siyasi nihilizm

bütün siyasi qurumların: dövlət, hökümət, partiya, rəhbərlik, məclis və s. dağılmasının zəruri olduğunu düşünən və bunu inkişafın tək yolu olaraq görən siyasi düşüncə tərzi.

nihilizm zehinlər arası dünyada heç bir dəyərin, mənanın, funksionallığın, məqsədliliyin və aliliyin olmadığını düşünən fəlsəfi cərəyandır və uyğun olaraq da, nihilizmin alt qolu olan siyasi nihilizm siyasi məcrada heçbir dəyərin və mənanın olmadığını düşünür və dövlətin, sosial qurumların, hökumətlərin avtoritariyasını rədd edir.

bu siyasi-düşüncə tərzi anarxizm ilə bir çox nöqtədə bənzərlik və eynilik göstərsə də, aralarında bir neçə fərqli məqam vardır.
1. hər hansı bir anarxist dünyada mənanın, aliliyin və ya məqsədliliyin olduğunu düşünə bilər. Lakin, siyasi nihilist bununla razılaşmır.
2. anarxizm avtoritariyanı tamamilə aradan qaldırdıqdan sonra cəmiyyətin nizamlı şəkildə formalaşmasının zərurəti ilə razılaşa bilər. halbuki, siyasi nihilizm bununla da razılaşmır və sosial qurumların zərurətini rədd edir. həmçinin, siyasi və sosial quruluşların aradan qaldırılmasından sonra alternativ ideya ortaya qoymur.


həmçinin, ADP sədri Sərdar Cəlaloğlu eldar quliyevin “Bu gün mən zərrə qədər də olsa şübhə etmirəm ki, ölkədə hökm sürən vətəndaş ətalətinin, kütləvi xof və passivliyin, eləcə də siyasi nihilizm və simasızlığın əsas baiskarları sırasında, mövcud rejim sahibləri ilə yanaşı, bəzi müştəbeh müxalif liderləri də vardır.” ifadələrinə bu cür cavab vermişdir:
"Eldəniz Quliyev öz qrup maraqlarından çıxış edərək addımlarımızı kölgəyə salmaq istəyir. Buna da onun ağlı çatmaz, çünki siyasətçi deyil, siyasi prosesləri təhlil etmək, nəticə çıxarmaq üçün onun heç bir potensialı yoxdur". S.Cəlaloğlu daha sonra deyib ki, Eldəniz Quliyevin nihilizm ifadəsinin mənasını başa düşüb-düşmədiyini dəqiq bilmir: "Ona sual verin, aydınlaşdırın görün nihilizmin nə olduğunu bilirmi? Nihilizm müəyyən bir dövrün dəyərlərinin hamısından birmənalı imtina etmək deməkdir. Biz son 25 ildə hansı dəyərlərdən imtina etmişik? Bəlkə, demokratiyadan, insan haqlarından, xalqa məhəbbətdən, dövlətçilikdən imtina etmişik? Adam terminlərin mənasını bilmir, amma fikirləşir ki, xalqa aydın olmayan terminlər işlətməklə siyasətçi olacaq. Sən get nihilizm terminin mənasını öyrən, gör nə danışırsan".

mənbələr:
1. link1
2. link2
3. link3

sözlük paradoksu

Prima facie * based on the first impression; accepted as correct until proved otherwise. paradoksal görünsə də, əslində daxilində paradoksallıq ehtiva etməyən "problem".

ilk öncə, apollo nickli yazarın iddialarını və bu iddialardan əldə etdiyi nəticələri analiz etmək lazımdır. Apollonun ön-qəbulları və nəticəsini aşağıdakı kimi formulasiya etmək olar:
1. sözlük "ədalət" və "demokratiya" şüarlarını çoxdan buraxıb və bu o deməkdir ki, sözlük ədalətsiz yerdir.
2. sözlüyün ədalətsiz olması sözlükdəki qaydalara riayət edilməməsi deməkdir.
3. sözlükdəki qaydalara riayət etməmək sözlükdəki #216698 nömrəli "entry"-nin o məşhur 4-cü maddəsinə də əmək etməməkdir.
4. #216698 nömrəli "entry"nin 4-cü maddəsinə əməl etməmək sözlüyün ədalətli yer olması deməkdir.
nəticə: sözlüyün ədalətsiz yer olması üçün ədalətli, ədalətli yer olması üçün ədalətsiz olması şərtdir.

Bu problemi araşdırmaq üçün bir neçə məqama diqqət etmək lazımdır:
1. "sözlük" nə deməkdir.
"insan" deyilən zaman təkcə "qulaq," "beyin," "göz," "cinsi orqan" kimi individual hissələr anlaşılmır. "insan" deyilən zaman individual və fundamental parçaların bütünü və vahidi olan "varlıq" anlaşılır. həmçinin, "sözlük" deyilən zaman da, yalnızca yazarlar, moderatorlar yox, aşağıdakı parçaların bütünü anlaşılır.
1. sözlüyün kod hissəsi
1.1. back-end code
1.2. front-end code

2. sözlüyə daxil olan canlılar
2.1. sözlüyə oxuyucu kimi daxil olan insanlar
2.2. sözlükdə umbay edilmiş və ya hələ "yazar"lıq şərəfinə nail ola bilməmiş umbaylar
2.3. sözlükdəki yazarlar
2.3.1. sözlükdə sadəcə yazar olanlar
2.3.2. sözlükdə partizan olan yazarlar
2.3.3. sözlükdə moderator olan yazarlar.
2.3.3.1. sözlükdə sadəcə moderator olan yazarlar.
2.3.3.2. sözlükdə admin olan moderator.
"sözlük" deyilən zaman, sadalanan parçaların nə "biri", nə də "bəziləri" ehtiva olunur. sözlük bu parçaların vahidləşmiş bütünüdür. Lakin, "x" şəxsi "sözlük" deyən zaman qəsdən bu parçalardan bəzilərinə istinad edirsə, bu zaman istinad edilən parçanı müəyyənləşdirmək üçün istinad edilənə lütf edilmiş əlamətlərə nəzər salmaq lazımdır.

