+12 əjdaha
1. 1961-ci ildə şərqi alman lideri *walter ulbricht*in əmri ilə inşa edilmiş, berlini iki hissəyə bölən beton divar.divarın tikilməsində məqsəd şərqdəki ağır idarə sistemindən qaçmaq istəyənlərin qərbi almanyaya sığınmasının qarşısını almaq idi. 1949-cu ildən bəri 2.5 milyon insan qərbi almanyaya köç eləmişdi. 1961-ci ildən həm berlin divarı, həm də iki ölkə arasındakı 1380 km sərhəd boyunca tikilmiş nəzarət məntəqələri milyonlarca qərbi almaniya sakinini bir növ açıq hava həbsxanasına məhkum etdi.
1989-cu ilin mayında qarboçov qərbi almanyaya olan ilk rəsmi ziyarətində *brejnev doktrini*nin tərk edildiyi xəbərini verdi. həmçinin elan etdi ki, moskva artıq asılı dövlətlərdəki siyasi işlər üzərində hərbi güc tətbiq etməyəcəkdi.
bu xəbərdən sonra ilk olaraq *macarıstan* *avstrya* ilə sərhədlərini açdı. ardınca digər şərq ölkələrində *referendum*lar baş qaldırdı. bu ölkələrdən yaşayan şərqi almaniya vətəndaşları axın-axın qərbi almanyaya gəldi.
7 oktyabr 1989-da şərqi almaniya 40 illiyini qeyd etdi, lakin tədbirlər rejim əleyhinə protestoya çevrildi.
keçid məntəqələrində minlərlə insan toplanması səbəbilə şərqi almaniya yetkililəri divar boyunca uzanan qapıların açılması və insanların nəzarət altında keçməsi əmrini verdi. lakin insanar divarların üstünə çıxdılar, əllərinə keçən əşyalarla divarı yıxmağa başladılar. 30 ilə yaxın şərqi və qərbi almanyanı ayıran divarlar, insanların təşəbbüsü ilə uçurulurdu.
berlin divarının yıxılmasının ardından şərqi almanyada çevrilişlər yaşandı. ilk olaraq ölkənin *erich honecker* vəzifəsindən uzaqlaşdı. 3 oktyabr 1990-cı ildə iki almaniya təkrar birləşdi.
bir neçə maraqlı fakt da qeyd edim.
başlanğıc illərdə divarın 12 km-i betondan, 137 km isə tikanlı məftillərdən ibarət idi. divar boyunca toplam 302 nəzarət məntəqəsi var idi. 1967-ci ildən sonra divarlar təqribən ikiqat böyüdüldü və 80-ci illərdə son halını aldı.
divar 97-i şərqi və qərbi berlin arasında, 95-i qərbi berlin və şərqi almanya arasında olan toplam 192 küçəni, 32 qatar relsini, 8 qatar və 4 metro xəttini və bir neçə gölü kəsirdi. su üzərində qayıqlarla nəzarət məntəqəsi və sualtı barmaqlıqlar qurulmuşdu.
divarın rəsmi olaraq yıxılmasına ilk olaraq 13 iyun 1990-cı ildə *bernauer küçəsi*ndə başlanıldı. 30 noyabrda isə divarın uçurulması başa çatdı. divardan geriyə qalan hidsələr yol inşasında istifadə edildi.
divarlardan keçmək üçün insanlar müxtəlif yollara baş vururdular. bəziləri maşınların baqajında gizlənir, bəziləri tunellər qazırdı. ən qəribə olanı isə, bir ailənin yüngül parçadan hazırladıqları balon ilə qərbi almanyaya keçməsi idi. bu hadisədən sonra yüngül parçaların satışı qadağan olunmuşdu.
divarı keçməyə çalışarkən təxmini 192 nəfərin öldürüldüyü, 200 nəfərin isə yaralandığı qeyd olunur.