cəmaləddin əfqani

qərbdə islamı normal şəkildə təmsil edən islam mütəfəkkiri. xüsusile fransada dövrün ziyalı şərq əsilli gəncləri ilə qurduğu əlaqələr və apardığı təbliğ, dinin klassik fiqih anlayışını silkələyirdi ona görə də ii abdulhamid onu dostluqla istanbula dəvət edib sonra ev dustağı edir. səbəb də osmanlının şərq siyasətini məhv etməkdir deyilənə görə. boğaz xərçəngindən vəfat edib. ən böyük tələbəsi də bediüzzaman said nursi olub. bəlkə də nursiyə görədir mən bununla ii abdulhamitin arasındakı münasibəti eynən tayyiblə gülənə bənzədirəm. qəbri 50-ci illərə qədər turkiyədə olub sonra əfqanistana aparıblar.

günü ifadə edən lətifə

deməli günün birində şah vəzirləri yığıb deyir "biz bu qədər zülm edirik camaata, bu camaat niyə üsyan eləmirlər" vəzirlər cavab tapa bilmir. şah əmr eləyir ki iş yerlərinin qabağına paz qoyun işçilər hər işə gələndə götünə paz soxub sonra içəri buraxın. nəsə fərman tətbiq edilir üstündən bir neçə gün keçir bir ağsaqqal saraya gəlir şaha xəbər veririlər ki bir rəiyyət gəlib şah sevinir yəqin xalq ağıllanıb etiraz edəcək yavaş-yavaş. nəysə ağsaqqal divana gəlib hüzura çıxır deyir " şah sağolsun, bu işyerlərinin qabağına paz qoyubsuz yaxşı eləyibsiz amma hər iş yerinə bir dənə paz qoyubsuz götümüzə paz soxulanda növbə olur işə gecikirik, siz gəlin bu pazların sayın artırın ki rahat olsun xalq üçün".

həsən səbbah

kim olduğu bilinmir sadəcə haqqında marko polodan sonra qərbə yayılmış və nizamülmülkün qətlindən sonra şərqə yayılmış əfsanələr var. əlamut qalasını hülakü xan lağım ataraq partlatdığı da digər tarix nağılıdır. `viktimin terror pisixologiyası` başlıqlı bir esse hazırlayanda bu şəxs haqqında bir çox mənbədən bir-biriylə kollizya yaradan faktlar görmüşdüm. dəqiq bilinən məlumatlar bunlardır, səlcuq dövləti vaxtı qurulmuş çox güclü iyerarxik təşkilatlanmış bir birlik olublar vəssalam qalan hərşey möhkəm dəlilə dayanmayan versiyalardır sadəcə. bir də marko polonun qərbə apardığı `assasins` termini birbaşa hasan sabbahın təşkilatı ilə bağlıdır. bəziləri bu sözün `xaşxaşiyun` sözündən əmələ gəldiyini deyirlər bəziləri isə `əsasiyun` sözündən əmələ gəldiyini deyir. xaşxaşiyun sözü hasan sabbahın fədailəri olan şərqdə xaşxaşilər deyilən insanların törətdikləri amansız cinayətləri xaşxaş qəbul etdikdən sonra törətdiklərini iddia etdiklərinə görə yaranıb, `əsasiyun` sözü isə islam dininin əsasları ilə yaşadıqları ilə iddia edənlər tərəfindən yaranıb. bir də bunların ismaililər təriqəti ilə bağlı olduğunu deyənlər də var ki ismaililər də şiəlikdə mürtəd qəbul edilən yalançı imam ismailin adı ilə bağlıdır.