2. ədalətli olmaq nə deməkdir?
qısaca ifadə etmək lazımdırsa, ədalətli olma mühakimə zamanı mühakiməedicinin qərəzlərdən münəzzəh olaraq rasional qərar verməsi və ya haqqa uyğun qərar verməsi deməkdir. ədalətli olmaq hərkəsə bərabər şəkildə pay verilməsi olmamaqla bərabər, hər kəsə layiq olduğu qədərini verməkdir.

3. ədalətli olma şüarına sahib olmaq nə deməkdir?
hər zaman və hər bir şərt altında ədalətli olacağına söz verən və ədalətli olmağa çalışan şəxs "ədalətli olma şüarı"na sahibdir.

4. ədalətli olma şüarını buraxmaq nə deməkdir?
ədalətli olma şüarına sahib olan şəxs bu şüarı buraxdığı zaman ifadə edilən şəxsin hər zaman və hər şərt altında ədalətli olmağı buraxdığı, lakin istəsə ədalətli, istəsə ədalətsiz olaraq davrana biləcəyidir. buradan iki mümkün hal ortaya çıxır:
4.1. şəxs istəsə ədalətli davranacaqdır.
4.2. şəxs istəsə ədalətsiz davranacaqdır.

5. sözlük "ədalətli" olma şüarını çoxdan buraxıb dediyi zaman nə başa düşülür?
"ədalətli olmağın" sözlüyün hansı hissəsinəsə yoxsa vahid sözlüyə aid edildiyini müəyyənləşdirmək üçün, ədalətli olmaq əlamətinin nələrə aid edilə biləcəyini müəyyən etmək lazımdır. 1-ci hissədə sadaladığım parçalardan yalnız və yalnız "umbaylar," "yazarlar," "partizan yazarlar," "moderator yazarlar" və "admin yazar" ədalətli olma xüsusiyyətinə sahib ola və bunu buraxa bilər. çünki, "ədalətli olmaq" şüurlu hərəkət tələb edir ki, bu da yalnız "sözlüyün tərkibində olan" canlılara aid edilə biləcək xüsusiyyətdir. lakin, "ədalətli olmaq" "mühakimə etməyi" tələb etdiyi üçün və yalnız moderatorlar və admin mühakimə etmə iqtidarında olduğu üçün "sözlük ədalətli olma şüarını buraxıb" dediyimiz zaman "moderatorlar və admin həmişə və hər şərt altında ədalətli olacağına söz və vəd vermir" başa düşülür.

nəticə1: moderatorlar və adminin hər zaman ədalətli mühakimə etmə məcburiyyətinin olmaması vahid və bütöv sözlüyün ədalətsiz yer olması mənasına gəlmir.

6. "qanun" nədir?
qanun müəyyən bir cəmiyyətdə rəhbər şəxslər tərəfindən hazırlanmış və cəmiyyətə daxil olan fərdlərin riayət etmələri lazım olduqları çərçivə. qanun ədalətli də ola bilər, ədalətsiz də. məsələn, "x" ölkəsində rəhbər şəxs öz oğluna maşın almaq üçün o cəmiyyətdə yaşayan fərdləri işlətmək barədə qanun tərtib etsə, bu ədalətsiz olacaq, lakin yenə də qanun olacaq. yəni, qanunlara riayət etmək həm ədalətli ola bilər, həm də ədalətsiz.

sözlükdə qanunlara kim riayət edir?
"müyyən şəxs tərəfindən qoyulan qanuna riayət etmək" şüuri hərəkət tələb etdiyi üçün sözlüyə daxil olan canlılar bu qanuna riayət edə bilər. lakin, qanunvericilər qanun qoymalı, digərləri riayət etməlidir. yəni, qanuna riayət etməli olanlar "umbay," "yazar" və "partizanlar"dır.

nəticə 2. sözlükdəki qanunlara riayət olunmalıdır dediyimiz zaman, bu, sözlükdəki "umbay," "yazar" və "partizanlar"a şamil olunur və "ədalətli və ya ədalətsiz olma" əlamətlərini əhatə etmir

8. "sözlüyün #216698 nömrəli "entry"nin 4-cü maddəsinə əməl etməsi" nə deməkdir
moderatorlar və admin hər zaman və hər şərt altında ədalətli olmaq məsuliyyətlərinin və vəzifəsinin olmadıqlarını bildirir və "umbay," "yazar" və "partizanlar"ın "moderatorlar və admini" ədalətsiz davrandığına görə mühakimə və tənqid etməyə hüququ olmadığı olmadığını qanun edir.


ümumi nəticə:sözlüyün ədalətli yer olması üçün onun ədalətsiz olması və ədalətsiz yer olması üçün də ədalətli yer olması şərt deyil.

neqativ ekzistensiallar

subyektin mövcud olmama predikativinə, əlamətinə, sahib olduğu cümlələr.

