tək şeyin yaxşısı olmaq

Fikrimcə normal olan vəziyyətdir. Dərinlik genişlikdən daha yaxşıdır belə pis çıxmasın. Həqiqətən dünya tək mövzuda, məsələn öz işində çox uğurlu olub başqa sahələrdə çox şey bacara bilməyən insanlarla doludur. Əsas olan fərdin özünün öz vəziyyətindən razı olmasıdır. Amma bir yerə qədər. Çünki bir şeyin yaxşısı olmaq digər sahələrdə sıfır olmaq demək deyil. Belə insanlar onsuz da çox azdır. Ən azından səthi formada da olsa bir neçə sahədə bilgi və bacarığı olur insanın. Sadəcə o bacarıqların ortaya çıxması üçün mühit lazımdır.
(bax: intellektual fomo) və (bax: şəxsi inkişaf) kimi şeylərin tələsinə düşmədən dünya görüşünü artırmaq, şəxsiyyəti inkişaf etdirmək mümkündür.
sifarişi verən: qaçaraddımdanenənanənan

katatoniya

Davranış, hərəkət və şüurun pozulduğu neyropsixiatrik vəziyyətdir. Təkbaşına xəstəlik sayılmaz amma bəzi ağır xəstəliklərlə birlikdə görülə bilər, dərman təsirilə və zəhərlənmələrdə, həmçinin bir sıra fiziki xəstəliklərdə ortaya çıxa bilər.

Katatoniyanın simptomları:
1. Stupor (hərəkətsizlik). Katatoniyalı xəstə uzun müddət heç bir hərəkət etməyə bilər. Eynilə heykəl kimi günlərcə heç bir hərəkət etməz. Hətta özünü batırsa belə hərəkət etməz. Bu, katatoniyanın ən ağır hallarından biridir və katatonik stupor adlanır. Əgər müdaxilə edilməzsə xəstədə ciddi simptomlar üzə çıxa bilər. Su, və qidaya tələbat ödənmədikdə orqanizm çox sürətlə çökə bilər.

2. katalepsiya. Katalepsiya bədənin qəribə bir vəziyyətdə sanki "kilidlənmiş" kimi durmasıdır. Xəstənin ətraflarını kənardan hərəkət etdirmək istədikdə xəstə ya azca müqavimət göstərər və ya waxy flexibility yəni bal mumu kimi verilən pozada uzun müddət durar. Bu hal katalepsiyanın bir formasıdır.
3. stereotipik hərəkətlər. Katatoniyanın əsas əlamətlərindən biridir. Katatonik xəstə mənasız hərəkətlər edər, tullanar, əllərini ovuşdurar, əl çalar və s.
4. Mutizm. Mutizm ümumilikdə danışma aparatında problem olmamasına baxmayaraq danışmama halıdır. Katatonik mutizmdə ya xəstə çox az danışar ya da ümumiyyətlə danışmaz.
5. exopraksiya və exolaliya. Exopraksiyada xəstə qarşısındakı insanın hərəkətlərini, exolaliyada isə nitqini təkrarlayar.
6. Negativizm. Xəstə hərəkətsizdir. Amma hər hansı bir şəkildə bədən üzvlərinin hərəkət etdirilməsinə qarşı güclü müqavimət göstərər. Buna rigidlik deyilir.
7. posturing. Katalepsiyaya oxşardır. Amma burada xəstə anidən qəribə bir duruş alır və o duruşu dəyişdirmək olmur.
8. mannerism. Öyrəşilmiş hərəkətin qəribə şəkildə edilməsi. Məsələn, əlinizi görüşmək üçün xəstəyə uzadırsınız amma xəstə əlini uzadərkən başını əyir, boynunu bükür və ya biləyini bükür. Hərəkətləri sanki teatral formada edir.
9. agitation. Tütklərin deyimiylə "ajitasyon". Səbəbsiz narahatlıq, kənar müdaxiləyə qarşı həddən artıq qəzəblə müşahidə olunur.
10. grimacing. Üzdə əcaib, dəyişkən mimikalar olur.
Əslində DSM-5-də 12 əlamət sadalanıb amma katalepsiya və waxy flexibility, exolaliya və exopraksiya eyni qrupda yerləşdirildi. Əgər 12 əlamətdən ən az 3-ü xəstədə varsa xəstədə katatoniyanın olduğunu demək olar.