orta statistik azərbaycanlı

xatirəsi işsizlik, ağlamağı rahat. cibində tək tək alınmış azərisi var west paketində. görünməyəni görür xəyallara çevrilmiş ümidləri var. görünmür özü gözlərin qabağında. hamı onun üçün çalışdığını deyir aktivisti, bürokratı, məmuru. onun üçün əlləşdiyini deyir böyük kreslo sahibləri. onu bir özü fikirləşmir. özü balalarını fikirləşir çünki. alçalmadan bu ayı necə yola verəcəyini fikirləşir. çünki gələn ay pulu çox olacaq qızına gəlincik ala biləcək oğluna top. bu tükənməyən gecələrinin ümidləridir. hansı ki o ürəyinin ən dərin yerində ölməyi fikirləşir. amma ölməmək üçün dua eləyir ailəsinə baxan olmaz. yaddaşı yoxdur, çox savadsızdır. dünən nə yediyini xatırlamır. çünki dünən yemək yeyərkən "sabah nə bişirəcəm ?" deyə fikirləşən arvadının gözlərinə baxırdı. o savadsız bir fərddir. insanlar onun kimi olmaq istəmirlər. çünki onun pis vəziyyətdə olduğunu bilirlər. amma kömək eləmirlər. çünki yeni binalar tikilməlidir, hollivud obrazlarının cildinə girməlidir gənclər, əyləncələr təqdim olunmalıdır, bu ölkənin gələcəyini pivəxanalarda pivəyə pul xərcləyərək danışmalıdır işıqlı gənclər, yeni villalarda yaşamalıdır zənginlər, yayda istirahatə xaricə gedilməlidir, bu kimi fəaliyyətlər olmalıdır. olmalıdır ki ölkəmiz və bu ölkənin gəncləri inkişaf etsinlər. o bu cəmiyyətin insanı deyil, ya da bu cəmiyyet insanlardan ibarət deyil. gecələr baxa bilir uşaqlarının üzünə utanmadan hər gün daha da gözəlləşirlər amma o azərbaycan kimi qalır. kimsə vəzifə üçün insanlığından keçir, kimsə bekarçılıqdan istefasın istəyir prezidentin, kimsə halına şükr edir, kimsə donur qaz ixrac edən ölkədə, kimsə 5 otaqlı evdə iki nəfərlə yaşayır, kimsə evsiz qalıb analoqsuz binalar şəhərində. o hələ də qızının üzünə baxır səhər qızı oyanmadan işə gedəcək çünki. səhərləri də olur bu həyatın amma analoqsuz səhərlər olmur analoji səhərlərə açır gözlərini məcburiyyətdən. təhqir olunduğu bir cəmiyyətdə iradesiz gülüş mimikası alır üzü rəhbər onu danlayanda. rəhbərin onu danladığın bilir, amma bilmir ki bir yerdə kreslo arxasında oturan bir insan onun olanı yeyir özü yeməyi yetmir kimi yaxınlarına da yedirdir, bilmir ki onun haqqında azik kəliməsin işlədənlər var ikrahla, onun savadsızlığın cinayət bilən insanlar var, bilmir ki bir yerdə oturub əlində başa düşmədiyi bir kitabla fitva verirlər namaz qılmayanların cəhənnəmə gedəcəklərini, bilmir ki məktəb adlanan bir tikilidə bir insan qızını dərsə göndərmədiyinə görə günahlandırır onu, qızının yamanmış cins şalvardan başqa bir paltarı olmadığını bilməyərək, bilmir ki bir yerlərdə ondan daha çox pul alsın deyə dövlət adlanan bəy daha çox imza atır vərəqlərə. onun günahı kasıb olmağındadı heç dostu yoxdu onun, onu dinləyən yoxdu, onu qonaq çağıran yoxdu, ona yaxın gələn yoxdu çünki o günahkardı günahı kasıblığıdı. onların günahı insan olmaqlarıdı onlar insandı. insan olduqlarına görə özləri kimi olmayana yuxarıdan baxırlar. onların insan olduğu bir cəmiyyətdə insan olmamaq şərəfli bir şeydir. bütün gün əziyyət çəkərək qazandığın pulla evinə aldığın çörək kimi.

kürk mantolu madonna

atatürkü hicv elədiyinə görə həbs edilən, bir türkçü tərəfindən döyülərək öldürülən sol meyilli ədib sabahattin alinin romanı. burjua həyatını ümumiyyətlə meşşanlığı tənqid edən yazardır sabahattin ali. kürk mantolu madonna əsəri şah əsəri sayıla bilər. həbsdə olduğu müddətdə yazdığı heca vəznli şeirlər 60-cı illərdən sonra alovlanan türk sosialist hərakatının məğlublarının laylasına çevrilmişdi. ahmet kaya da yazarın birçox şeirinə mahnı bəstələyib. edip akbayramın oxuduğu "aldırma gönül" mahnısı birçox filmin əsas mahnı parçası olub. bir də heçyerdə tam mətninə rast gəlmədiyim bu misraların müəllifidir:
görmek istersen denizi
yukarıya çevir yüzü
deniz gibidir gökyüzü