"şaxta baba mövcud deyil." kimi cümlə işlədən zaman şaxta baba subyektinin mövcud olmama əlamətinə sahib olduğunu ifadə edirik. Lakin, bu ifadə kvadrat dairəvidir ifadəsi kimi yanlışdır.

Bir cümlənin doğru olması üçün "doğru cümlələr" barəsində ön-qəbullar etməliyik. Əsasən, aşağıdakı ön-qəbullar daha uyğun hesab edilir:
1. Yalnız və yalnız hansısa məna ifadə edən cümlə düzgün ola bilər.
2. Məna ifadə edən cümlədə, cümlənin hər bir üzvü məna ifadə etməlidir.
3. Əgər təkdə olan hansısa ifadə mənalıdırsa, o ifadə "var olan nəyəsə" işarə edir və onu təmsil edir.
4. Əgər "x" nəyisə ifadə edirsə, "x yoxdur" ifadəsi yanlışdır.

david hume düşüncəsinə görə, " x vardır" və "x mövcuddur" ifadələri eyni mənanı ifadə edirlər. Lakin, bəzi filosoflara görə "var olmaq" və "mövcud olmaq" fərqli anlayışlardır. Tanrı mövcuddur deyilən zamanın, tanrının varlıq olaraq mövcud olması anlaşılır. Amma, Tanrı vardır deyilən zaman "Tanrı anlayışı vardır" və ya "X tanrılıq əlamətinə sahibdir" başa düşülür.

Obyektin mövcud olmamasına dair cümlələrin düzgün ola biləcəyinə dair:
1. Biz bu paradoksa aristotelin məntiq anlayışı prizmasından yox, kvantor məntiqinin perspektivindən baxsaq, problem həll edilmiş olur.
Aristotel məntiqinə görə, doğru cümlələr subyekt və predikatdan ibarətdir. Yer kürəsinin ikinci peyki yoxdur. cümləsini dediyim zaman subyekt yer kürəsi, predikat isə ikinci peykdir. Subyekt heçbir var olan obyekti təmsil etmədiyi üçün bu cümləni ifadə etməmiz məntiqsizdir. Lakin, həqiqətən də, yerin ikinci peyki yoxdur. Prima facie, * based on the first impression; accepted as correct until proved otherwise. cümlənin doğruluğu məntiqsiz olsa da, ontolojik olaraq bu doğrudur.

Riyazi analizdə "Dəyişənləri olan nəqli cümlədə dəyişənlərin yerinə onların mümkün qiymətlərini yazdıqda mülahizə alınarsa, onda belə nəqli cümlə predikat adlanır. Mülahizə yalnız və yalnız o zaman "D" doğruluq qiymətini alır ki, "x"-ın hər bir mümkün qiymətinə qarşı "y"-ın elə qiymətini göstərmək mümkün olsun ki, bu qiymətlərdə A(x,y) mülahizəsi doğru olsun.

Bu nəzəriyyəni məntiqə uyğunlaşdırsaq,
1. " Elə bir x var ki, ...x...." ifadəsi ∃x(…x…) kimi yazıla bilər. Burada, ∃ mövcudluq kəmiyyətidir. * existential quantifier

2. "Elə bir x mövcuddur ki, ...x...." ifadəsi "∃x(E!x & …x…)" kimi yazıla bilər. Burada E! mövcudluq predikatıdır.

3. "Bəzi şeylər mövcud deyil" ifadəsi "∃x(¬E!x)" kimi yazıla bilər. Burada ¬ işarəsi inkarlıq əlamətidir.

Yerin ikinci peyki mövcud deyil cümləsi "¬ ⱻxPx" kimi yazıla bilər. Bu, "elə bir x yoxdur ki, yer kürəsi y-nə uyğun gəlsin." kimi oxunur. Yəni, burada "yerin ikinci peyki"nə "mövcud olmama əlaməti" verilmiş olunmadı. "yerin ikinci peyki anlayışı"nın gerçəklikdə heçbir obyekt ilə uyğun olmadığını bildirdik. Yəni, bu "Yerin ikinci peykinin özü" haqqında cümlə yox, "yerin ikinci peykinin anlayışı barədə" bir cümlədir.


mənbələr:
1. link1
2. link2
3. link3

yazarların ən pis pərt olduğu an

9-cu sinifdə oxuyan zaman sevgilim(?) ilə buraxılış imtahanına hazırlaşmaq üçün eyni hazırlığa gedirdik. daha sonra, mənim səhvlərim nəticəsində ayrıldıq, ancaq yenə də eyni hazırlığa getməyə davam edirdik. ayrı olduğumuz zamanların birində dərs vaxtı sevgilim pəncərənin qabağında oturduğundan çox pis öksürməyə başladı. mən də durub pəncərəni bağladım, jaketimi ona verdim. dərs bitəndən sonra, çox sağ ol lucifer dedi. mən də yenidən nəsə alınarmı ədası ilə onla məktəbin binasından çıxana qədər danışmağa başladım. binadan çıxandan sonra kurtkamı da təklif etmək istədim ki, həm evə gedənə kimi üşüməsin, həm də aramız düzəlsin. bir də gördüm, bir oğlan gəldi, qısa qucaqlaşma etdilər və əlindən tutub getdilər. mən də pərt vəziyyətində arxalarıyca baxa-baxa qaldım.

həqiqəti əxlaqla açıqlamaq

əsasən mövqelərin qarşıdurmasında iki tərəfdən birinin qarşı tərəfin nəzəri olaraq üstün olduğunu sezdiyi halda əl atılan vasitə, psixoloji qalibiyyətə səbəb olan strategiya.

moral nihilizmin ana fikri ilə mütənasib olaraq öncədən bildirmək istəyirəm ki, var olanlar çılpaqdır, ona əxlaqi dəyərləri lütf edən subyekt və subyektin zehnidir. Yəni, bu yazıda həqiqət olaraq adlandırılan "özlər" və "varolanlar" yalın və dəyərsizdir. * dəyərsiz dedikdə, mənasız, bihudə demək istəmirəm. demək istədiyim odur ki, heçbir əxlaqi, mənəvi, şəxsi dəyər həmin obyektə yüklənməyib. Həqiqət "yaxşı," "pis," "düzgün" deyildir, "var" və ya "yox"dur.

