım. ət çəkən maşının içinə şokaladları doldurub, şokaladın suyu çıxana qədər çəkirdik və onu glencairnin* viski stəkanı içinə tökərək viskiylə qarışıdırıb içiridik. normalda viskini qarışdırmadan, sek içmə tərəftarı olduğum üçün bu daha sonra öz effektlərini göstərməyə başlamışdı. jack isə uzun vaxtlar cibimdən əksilmədi və onun köməkliyiylə başa düşdüm ki, ayıq başla gəzmək lazımsıdır. bugün kolleksiyamda jack yoxdur, amma musiqisi var.

(youtube: )

night on earth

jim jarmusch yaşadığı beş şəhərin, fərqli saatlarında, o şəhərin içində yaşanan taksi hekayələrini çatdırır. taksi şoferlərinin hər jarmusch xarakteri kimi dərinlikləri yoxdur, asan anlaşılan, dərdsiz insanlardır. filmdə winona ryder adlanan yoluxucu xəstəlik mövcuddur və mümkün olan bütün kişilər bu xəstəlikdən əziyyət çəkmək istəyərdilər.
roma və helsinkinin hekayəsi mənim üçün ayrıdır. əsas da helsinki soyuğu.

(baxma: helsinki mood)

(youtube: )

down by law

john lurie, tom waits, və roberto benigninin türmədə dostlaşmaları, absurd səbəblərlə günahlandırılmalarını göstərən jim jarmusch filmidir. ağır deyil, ağır olmasına ehtiyacda yoxdur. ağ-qara ruhu var, sadəcə iggy pop çatışmır.
ayrıca, üç fərqli istiqamətə ayrılan yollarla bitən filmdir. bəlkə də davam edən.

(baxma: i scream you scream we all scream for ice cream)

qadının xəyanət etməsinin səbəbi

qadının xəyanəti (eynən kişinin xəyanəti kimi) son dərəcə insani səbəblərlə açıqlanması lazımlı olan, başa düşülməyə çalışılası mövzudur.
normal sevən qadının xəyanəti tək səbəblə yox, birdən çox səbəblərlə açıqlanır. ritual fikir halına gəlsə də qadının xəyanəti kişinin yatadığı səbəblərə görə ortaya çıxır. bunun mümkün qədər səbəbləri ola bilər, amma xəyanətin reallaşması kişinin ağırlıq olaraq əllərindədir.
buna normal davam etməyən seks həyatı, tükənən hisslər, qayğısızlıq, yox saymalar, yalanlar, səmimiyyətsizliklər yarada bilər. bu tip qadınlar intiqam hissiylə yanaşsalarda xəyanətə, əslində öz hisslərini hərraca çıxardırlar. bu qadının soylu olmağını isbatlayır, amma heç nəyi dəyişdirmir. qadınların daha yaradıcı və vurucu silahlarının olduğunu bilirəm.
xəyanət edən başqa bir qadın tipi bunu istədiyi üçün edir. sadəcə başqasını istəyir və xəyanət edir. bunu kişisinə etməlimidir, etməməlimidir, bu mübahisə edilə bilər, amma mübahisə etməyəcəm, seçim məsələsidir.
istər kişi, istər qadın, fərq etməz. xəyanət etmək istəyən bunun üçün istənilən qədər səbəb yarada bilər, amma içimizdə olan bu instinkt zövq məsələsi halında da ola bilir.
istəyən xəyanət edəcək, bunu dəyişdirmək, dəyişdirmək istəmək vaxt itkisidir.
qadının xəyanət etməsi mənim üçün sadəcə onun seçimidir.