Katatoniyanın göstəricilərindən keçək katatoniyanın formalarına:
1. Katatonik stupor. Stupor hissəsində məlumat verildi. Akinetik katatoniya da adlanır.
2. Həyəcanlı (exited katatoniya. )
Nadir görülsə də təhlükəli tipdir. Xəstədə ciddi və səbəbsiz narahatlıq, hərəkətlilik görülür. Özünə və başqalarına xətər yetirmə riski yüksəkdir.
3. malign katatoniya. Birbaşa tərcümə etsək bəd xassəli katatoniya. Çox nadir və çox təhlükəli katatoniya tipidir. Xəstədə qızdırma, arterial təzyiqin ani yüksəlişi, ürək döyüntülərinin sürətlənməsi, hətta deliryum görülə bilər.
4. periodik katatoniya. Ataklar halında gəlir və itir.

indi isə katatoniyanın hansı psixi xəstəliklərlə birlikdə görüldüyünə baxaq.
1. Şizofreniya. Katatonik şizofreniya şizofreniyanın alt tiplərindən biridir. Əvvəllər katatoniya sadəcə şizofreniya ilə bağlı bir termin olaraq qəbul edilirdi. Lakin indi bir çox pozuntuda görülə bilməsi qəbul edilir
depressiya. Şizofreniyanın katatonik olması kimi katatonik depressiyanın da görülməsi mümkündür. Hətta depressiyada psixozla birlikdə katatoniyanın görülməsi heç nadir hal deyil. Lakin katatoniya emosional pozuntularda nisbətən fərqli şəkildə üzə çıxır və müalicəyə tez tabe olur. Şizofreniyada isə daha mürəkkəb və müqavimətli ola bilir.
bipolyar pozuntu. Bildiyimiz kimi bipolyar pozuntu da depressiya kimi emosional pozuntudur. Amma 2 qütbü var və katatoniya həm depressiv, həm də maniyada görülə bilir. Təbii ki emosional vəziyyətə uyğun olaraq katatoniya da şəklini dəyişir.
şizoaffektiv pozuntu. Şizofreniya ilə bənzərlik göstərən bu pozuntu həmçinin bipolyar pozuntu kimi depressiv və manik ola bilir. Həmçinin bəzən katatoniya da bu əlamətlərə əlavə olunur.
ağır autizm. Autizmdə exolaliya və exopraksiya çox tez-tez görülsə də katatoniyanın digər simptomlarının da görülməsi mümkündür.
post-travmatik stress. Katatoniya göründüyü kimi təkcə "donub qalma" vəziyyəti deyil daha kompleks bir sindromdur. Bu xəstəlikdə katatoniya çox nadir də olsa görülə bilir.

Nevroloji xəstəliklərdə də katatoniya görülə bilir. Epilepsiya xüsusilə temporal hissədə ocaq varsa, parkinson, kəllə-beyin travması və multipl sklerozda katatoniya görülməsi mümkündür. Katatoniyanın özünü ən qabarıq şəkildə göstərdiyi psixi pozuntular üçün
(bax: katatonik şizofreniya)
(baxma: katatonik depressiya)
Katatoniyanın müalicəsi üçün ən effektiv üsul lorazepam adlı benzodiazepindir. Ya ağızla ya da iynə ilə əzələyə yeridilərək katatonik simptomları qısa müddətdə azaldır. Amma katatoniya lorazepama cavab verməyəcək qədər güclüdürsə onda (bax: elektrokonvulsiv terapiya) köməyə çatır. Katatoniya ekt ilə 80 və ya 100 faiz ehtimalla aradan qalxacaq. Katatonik xəstəyə digər dərman vasitələri verilərkən diqqətli olunmalıdır. Çünki bəzi antipsixotiklər katatoniyanı şiddətləndirə bilir. Xüsusilə katatonik depressiyada bu diqqətə alınmaldır. Ümumiyyətlə katatonik xəstələrin xəstəxana şəraitində müalicə olunması tövsiyə olunur. Çünki katatoniya həm özü təhlükəlidir, həm də katatoniya altındakı tibbi vəziyyətin ağırlaşdığının bariz göstəricisidir.