Varolanların idrakında iki xüsusiyyət vardır: birinci və ikinci dərəcəli xüsusiyyətlər. Birinci dərəcəli xüsusiyyətlər varlığın öz və cövhərində olan obyektin genişliyi, sıxlığı, ölçüsü, məkanda yer əhatə etməsi kimi keyfiyyətlərdir. ikinci dərəcəlilər isə varlığın cövhərində olmayan, subyektin obyektə bəxş etdiyi rəng, səs kimi keyfiyyətlərdir. Mən, ikinci dərəcəli xüsusiyyətlərə funksionallıq və əxlaqilik kimi "dəyər"ləri də əlavə edirəm. Məsələn, qayçı dedikdə bunu oxuyan subyektin zehnində, böyük ehtimal ilə, nələrisə kəsmək üçün istifadə olunan varolan maddi obyekt gələcəkdir. Halbuki, qayçını heçvaxt qayçı ilə tanış olmayan birinə göstərsən və ona bunun nə olduğunu soruşsan, "haçalı, dəmirdən bir əşyadır" cavabını alacaqsız. Bu da onu göstərir ki, qayçıya "kəsmək" funksiyasını bəxş edən subyektdir. Obyektin "öz"ündə funksionallıq yoxdur. Həmçinin, müsəlman * burada, müsəlman isimi şərti xarakter daşıyır. birinə "sex toy" göstərsən, onu "əxlaqi cəhətdən pis" olaraq adlandırar. Cinsi həzzini pik həddə çatdırmağı sevən birinə "sex toy" göstərsən, onu "əxlaqi cəhətdən normal və faydalı" adlandırar. Halbuki, "sex toy"un nə olduğu barədə heçbir fikirə sahib olmayan birinə göstərsəz, böyük ehtimal ilə, onu "maddi əşya" olaraq adlandırar. Buradan bu nəticəni almaq olar ki, subyektin zehnindən asılı olaraq dəyişməz və sabit qalan "birinci dərəcəli xüsusiyyətlər"dir. Həqiqət də, özü etibarilə dəyişməz və sabit olmalıdır. Əks təqdirdə, onu həqiqət adlandırmaq olmaz. * john locke sevinir, barkley sad

Tanrının ontoloji prizması ilə əlaqəli qruplardan olan "ateizm," "teizm" və " aqnostizm"ə aid olan şəxslər öz aid olduğu mövqenin fikirlərinin doğruluğu, yəni həqiqi olmasını qabartmaq üçün həqiqəti əxlaq ilə açıqlamağa çalışırlar. Məsələn, özlərini deizm cərəyanına aid bilən şəxslər dinlərdə təsvir edilən tanrı obrazının "qəddar," "zalım" olmasını irəli sürərək, bu səbəbə əsasən dinlərin həqiqət olmadığını iddia edirlər. Ateistlərin bir çoxu da, dinlərdə təsvir edilən tanrı obrazının şəxsləri azadlıqdan məhrum etdiyinə görə tanrının olmadığını iddia edir. Həmçinin, müsəlman teistlər "məhəmmədin peyğəmbərliyindən öncə qız uşaqları diri-diri basdırılırdı; məhəmməd ibn abdullahın bisətindən sonra cəmiyyət əxlaqlı oldu" iddiası ilə məhəmmədin gətirdiyi dinin haqq dini olduğunu, quranın da bir çox müsbət əxlaqi davranışlara sövq etdiyinə görə islamın tanrısının ontoloji baxımdan həqiqi olaraq adlandırırlar. Bu kimi iddialar, həqiqət baxımından olmasa da, praktik baxımdan düzgün ola bilər. Lakin həqiqət barəsində danışmaq üçün əxlaq kimi ikinci dərəcəli keyfiyyətlər qırağa qoyulmalıdır.

ağlın və həqiqətin ədəbə ehtiyacı olmaz. ağıl sahibləri düşünən zaman deyil, danışan zaman ədəbli olar.


şəkil: nuda-varitas (çılpaq həqiqət)

sözaltı günlük

salam.

detachment filmində Henry Barthles'in bu cümlələri ilə başlamaq istəyirəm.
"I'm young and I'm old, I've been bought and I've been sold, so many times. I am hard-faced, I am gone."

Nə qədər duyğu həyatımı ikinci plana atıb, nəzəri və rasional düşüncə həyatıma daha çox vaxt ayırmaq istəsəm də, hər ikisinin bir-biri ilə sıx əlaqədə olduğunu diqqətimdən qaçırmışam. Birini ön plana çıxardıqda digərini daxilimdə basdırmalı oluram və istənməyən anlarda üzə çıxır.