camaat-akp savaşı

əvvələr iqtidarın təməl daşlarını yerindən oynatmaq üçün fərqli və klişə üsullardan istifadə olunurdu. naməlum avtomobil və ya təyyarə qəzalarında ölən məmurlar, başqa ölkəyə kağız üstündə təyin alan nazirlər, yaşlandıqları və yorulduqları üçün istifa verənlər, bütün keçmişi arxiv dosyalarından yığışdırılanlar və daha xatırlamadığım bir neçə üsul.
amma bu dəfə iki pərdəlik teatrda hər şey fərqlidir və kütləvi iqtidar zədələnmələri hərkəsin qarşısında ifşa edilir. akp və cammat arasında başlayan müharibə hələ isti olduğuna görə buna teatr və ya reallıq demək mümkün deyil. amma keçmişdəki faktlara nəzər yetirdikcə bu ehtimalın teatrlaşması daha məntiqlidir.
2002-ci ildə iqtidar olan akp, bugün vuruşduqları insanlar tərəfindən yaradılmış, təməlləri isə refah partisində atılmışdı.
bütün nəticələr hesablanmışdı, illərdir davam edəcək qaçaq malçılıqlar planlı idi, inteqrasiyadan tutmuş, ölkənin içində baş verə biləcəklər ehtimal olaraq dəyərləndirilmişdi, amma ipin ucu gezi parkında xalqın əlinə keçdi.
bu bəlkə də səhv fikirdir, amma gezi bugünün davasını sadəcə müddət olaraq tezləşdirdi.
tezləşdirdi, çünkü bu nə vaxtsa baş verəcəkdi. bunu illərdir bilmirəm, sadəcə gezi sonrası siqnallar verilirdi.
bu müharibədə qumarı oynadanlar qazanacaq. ərdoğan sadəcə səhv kartı seçdi.
uzunlamasına danışmaq istəmədiyim mövzudur, qısaca, teatr olma ehtimalı seçkilərin yaxınlaşmasına görədir. 87 milyard dollar sadəcə ifşa edilən rəqəmdir və bu iqtidarın çöküşü üçün fetullah gülən timinin hücumları ilə daha çox maraqlıyam.
amma bugün iki təzə müstəntiqin işə cəlb edilməsi yəqin ki, hadisələrin üstünüü örtmək üçün planlaşdırılıb. türkiyə üçün bütün bu olanlar kütləvi biyabırçılıqdır, amma bomba kiminsə əlində partlamalı idi.
bu adamlar səhər yenə öpüşüb barışa bilərlər, bu tarix boyu təkrarlanıb, sadəcə istəyim bu bombanın xalqın əlində partlamamasıdır. dersane, 87 milyard, qızıllar, silahlar bir günün içinə sıxışdırılacaq maddələr olmamalıdır. kimlərsə tələsir.

van den budenmayer

not: hər yüzüncü (100) entry van den budenmayer xarakteri haqqında olacaq və bunlar chapterlərə bölünərək, mininci (1000) entryə qədər davam edəcək. van den budenmayer xarakteri mininci entry-də sözlükdə özünü ifşa edəcək. 10 chapter.

chapter 1 - prolog (van den budenmayer)

van den budenmayer xarakteri sözlüyün indiyə kimi uğursuz hesab edilmiş 4 yazıçısının birləşərək yazdıqları ortaq yazardır və ya tək insandan yaranıb. bu iki ehtimaldan birinin varlığı dəqiqdir, amma hələ açıqlanmayacaq.
van den budenmayer önyarqısız, tək tərəfli düşünməyən, biraz da tez doğulacağı təqdirdə peyğəmbər olacaq insandır. yazar(lar) (?) bu qədər təqdir almaqlarından məmnun deyil, deyillər. van den budenmayer-in cavabdan çox suala ehtiyacı var. zamanla hamısına cavab verəcək. mininci entrydə kim olduqları və ya kim olduğu açıqlanacağına görə anonimlik dərdi çəkmir(lər).