payız

payız çox sevib amma birlikdə heç cür xoşbəxt ola bilmədiyim qızı xatırladır mənə. o olmayanda daima onu və onun gözəl tərəflərini xatırlayıram. daima onu arzulayıram. amma o gələndə heç yanına gedib salam da vermirəm. bir kənarda dayanıram. o başqaları ilə söhbət edir arada göz ücu bir-birimizə baxırıq vəssalam. təklikdə qalsaq ondan qaçmağa, söhbətin bitməsini səbirsizliklə gözləməyə çalışaram. sanki yuxusuz gecələrimin düşüncəsi bu deyilmiş kimi iki üzlü şəkildə amma həqiqətən qaçmaq istəyərəm ondan. belədir payız. payız makyaşsız qız kimidir, saçını başının arxasında necə gəldi toplayan, gözündən yuxu axan, əlindən kitab iyi gələn, sol yanağında xırda bir sızanaq olan, dünyanı yox yaşamağı sevən bir qız kimidir.

sözlük yazarlarının arzuları

yaşamaq istəyirəm, qardaşlar. arzum yaşamaqdı. heçbir şey düşünmədən uzun-uzun baxmaq istəyirəm üfüqə. gecə yatanda günün analizin etmək istəmirəm. yemək yeyəndə sadəcə yeməyin duzunun yerində olub olmadığını fikirləşmək istəyirəm. bu ölkənin axrı hara gedir deyə düşünmək istəmirəm. bir diktatorun təbəəsi olmaq istəmirəm. öləndən sonra cəhənnəmə getməkdən qorxmaq istəmirəm. yaşamaq istəyirəm. sevdiyim qızın o bütün dəyərlərin üstündə olan dodaqlarından öpmək istəyirəm sadəcə o an onun dodaqların düşünərək. düşünmədən yaşamaq istəyirəm. heçnəyi düşünmək istəmirəm. nə sabah nə yeyəcəyimi nə karriyera nə də bu dünyanın gedişatını. düşünmək istəmirəm və yaşamaq istəyirəm. yağışlı bir payız günü çıxıb küçələrdə gəzişmək və nə oldu, bundan sonra nə olacaq deyə düşünmək istəmirəm. çay içmək istəyirəm... yaşamaq bir ağac kimi tək və hür.

yaponların qurandan elm öyrənməsi

yaponların qurandan elm öyrəndiyini iddia etmək nə qədər səviyyəsiz bir cahillikdən xəbər verirsə, quranda elmi tədqiqata qaynaq olacaq məlumatların olmadığını iddia etmək də o qədər cahillikdir. elm deyəndə istər təbiət elmləri olsun, istər fəlsəfi elmlər quranda tədqiq olunacaq çox şey var. bu kitabı istər ömründə bir-neçə dəfə suriyaya səfər etmiş məhəmməd adlı bir tacir yazmış olsun, istər mələk vasitəsilə peyğam göndərilmiş yaradanın elçisinə dediyi sözlərdən ibarət olmuş olsun məsələ ondadır ki bu kimi faktlar var. indi bir müsəlman ömür boyu açıb oxumadığı o kitabı müdafiə edəcək qədər arsızlaşa bilər ya da inanmayan biri heçvaxt oxumadığı o kitabı inkar edə bilər. amma o kitabda o məlumatlar var. o kitab əgər peyğəmbər olduğu iddia edilən şəxs tərəfindən yazılıbsa o insan dövrünün hətta indiki zamanın alimlərinin çox üstündə bir idrak və analiz qabiliyyətinə malik olub deməli. sadəcə hüquq, ictimai münasibətlər, cəmiyyət psixologiyası ilə bağlı çox geniş araşdırma mövzuları var o kitabda. və kitab müəyyən bir simmetriyaya sahibdir. yəni orginal dildə kitabın içində kitabın həcminə görə çox az söz var çünki bu sözlər müəyyən simmetrik qayda ilə sıralanıb. amma bu sıralanma o kitabı yazan yaxud o kitab göndərilən şəxs tərəfindən yəni islam peyğəmbəri tərəfindən kitab halına salınmayıb o öləndən sonra onun yaxınları tərəfindən kitab şəklində cildlənib. normal bir açıqlamaya görə kitabda olan məlumatlar iman, əqidə və fiqh(islam hüququ) ardıcıllığı ilə düzülüb. mən quranda olan elmi tədqiqat mövzularına girməyəcəm netdə kifayət qədər məlumat var onunla bağlı. sadəcə birşey deyim adamlar parlamentar sistemdə respublika üsul-i idarəsinin ilkin ibtidai formasını yaratmış və qadınlara seçki hüququ vermişdilər. islama inanıb inanmamaq subyektiv fikirdi amma bu kitabda olanları (yenə deyirəm gəlmə ya yazılma olduğuna baxmadan) yox saymaq, dırnaq arası baxmaq sadəcə fikirsizlikdir. bir düşünün abilər.