1 il öncə bağlı olduğum ali və müqəddəs fikir var idi. Ona həddindən artıq bağlı, sadiq və aşiq idim. Allaha eşq yolu ilə çatmaq istəyirdim. Füzulinin qəzəllərini oxuyaraq, Füzulinin vəsf etdiyi gözəlliyi Allahı düşünərək oxuyurdum. O həm dərdim idi, həm də dərdimə təbib. Artıq o hal almışdı ki, o'ndan başqa heç bir şey məni maraqlandırmırdı. bir dəfə istəmədən etdiyim əməlin "xamaneinin fiqh dəftərçəsi"ndən günah olduğunu öyrəndim, hönkür-hönkür ağladım. Daha sonra isə, "mənəvi zənginliyimi" artırmaq üçün islami ədəbiyyat oxumağa başladım. mürtəza mütəhhərini oxuyaraq fəlsəfə ilə tanışdım. Fəlsəfə ilə tanışlığım ilə birlikdə həyatımın tamamını əhatə etmiş duyğu öz sahələrini yavaş-yavaş itirməyə başladı. Artıq rasionallıq tədricən həyatımda yer almağa başladı. Düşünmə fəaliyyətinə qədəm qoyduğum andan şübhələr də özü ilə birlikdə gəlirdi. Elə şübhələr olurdu ki, biraz düşünərək, daxilimdə, əksini isbat edə bilirdim. Ancaq elə etirazlar var idi ki, özümü aid etdiyim "ordu"da ona qarşı gələcək qədər güclü fikirlər yox idi. Beləliklə, ağrılı-əzablı gecələrim başladı. Bir neçə ay şübhələrin nəliyi və necəliyi ilə özümü məşğul edərək əzablar çəkdim. Lakin, ən ağır və son zərbələrdən biri Nietzsche tərəfindən gəldi. Onun will to power məfhumu bütün yaxşılıq, düzgünlük sistemlərimin üstündən xətt çəkdi. Həqiqətən də, yavaş-yavaş tanrını öldürdü. Artıq namaz qılarkən, rüku və səcdədə olarkən Allahın eşqini deyil, Allahın həqiqətən də var olub-olmamasını düşünürdüm. Belə namaz qılmaqdansa, bir müddətlik namazı kənara ataraq düşüncə həyatıma üstünlük verib özümdə natamamları tamam etdikdən sonra qərarımı verərəm deyə düşündüm. Beləliklə, metafizika sahəsinə baş vurdum. Lakin, tədricən bu mövzu da, məndə aktuallığını itirdi və metafizikanı lazımsız, faydasız, gərəksiz bir sahə kimi görməyə başladım.

Alber kamyünün "Yad," Jean-Paul-Sartrenin "Bulantı" əsərlərini oxuduqdan sonra daxilimə çıxması çox qüvvə tələb edən "heçlik dalğası" daxil oldu. Artıq mənim üçün heçnəyin mənası qalmamışdı. Vətən müharibədədir? Neyləyim. Babam öldü? Neyləyim. Atamı həbs etdilər? Neyləyim. Qeyri-müəyyənlik və heçlik burulğanında qala-qala məhv olurdum. Özümü heçbir mövqedə,"ordu"da aid etmədiyimdən heçliyə sığınmışdım. Heçnəyə bağlı olmayaraq azad olduğumu xəyal edirdim. Halbuki, heçnəyə bağlı olmamaq hərşeyə bağlı olmaq demək idi. "əxlaqi cəhətdən Yaxşı" olmağın vacib olmamasını düşünərək "əxlaqi cəhətdən pis" olurdum. Bir neçə dəfə qeyri-müəyyənlikdən azad olub özümü hardasa görməyə çalışdım, alınmadı.

Sözlük, artıq heçbir əxlaqi sistemim, özümdən üstün saydığım ali fikirim olmamasından bitkinlik hiss edirəm. Hərşeyi öyrənməyə çalışıram, birşeyi öyrənməyə çalışmıram. diqqətimi bir mərkəzə verə bilmirəm, dağılıram.

I realized something today. I'm a non-person, sözlük. You shouldn't be here, I'm not here. You may see me, but I'm hollow.

#sözaltı şeir

ey ətrindən doya bilmədiyim güli-rəna, * gözəl
feyz verir mənə səndən həm surət, həmi məna

neyçün axı baxmıyırsan sən heç mən tərəfə,
bir ləhzə * baxış, nəzər ilə olaram mən qapında gəda * qul, nökər

leyla misali salmısan məni sən çöllərə,
razıyam, şirindir mənə səndən gələn bəla

özümlə danışanda belə sənsən müxatib, * xitab olunan şəxs
ayineyi- qəlbdən * qəlb aynası görməzsən bir kəlmə rəva?

sənin çöhrənə dalıb pozdum mən orucumu,
eşqin orucunda, ey lucifer, olmaz qəza.

kəlamullah

məhəmməd müctehid şəbüstəriyə əsasən Quranın özü etibarilə olmadığı, lakin qaynaqlandığı mənbə olan kəlam.

Quranı birbaşa olaraq kəlamullah misali düşünsək, məhəmməd peyğəmbərin bu kəlamları insanlara ötürməkdə sadəcə bir mikrofon və ya kanal kimi fəaliyyət göstərdiyini demiş olarıq. Halbuki, bu bir neçə səbəblərlə düzgün fikir deyil:

1) Quranda Məhəmməd peyğəmbər "yüksəldilmiş" anlamında olan "məbus", yəni "elçi" kimi isimləndirilmişdir. Hira dağında Məhəmməd peyğəmbər "yüksəldiləndən" sonra onun həyatında köklü dəyişiklər olmuşdur. Belə ki, o səylə, inamla insanları Onun bəyan etdiklərinə iman etməyə çağırır, cəmiyyət daxili dərin dəyişiklər edirdi. Onun fəaliyyəti coşğulu olmuşdur. Əgər Məhəmməd sadəcə "mələklərdən və ya tanrıdan gələn ifadələri insanlara bəyan edən ötürücü kanal və ya mikrofon" rolunu ifa etmiş olsa idi burada "yüksəldilmişlik"dən və ya "coşğu"dan söhbət belə gedə bilməzdi.