tək yaşamaq

mən hər üç halı yaşamışam. qrup halında yaşamaq, sevgilimlə yaşamaq və tək yaşamaq. ən ağırı və dərini tək yaşamaq idi. dərin olan hər şeyin maskası var. təkliyin maskasını qopartmaq çətindir, gücsüzləşdirir insanı. tək qaldığım illərə qayıdacam.
tələbəliyimin ikinci ili, aid olmadığım şəhərdəyəm, aid olmadığım universted var, aid olmadığım fakultə var, aid olmadığım şəhərin, aid olmadığım küçəsində qalıram, aid olmadığım qonşularım var, aid olmadığım evdəyəm, aid olmadığım qab qacaqlar, aid olmadığım, açmadığım televizor var. aid olmadığım təkliyi yaşayırdım.
bunlar hamısını gec fərq etdim. gec fərq etdiyimə görə ara sıra sevindim, çünkü böyüməyimə onlar ağırlıq olaraq səbəb oldu. bu qədər aid olmamaq hisslərinin bir yerə toplanması bəzi gecələr partlayışlarla nəticələndi.
insanlar təkliyin ilahlığına inandılar. amma tək qalacaq qədər yetişkin, tək böyüyəcək qədər dolğun olmamışdılar, sadəcə təklik maraqlı idi. ailənin uzun müddətlər boyu hər şey drammatikləşdirməsi, yersiz problemlər, insanlar, hər şey təkliyin varlığına inanmağa gətirirdi. amma bacarmayanlar oldu, bacaranlar oldu, bir də məcbur bacaranlar. mən üçüncülərdənəm.
tək yaşadıqca qaz, işıq, internet qəbzlərini yığmağa, mənim kimi beyniniz dumanlıdırsa, onlarla danışmağa başlayırsınız. sıfır səssizlik dərəcəsində heç nə olmamış kimi gülür, ağlamaq üçün sifətinə lazımsız mimikalar yerləşdirirsiniz. bütün semtomplar dəliliyinizə dəlalət edir, amma əlinizdə dəlilikdən başqa heç nə qalmıyıb və bunun üstünə içmək lazım olur.
kütləvi telefonların bağlanması, sifariş verilən yeməklərin yataqda qalıqları, tuvaletdə artıq qıllar və daha nələr, nələr, tək yaşamağın parçaları halına gəlirlər.
insan yavaş yavaş öyrəşir depressiyaya. əvvəlcə beyin, sonra bədən, sonra xarakter, sonrasını bilmirəm. içinə yuvarlanıb orada boğulmağı seçirsiniz və əlinizdə dəliliklə depressiya qalır sadəcə.
bu qədər pessimist olmaq istəməzdim. amma tək yaşamaq, təkliyinizlə bütünləşmək ağrıdır. mümkün qədər ondan uzaqlaşmağı seçdim, mənə kömək etdi, özümü tanıtdı, harda olduğumu göstərdi, amma yorulmuşdum. sadəcə yorulmuşdum.
tək yaşamaq klastrobiyanı inkişaf etdirir. dört divar sizin boğulub absurd ölümünüzə səbəbiyyət verə bilər. mən ölmədim, amma yaşadığımıda iddia etmirəm.
özümlə yetəri qədər danışmışam, dərdləşmişəm. artıq istəmirəm.
təklik ölümə aparır. maraqlı ölüm istiyirəm...

vodka

mən uzun illər vodka təkliflərini geriyə çevirən, vodkada fəlsəfə axtarmayan, mümkün qədər onu primitivləşdirən insan olmuşdum.
qadınlarla şərab, kişilərlə viski, pivə içirdim. narsistcə səsləndiyini bilirəm amma, vodkanı həyatımdan uzaqlaşdırmaq prinsipə çevirilmişdi.
amma bu gecə (ən azından bu gecəlik) fikirimi dəyişdirirəm və vodkanın fəlsəfəsinə enirəm. vodkaya qarşı biraz ön yarqılı davranırdım, amma bu gecə çarəsizlikdən içdim və deyəsən nə çatdırmaq istədiyini başa düşürəm.
absolutely!* van den budenmayer xarakteri bu fikirlərini yüksək alkolun təsiriylə yazıb və sabah hamısını inkar etmə haqqını özünə tanıyır.