(youtube: )

bilgi paylaşmaqda paxıllıq edən insan

Böyük ehtimalla "məndən öyrəndi, mənim paylaşdığım üstünə beşini də qoyub sırıyacaq millətə" deyə düşünən insandır. Bilgi paylaşmağa məcburdur mu? Situasiyadan asılı olaraq dəyişir. Sözlükdə "bilgi gücdür" kimi bir şüarımız olsa belə bütün kəlləmizin suyunu sıxanadək bilgi paylaşmalı deyilik deyə düşünürəm. Bu başqa məsələ. Ancaq bəzən professorlar, akademiklər, müəllimlər belə bilgilərini paylaşmaqda paxıllıq edə bilirlər. Halbuki bu adamların işi bilgi paylaşmaqdır. Hətta bilgi satmaqdır. Ona görə də özlərinin kopyasını yox, özlərindən daha bilgili tələbələr yetişdirməlidirlər. Yəni bu paxıllıq "haqlı" paxıllıq deyil. işini yarım yamalaq görməkdir.

hamının anormal olmağı reallığı

Real olan reallıqdır. Başlığı açan da yəqin psixoloji aspektdən yanaşıb ona görə elə psixologiyadan davam edək. 100 adamdan eyni sualı soruşsan "normal adam kimdir?" 100 fərqli cavab alarsan. Çünki aldığın cavablar 100 beynin məhsuludur. Hər beynin öz "normalı" vardır. Düşünün ki hər insanın barmaq izi belə bənzərsizdir. Halbuki barmaq izi derma ilə epiderma arasındakı girinti-çıxıntılardan yaranan, beyinlə müqayisədə çox kiçik bir fərqlilikdir və dəyişməzdir. indi isə insanın ən mürəkkəb orqanlarından biri, hətta ən mürəkkəbi olan beyindəki fərqliliklərə baxaq. Haradan gəlir bu fərqliliklər?
Əvvəla, genetik kodlardan. Genetika burada ilk və ən güclü fərqlənməyə səbəb olan amildir.
ikincisi, prenatal dövrdə dölün məruz qaldığı mühit, ananın qidalanması, varsa əgər infeksiyalar, stress, dərmanlar və s. Beyin inkişafına təsir edir və istiqamət verir.
Üçüncüsü, uşaq doğuldu. Doğuşun özü, bağlanma stilləri, yəni uşağın kimlərlə necə bağlandığı beyinə təsir edir.
Siyahını çox uzatmaq olar, travmalar, təcrübələr, yaş, xəstəliklər, qidalanma və s. Burada barmaq izində olduğu kimi sabitlik yoxdur. Ona görə heç kəsə "bax bu insan normaldır" deyə bilmirik. Çünki beyinlərimiz fərqlidir və əziz oxucu, sən bu entrini oxuyarkən də beynindəki dəyişikliklər işini görür. Yeni əlaqələr yaradır bəlkə də bəzi əlaqələr artıq qırılıb yox olur.

indi ortaya bir sual çıxır: "normal" insan yoxdursa psixi xəstəliklər nədir bəs? Onlar anormallıq deyil mi?
Psixi xəstəliklər var, hətta yüzlərlə psixi pozuntu var. Amma hər insanın da bir az anormallığı var deyirik axı. Ən azından başlıqda bunu dedik. Psixi xəstəlikdə bu anormallıq artıq fərdin həyatına ziyan vurmasına səbəb olursa müdaxilə edirik. Psixoloq/psixiatr kimi mental xəstəliklərlə məşğul olan şəxslər xəstənin anormallığını törpüləyib normaya çevirmir. Sadəcə xəstəni bir az daha idarə oluna biləcək, xəstənin həyatına zərər verməyəcək hala gətirməyə çalışırlar. Bəli, hamımız anormalıq. Amma hamımız xəstə deyilik. Məsələn, bir şəxsin obsessiyaları ola bilər. Bu sadəcə bir özəllikdir. Bir çox insanın düşüncəsinə görə bu anormallıqdır. Bu obsessiyalar şəxsə mane olmursa heç kəs ona müdaxilə etməz. Buna ehtiyac da yoxdur onsuz. Və ya aseksuallıq. Aseksual şəxs öz həyatından məmnundur. Nə özünə ziyanı var, nə də başqasına. Nə olsun ki çoxluqdan fərqlidir? Sənə görə və ya mənə görə anormaldır. Faktdır ki, heç kəsə zərəri yoxdur. iş bununla bitmir. Hamımızın belə "anormallıqları" var. Qəbul etsək də etməsək də.