2) 7-8-ci əsr Ərəb cəmiyyətində insanları təsirləndirən şəxslərə "sehrbaz," "şair," "kahin" deyirdilər. islam müxalifləri də, məhəmməd peyğəmbər quran oxuyarkən müxatiblərini (müraciət olunan) təsirləndirib onların iman etməyinə səbəb olduğundan ona "sehrbaz," "kahin," "şair" kimi təxəllüslər qoşmuşdur. Əgər məhəmməd ibn abdullah sadəcə qeybdən gələn səsləri ötürmək üçün bir vasitə olsa idi ona bu ləqəblər qoşulmazdı. Çünki, şair, kahin və sehrbazlar başqaları tərəfindən idarə edilməz, özləri öz işləri ilə məşğul olarlardı. Peyğəmbər də öz kəlamını söylədiyindən ona bu isimlər verilmişdi.

3 )Quranda təbiət fenomenlərini Tanrı ayəsi kimi adlandırmaq onların öz təbii səbəblərinə mənsub olmadıqlarını ifadə etmək deyildir. Həmçinin, Quran ayələrini də Tanrı ayələri olaraq adlandırmaq bu mətnin peyğəmbərə aid olmadığı anlamına gəlməz.

4) Bəyan sistemi olaraq dilin əmələ gəlməsi və davamiyyətini qoruması üçün 5 şərt vardır:
1. Dilin qaynaqlandığı danışan və düşünən mehvər (bir şeyin əsasını təmin edən məğz, amil). 2. Dilin yönəldiyi adres olaraq dinləyən mehvər. 3.Dilin qaynaqlandığı mətn mehvəri. 4. Ortaq ünsiyyət və ifadə məkanı olaraq xalq mehvəri. 5. Dilin bəyan etdiyi məzmun mehvəri.
Burada dilin qaynaqlandığı danışan mehvər dedikdə, düşünən və sözlərinin ona aid edilməsi mümkün olan mehvər nəzərdə tutulur. Əgər bir şəxs müəyyən sözlərin ona mələklər kimi vasitələrlə qiraət edildiyini söyləyib bunları dinləyicilərinə bir mikrofon kimi yansıdar və daha sonra "bu sözləri deyən mən deyiləm" deyərsə, bunun "təsdiq dəlili" olmayacaqdır. Bu cümlələrin arxasında heç bir ciddi iradə görülə bilməz. Bu cümlələri açıqlayıb incələmək də mümkün deyil. Bu cümlələr dilin 5 mehvərindən yoxsul olduğu üçün heçkimin kəlamı sayılmaz və bu ifadələr ərəb dilinin nümunələri kimi hesab olunmaz. Əgər bu bəyanların bir söyləyicisinin, onun da Tanrı olduğunu fərz edərsək burada Tanrının müxatibi ( müraciət olunan) məhəmməd peyğəmbər olacaqdır. Məhəmməd peyğəmbərin sadəcə ötürücü kanal kimi oxuduğu ifadələrin isə söyləyicisi olmayacaqdır. Çünki müxatiblər Peyğəmbərin iç dünyasında nələrin olduğunu anlaya bilməzlər. Kimlərlə və necə danışması ancaq peyğəmbərin haqqında bilgiyə sahib ola biləcəyi sahələrdir. Bu vəziyyətdə, Məhəmməd müxatiblərindən qurana yalnız tanrı kəlamı olduğu üçün iman etməsini istəyəcəkdir. Bu isə xalqdan anlamadan iman etmələrini istəməkdir. Xalqın quran kəlamlarını anlaması üçün peyğəmbərin quran ayələrini təfsir etməsi, açıqlaması lazımdır. Əgər islam peyğəmbəri heç kimsəyə aid olmayan kəlamı sadəcə ibadət yolu ilə anlamasını istəsəydi, "Məgər onlar Quran haqqında düşünmürlərmi? Yoxsa qəlbləri qıfıllıdır?" deməzdi. Bir neçə yerlərdə də, “Bu (Quran) isə açıq-aşkar ərəb dilindədir”. deyilmişdir. Yəni ki, Quran bəyan edilənlərin bir söyləyicisi olduğunu açıq aşkar bəyan edir ki, bu da düşünən və sözləri ona aid edilə biləcək olan məhəmməddir.


nəticə: Günümüzdə Qurani-kərimdə mövcud olan ayələr söz və məna olaraq Tanrı tərəfindən xalqa duyurulmaq üçün məhəmmədə göndərilməmişdir. Həm söz, həm də məna peyğəmbərin özünə aid olmuşdur. Quran ayələri vəhyin özü deyil, vəhyin məhsuludur. Tanrı vəhy yolu ilə məhəmmədə bu kəlamları söyləmə haqqını, yəni bu kəlamların məhəmmədin özündən gəlməsini təmin edəcək təcrübəni, experience-i vermişdir.



mənbə: məhəmməd müctehid şəbüstəri- varlığın peyğəmbəranə oxunuşu nəzəriyyəsi

bədii ədəbiyyat oxuyanların deizmə yönəlməsi

önqeyd: bu mətndə yazılan cümlələr texnik ağıla əsaslanmır. burada cümlələrin ümumi şəxsli olması bunu bütün bədii ədəbiyyat oxuyucularına aid etdiyim mənasına gəlmir. şəxsi təcrübələrdən irəli gələn və praktik ağıla əsaslanan nəticələrdir.