əsgərlikdə oral seks və seks skandalları

əsgərlikdə seks skandalları dünyanın bir sıra ölkəsində yaşanır. intihar hallarının yaranması, əsgərlik sonrası kütləvi əsəb pozuntuları, vicdan əzəbaı çəkən insanlar bu sistemin qurbanlarıdır.
dünən bu skandal türkiyədə təkrarlanıb: http://www.radikal.com.tr/turkiye/kislada_zorla_oral_sekse_iyi_hal_indirimi-1166499

qısa olaraq oral seksə məcbur edilmiş əsgər var və türkiyə ədaləti* yazarı burada gülmək tutur cəzanı on səkkiz ildən yeddi ilə qədər endirir. türkiyədə ədalətin işləmə stili belədir: bir nəfəri istədiyiniz qədər döyüb, sonra təcavüz edərək, silahınızla öldürmək haqqınız var. türkiyə ədalətinin, məhkəməsinin buna verəcəyi cəza, -qəsdən adam öldürmə- maddəsinə əsasən on, siksən on beş il olacaq. amma keçən həftə on səkkiz yaşlı uşağın, 43 nəfərin kredi kartından istifadə etdiyi aşkarlanır və o uşaq 199 il cəza alır. hümanistlik göstərməyəcəm. o uşağın cəzası əf, bayramlar, xına yaxdılar yollarıyla on ilə qədər düşəcək. sadəcə cəza sisteminin məntiqi çatdırıram. cəzanın verilməsində şiddətin payı demək olarki heç yoxdur və şikayətçinin varlığı cəzanızı artırıb, azalda bilər. yuxarıda yeddi il alan əsgərlər böyük ehtimalla həbslərini cəbhə xəttində keçirərək başa vuracaqlar. bunlar türkiyədə illərdir təkrarlanır.

əsgərlikdə niyə seks skandalları baş verir?
əsgərlik seks ehtiyacını bastıran ən təhlükəli faktordur. normal seks həyatına sahib olmayan əsgərlərin bu tip yollara əl atmasını başa düşmək olar. başa düşmək, haqq vermək mənasına gəlmir, amma bu xəbər sadəcə üzə çıxandır, çıxmayan, maraqlanılmayan minlərlə oxşar hadisə var.
bizi poxa salabilər verin, maraqlı deyil. amma azərbaycanda da analoji problem var və nə qədər əsgər cinsəl və sözəl təcavüzə uğrayır. bu intihara, əsgər yoldaşının ölümünə, öldürülməsinə, əsəblərin tarıma çəkilib psix olunmasına qədər davam edir.

hətta bu mövzuyla bağlı qısa bir hekayə var:
bir gün kiçik rayona əsgərlərin yatması üçün balaca danalar gətirilir. əsgərlərin sayısı 100 danalar isə 200dür. yəni hər əsgərə iki dana düşür. amma buna baxmayaraq bütün əsgərlər ac kimi danaların üstünə hücum çəkirlər. birisi əsgərdən niyə belə bir şey etdiyini, onsuzda hər kəsə iki dana düşdüyünü soruşur; əsgər, mənə ən yaxşısı lazımdır cavabını verir.
bu problemi başqa vaxt daha çox deşəcəm.
amma bu problemlər haqqında bildiklərinizi yazın.

türkiyə kimi ölkədən getdiyim üçün sevinirəm. ora yaşılacaq yer deyil artıq.

andrey tarkovski

" film insana heç nə öyrətməyəcək, çünki insan dört min ildir heç nə öyrənməyəcəyini yetəri qədər isbatlayıb "

insanlar tarkovskini sendrom halına gətirib, intellektual dəyər ölçütü olaraq qəbul etməyə məcbur olublar. bir insanın bu qədər tanrısallaşdırılıb, kölələştirməsini anlamaq istəmirəm. mən tarkovskini yetəri qədər sevmirəm, amma filmləri mənim üçün başqadır. önyarqılı və anlamamaqda dirənən dostlarımız üçün ifadə edirəm: filmləri bəyənməyim o insanı tanrısallaşdıracağım mənasına gəlməz.
tarkovski haqqında danışan insanlara qarşı fikirlər bölünə bilir. yuxarıda dediyim kimi tarkovski intellektual ölçü vahidi deyil, özü də olmaq istəmirdi. ayrıca bir insan onun haqqında danışaraq, danışmaq istəyərək özünü məmnun hiss edirsə, hətta bunu özünə məcbur edirsə, dəyişən nə var? içinizdə yığılıb qalan, qusduqca boşalmaq bilməyən kininiz, nifrətiniz, qısqanclığınıza zərər verir? insan istədiyini ifadə etməkdə azad olmalıdır, bu azadlığı özü özünə yaratmalıdır, ikinci və üçüncü personojlar natamamlıq kompleksləri ilə müdaxilə edə bilirlər ancaq. anlıyıram onları, bacardıqca qulaq asıram, çünki natamamdırlar, başa düşmək lazımdır. bu əslində mövzudan sapma deyil, elə tarkovski sendromu yaradanlara aid olan cümlələrdir.