charles bukowski

amerikan beat ədəbiyyatından sonra xırda bir cərəyanın yazarlarındandır. underground yazır və loser deyə siyahıya aid edilir. böyük böhrandan sonra ortaya çıxmış bu beat ədəbiyyatı ədəbiyyatda istifadə olunan bədii təsvir və ifadə vasitələrindən ziyadə həyatı olduğu kimi verib insanların diqqətini mövcud problemə tam obyektiv çatdırmaq idi. amma məsələn hərşeyi qaydasında olan bir adamın həyatında oxunmalı heçbir şey yoxdur, ona görə bu cərəyan sonralar loser deyə adlandırdığımız bir insan kateqoriyası yaratdılar və o kateqoriya həyatı çatdırmağa başladılar. heçbir obrazı qəhrəman kimi vermədən sadəcə insan olaraq təqdim etdilər. insan da yeyən, içən, sikişən və sıçan bir varlıq olduğuna görə bu nəsil yazarlar bəzi təbəqələrə iyrənc görünən heçbir ədəbi bəzəklə bəzənməmiş şəkildə təqdim edirlər həyatı. ki sadə hər insan kimi bu obrazın həyatında da qeyr-i adi birşey olmur, bu insan üstün zəkaya sahib deyil və həyatı dindirmə qabiliyyəti yoxdur. bu insan fəhlədir qazandığı pulu içkiyə və qadınlara xərcləyir həyatı pox kimidir. məhz bu insanların həyatlarını bizə çatdırır bukowski və bu cür loserliyin bir əks təsiri var ki cəmiyyətin normal və üst qəbul etdiyi bir çox şeyi inkar və təhqir edir. əsasən yaradana inanır amma onu sevmir, əxlaq anlayışı yoxdur, estetik bütün zövqləri inkar edir. bu baxımdan underground ədəbiyyatın meat nəslinin yaxud loser kateqoriyasının inkişafında müstəsna xidmətləri olmuş radio diktoru bukowski sevdiyim yazarlardandır çünki kitablarında həqiqi həyatdan və qadınlardan danışır.

ilham əliyev

azərbaycan respublikasının 4-cü prezidenti. 25 ildir hüquqi və demokratik respublika olduğunu iddia edən azərbaycanda 23 ildir iktidar partiya mövqeyində qalan yap-ın sədridir 2005-dən bəri. ondan əvvəl də sədr çox da uzaq adam deyildi onun atası idi. cənab prezidentin özü nə olduğu tam açıqlanmayan biznes işlərindən sonra bir anda siyasətə girir. milli məclisdə və nazirlər kabinetində yer tutur sıra ilə. sonradan göstərdiyi siyasi dühası nəticəsində baş nazirliyə qədər yüksəlir və yap həmin ili qurucusunu deyil ilham əliyevin prezidentliyə namizədliyini irəli sürür. nə hikmətdirsə sabiq prezident həmin il vəfat edir və hazırkı başçı həmin il baş nazir olmuşdu və həmin il seçkilər var idi. cənab prezident 13 ildir ki kresloda respublikanın başı vəzifəsində qalır. dövründə iki dəfə konstitusiya dəyişikliyi olub hər iki dəyişikliyin də əsas mətni icraedici hakimiyyətin səlahiyyət müddəti və fəaliyyətinin digər sahələrinə aid idi. dövründə azərbaycan iqtisadi böhrana girib, infilyasiya və iki dəfə ardıcıl devalvasiya olub. cənab prezidentin hakimiyyəti illərində şairlər daha tez qocalıb, ədəbiyyat ölüb, incəsənətin qəbrini böyük qafqazdan axan yağış suları yuyub aparıb, sevgililər ayrılıb, telefonların zaryadkaları o sevilən mahnı oxunan vaxt bitib, yalqızlar özlərini daha yalqız hiss edib, küçə itləri ac qalıb, nəsli kəsilməkdə olan heyvanların nəsli kəsilib, ilhamə quliyevə ölüb, elza seyidcahan əzrayılı qorxudub, çiçəklər solub, gözlər dolub və bizi ən çox kədərləndirən siqaret bahalaşıb.