Ağılın və duyğunun özlərinəməxsus tətbiq və təsir sahələri vardır. Praktik həyatımızda yer tutan "sevgi," "davranış tərzləri," "nifrət," "dostluq etmək" kimi anlayışlar ağıla əsaslana bilməz, çünki ağılın və mühakimənin bu sahələrə təsir etmə hüququ və bacarığı yoxdur. Bu kimi məfhumları hisslər, duyğular və xəyal ilə mənalandıra bilər və həyatınıza daxil edə bilərsiniz. Lakin, əgər obyektiv həqiqətdən bəhs edilən zaman ağılın burada dominantlığını qeyd etmək lazımdır. Ələlxüsus, kainatın yaradılışı haqqında danışırıqsa burada duyğular və xəyal ikinci planda qalmalı və ağıl, məntiq və əlimizdə olan sübuta əsaslanan mühakimə yürüdülməlidir. Bir sözlə desək, kainatın başlanğıcı və yaradılış problemi duyğularla yox ağılla həll olunmalıdır.

insanın inanma və düşünmə tərzi oxuduğu kitablardan, dinlədiyi söhbətlərdən və iç-söhbətlərdən təsirlənir. Roman, povest, hekayə kimi mətnlərin əsasən məqsədi müəyyən məsələni duyğular vasitəsilə oxuyucuya çatdırmaqdır. Yazıçının önə çıxardığı əsas məsələnin arxa fonunda isə yazıçının təyin etdiyi məkan, zaman və cəmiyyət olur. Təbii olaraq, yazarlar öz yaşadıqları zaman və cəmiyyətdən təsir almışdır və bu təsiri öz əsərlərində əks etdirmişdilər. Ədəbiyyat sahəsində şahəsərlər də əsasən qərbdən gəldiyi üçün bədii ədəbiyyatlarda tez-tez məsihilik, iudaizm, pagan və digər inanc məhsullarının əmələ gətirmiş olduğu hadisələr toplusu təsvir edilir.

Ölkəmizdəki Qeyri-bədii ədəbiyyat oxuyan zaman sıxılan, səbr edə bilməyən bəzi roman-sevərlər də bu kitabları oxuyarkən öz sahib olduqları din və inanclardan fərqli inanclarla tanış olduğu üçün getdikcə tolerantlığı artır. Həmçinin, həmin kitablarda öz sahib olduğu inancdan fərqli inanca sahib olan insan əxlaqi cəhətdən yaxşı təsvir edildiyi üçün hücum edəcəyi yerlər azalır. Güclü qələmləri olan yazıçılar daha çox təsirləndirdiyi, daha çox duyğulara xitab edə bildikləri üçün inanc məsələləri oxuyucuların hissi fəzalarında dəyişikliklərə yol açır. Bu fərqliliklərlə tanışlıq oxuyucunu daha sonra bütün dinlərin tanrını təhrif etdiyi "hissinə" sahib olmasına gətirib çıxarır. Halbuki, oxuduğu mətnlərdə tanrının əsasən "sevgi" ilə vəsf edilməsi onlarda tanrının varlığının inkarına mane olur. Onlardan tanrı nədir deyə soruşsaz, "tanrı sevgidir," "tanrı vicdandır," "tanrı insanın özüdür," "məncə tanrı var, kainatı yaradıb, ancaq dinlərdə təsvir edildiyi kimi qəddar, vəhşi deyil." kimi duyğulara xitab edən ifadələr işlədərlər.

Əlbəttə ki duyğu və hislər müəyyən sahələrdə vacibdirlər. Lakin hiss və duyğularla kainatın başlanğıcı və vahid həqiqətin təbiəti açıqlanmaz, açıqlana bilməz.

public philosophy

Əsasən son zamanlarda "popular-science," "popular-history" kimi alt kateqorik sahələrlə yanaşı yaranan fəlsəfə tərzi.

Akademiyanın əksinə olaraq, ictimaiyyətdə gündəlik dil ilə populyar fəlsəfi mövzular üzərinə danışmaq kimi tərif edilə bilər. Məsələn, Aristotelin "Metafizika"sının əvəzinə, "rick&morty and philosophy" adlı başlıq kütləni daha çox cəzb edə bilər. Public philosophy əsasən akademik fəlsəfənin tinində yaranmış ağır ruhu daha əyləncəli hala gətirərək kütlələrə xitab edərək dəyişər. Nəticədə, həm fəlsəfə ilə məşğul olanlar, həm də olmayanlar bu mövzular barədə danışa bilərlər.

Mənim qənaətimə görə, bu cür meyllərin olması pozitiv yönümlüdür və müsbət qarşılanmalıdır. Fəlsəfə ancaq ciddi, ağır akademik ruhda olmalıdır demək biraz mühafizəkarcasına davranmaq olardı. Ancaq, mənfi tərəfləri də qaçınılmazdır. Akademiya və ciddi fəlsəfədə həqiqətin təbiətini araşdırarkən burada araşdırır kimi görünmək əsas gəlir. Bu cür kütləvi fəlsəfə özünü intellektual göstərmək istəyən insanlar üçün uyğundur.