filmlərinə gəldikdə isə, stalker və nostalgia ayırdır. səhv etmirəmsə izləmədiyim iki filmi var, onlarıda istəsəm izləyəcəm. tarkovski izləmə məcburiyyəti olan insanlar da var, lazım da deyil.
şeirsəl film anlayışının atası saymasam da, ən yaxşı davamçısı tarkovskidir.

yeni nəsil bilməz deyilən şeylər

(baxma: windows 98)

paintin köməkliyi ilə şəkil çəkməyə çalışmaq.

(baxma: fifa 99)

üç pasla qapıçı ilə üz üzə qalmaq bacarığı, brazilyada roberto carlosun hücumçu olması, nigeryada kanunun varlığı.

(baxma: t-shirtün arxasına futbolçu adları yazmaq)

hərkəsin var idi idealı və onların formaları ya tapılmırdı, ya da satılmırdı. hər iki halda nostaljiq qələmlərlə yazmaq mümkün idi.

böyüdük, itirdik, böyüməsək də olardı.

6 dekabr 2013 sumqayıtdaki tələbə cinayəti

yaş ortalaması 17 və altında olan bu insanların kütləvi halda ləqəbləşməsi, cinayətin məntiqini qavramadan cinayətə yatqın olmaları təəcüblü deyil. bu insanların problemləri təməl dayanır. ölüm təhlükəsini yaşamadan, ölümün və həyatın nə olduğu haqqında şərhləri olmayan bu insanları günahkar adlandırmaqda lazım deyil. altını qalın xəttlə çəkirəm, çəkəcəm. ailə və fərd əlaqələri mütləqdir. doğmaları allahlaşdırmaq problemi, elementar bir söyüşlə cinayətə səbəb olabilir. ciain axtardığı cinayətkarlarla bu insanları qiyaslamaq da məntiqsizdir. adicə cinayətlərin işlənilmə səbəblərinə, prinsiplərinə nəzər yetirsək cəmiyyətlər arası fərqlər aşkarlanır.
öldürdüyü insanı tanımıram. amma seçdiyi ləqəbi, yaşı, geyimi, duruşu etibari ilə qatil, öldürülən insanla böyük ehtimalla eyni sinifi təmsil edirlər. ataların başı aşağı salmamaq olaraq dəyərləndirdikləri çox qısıtlı və primitivdir. güvəndikləri allah və din simvolu var, arxalarında dayanacaqlarına inandıqları dostları var. amma o insanın "heç nə istəmirəm, arada məni də yadınıza salın" deməsi dramadır. zamanla unudulacağından qorxur və unudulacaq da.
soyuqqanlılıq məsələsində isə, qatil 8 ili gözündə böyütmür. 25 yaşında "cayıl" deyə kategoriyalaşdırılmış halda çıxacaq və şüur olaraq o adam sumqayıtda yaşadığı 8 illə, türmədəki 8 il arasında fərq görmür.

entry silmək

əslində bu tip alt mövzuları müzakirə edən biri deyiləm. amma sözlük və senzura anlayışlarına qısa fikirim var. bayaq, ilham əliyev sözlük yazarı olsa seçəcəyi nick başlığına entry yazdım. belə mövzulara yaxınlaşmıram, sadəcə ironiya ilə münasibət bildirdim və bu bizi poxa sala bilər olaraq silindi. aşmaq, cəmiyyət əlaqələri, dəyişdirmək qavramlarına uzun uzadıya entryləri boşuna yazıram biraz. george carlin izləyərək bushun söyülməsindən zövq almaq aşmaq mənasını vermir. ayrıca politik ironiya anlayışları var və mən heç kimi təhqir etməmişəm. sadəcə prezervatif ifadəsini daha loru dildə və qara ironiya olaraq yazmışdım.
ayrıca, (bax: prezervativ)