Fəlsəfə hər nə qədər kütləyə xitab etməsə də, kütlələrin əhlinə hörmət göstərməsi gərəkdir.

bəsirət

Əsasən "görmək," "idrak etmək," "bir şeyin özünə vaqif olmaq" mənalarında işlənən söz.

Quran insanları əsasən 3 yerə ayırır:
1) bilən insanlar. * how ironic Bu insanlar haqqdan gələn ayələri eşidən kimi iman edənlərdir.
2) cahil insanlar. Bu insanlar həqiqəti bilmirlər, lakin bilmədiklərini bilirlər.
3) qafil insanlar: Bu insanlar isə həqiqəti bilmədiklərinə rəğmən, bilmədiklərindən də bixəbərdirlər.

insanların həqiqətləri görməsi üçün işıq tutduğu üçün Quran ayələrinə də bəsair (bəsirətlər) deyilir. Bəsirətli insanlar isə mənəvi kor və qafil insanların ziddi olaraq vəsf edilmişdir. "De: “Kor görənlə bir olarmı? Məgər düşünmürsünüz?”-əl-ənam surəsi, 50." Bəsirətsiz insanlar üçün Quran "baxan korlar," "qəlbləri ilə idrak edə bilməyənlər" kimi ifadələr istifadə edir. "Onların qəlbləri vardır, lakin onunla (Allahın birliyini sübut edən dəlilləri, özlərinin dini borc və vəzifələrini) anlamazlar. Onların gözləri vardır, lakin onunla (Allahın möcüzələrini) görməzlər. Onların qulaqları vardır, lakin onunla (öyüd-nəsihət) eşitməzlər. Onlar heyvan kimidirlər, bəlkə də, (ondan) daha çox zəlalətdədirlər. Qafil olanlar da məhz onlardır!"

Təvəssüf əhli insanın xarici aləmi görən olan iki gözü ilə müvafiq olan daxili aləmi görən iki göz olduğunu iddia edərlər və buna "aynül-qəlb * qəlb aynası ," "qəlb gözü," "mərifət gözü" kimi isimlər verərlər. Xarici aləmlə əlaqəli olan göz maddi aləmdəki hərəkət, obyekt və hadisələri görür, ancaq qəlb gözü olan bəsirət gözü xarici aləmdəki hadisələrin mənəvi həqiqətini görərlər. Bəsirət gözü yalnız insana məxsusdur. Hərkəsdə potensial olaraq bu göz mövcud olsa da, bəzi insanlarda "Allah vergisi" olaraq doğuşdan bəsirət gözü açıq olur.

Əli ibn Əbutalib bəsirətli insanların vəsfində bu ifadələrdən istifadə edir:
«Əfsuslar olsun ki, ürəyimdəkiləri deməyə layiq sirr saxlayan insanlar yoxdur.» Sonra isə belə deyir: «Amma belə də deyil ki, heç kəs olmasın. Həmişə, bütün dövrlərdə belə adamlar olublar... Bəsirətin son həddində olan həqiqi elm onlara üz tutub və onlar tam yəqinlik məqamına çatıblar. Onlar yəqinlik ruhuna birləşiblər və onunla onlar arasında fasilə yoxdur. Əyyaş və maddəpərəst adamlara çox çətin gələn şeylər, onlara çox asan və rahat gəlir. Nadanların qorxaraq vəhşət etdikləri şey, yə᾽ni haqq ilə xəlvətdə münacat etmək onların ülfət mənbəyidir, ünsiyyət ocağıdır. Bunlar, dünyada camaatla bir yerdədirlər, amma uca aləmə cəzb edilmiş ruhlarla! Bu dünyada olmaları ilə yanaşı, həm də bu dünya da yoxdurlar. Həm bu dünyadadırlar, həm də başqa dünyada.»

hygge

Məmnuniyyət və sağlamlıq hisləri ilə birlikdə olan isti,rahat və keyifli hal mənasına gələn danimarka dilində işlənilən söz.

Hygge əsasən psixoloji duruma yönəlmiş söz olaraq işlənir və xoş, təhlükəsiz və rahat olanları öz içində birləşdirir.

Hygge əsasən qış ayında yaşanan hal olur. Çünki, qış ayında təbiətin ((bax: gaia)) üstünlüyünü, əzəmətini müşahidə edirik və bu müşahidə bizi bu hissi yaşamağa tətikləyir.

inanıram ki, hyggenin məna verdiyi anı şəkil ilə göstərmək söz ilə göstərməkdən daha effektiv olacaq. Nə də olsa, imaginationdan conception səviyyəsinə keçə bilməmişik.

bəzi hygge anlarını təsvir edən fotolar:

günah-savab paradoksu

önqeyd: yazıda qeyd etdiklərimin əsasına inancım yoxdur, məsələyə xaricdən baxıram.

Zariyat surəsi, 56-cı ayədə Quran deyir ki, "mən insan və cinləri yalnız mənə ibadət etmək üçün yaratdım." Bəzi təsəvvüf əhli isə buradakı zahiri ibadət ifadəsinə öz etirazlarını bildirərək, şüur olmadan ibadət olmaz deyirlər. Yəni, öncə mərifət, sonra ibadət. Boyun əydiyinin "nə" olduğunu anlamadan "boyun əymə"nin bir mənası olmayacaq. Bir hədisi-qüdsidə Allah deyir ki, "mən gizli xəzinə idim, bilinmək istədim, məxluqatı yaratdım." (bax: kənzül-məxfi)