sözlüyün yazarlara qazandırdıqları

Beynimin içərisindəki zir-zibili boşaltmaq üçün bir qutudur söz6. Hansı informasiyalar ki ağırlıq edir, indi işimə yaramır, olduğum odlu qəfəsdən məni dartıb çıxara bilmir mən də yazıram. Elə-belə yox, uzun-uzun yazıram fərqində olmadan. Başımın içindən bir-birinə bağlı zəncir kimi çıxır yazdıqlarım. Madəm ki mənə faydası yoxdur bildiklərimin, onda bəlkə bir iki nəfər görüb eliyər bir şey öyrənər. Heç kəs mənə istinad etməz təbii ki, çünki mənbə göstərəcək qədər də ciddiyə almıram yazdıqlarımı deyərdim amma düzünü desəm sadəcə bildiyimi yazıram. Mənbələri yadımda olmasa belə doğruluğundan şübhə etmədiyim hər şeyi yazıram. Yazmağa davam da edəcəyəm yaşadığım müddətdə. Qarşılıq filan da gözləmirəm...
(Əslində olan: bayquş bilgisini pulla satsa mənbəli, qrafikli avropa standartlarına uyğun məqalələr yazar)

ağlayarkən gülmək

Başlığı necə açım bilmədim. iki zidd emosiyanın eyni anda, eyni insanda partlamasıdır mı? Yaş, cinsiyyət kimi faktorlardan asılı olmayaraq yeri gələndə gülmək də, yeri gələndə ağlamaq da tamamilə normal vəziyyətlərdir. Amma eyni anda gözlərdən damcı-damcı yaş axarkən qəhqəhəylə gülmək? Bir az "qorxunc" kimi gələ bilər. Ancaq insan beyni bilmədiyi bir şeydən qorxar. Ona görə də psixologiyası, fiziologiyası, nevrologiyası ilə bu hadisəni bir az açaq.

Psixologiya və psixiatriyada bu hadisənin xüsusi bir adı yoxdur (bəzən patoloji gülmə/ağlama olaraq adı çəkilsə belə). Yəni, bəli psixoloji pozuntularla əlaqəli olaraq ortaya çıxır bu "gülmə-ağlama atakları". Bir də bunun nevrologiyada tamamilə nevroloji səbəblərlə ortaya çıxan forması psevdobulbar affekt olaraq adlandırılır. Əvvəla, qısaca psevdobulbar affektə nəzər salaq çünki mənim bu entridə diqqət çəkmək istədiyim vəziyyət bu yox, psixoloji səbəblərlə baş verən gülmə-ağlama qarışımı ataklardır.
Beyin lezyonu və neyrodegeneratov xəstəliklər (alzheimer, dimensiya və s.) psevdobulbar affektə səbəb ola bilər. Xəstə səbəbsiz yerə gülə də bilər ağlaya da. ikisini eyni anda yaşaya da bilər. Psevdobulbar affektdirsə əgər mütləq altında nevroloji, yəni sinir sistemi xəstəliyi axtarmaq lazımdır. Beynin ön hissəsində, beyin kötüyündə və bir sıra digər beyin bölgələrində, hansı ki duyğuları idarə edir, bir zədələnmə, üzvi bir pozuntu yaşandığında bu vəziyyət baş verir. Psevdobulbar affekti ayıran əsas əlamət şüurun açıq olmasıdır. Şəxs vəziyəti idarə edə bilməsə də, fərqindədir və affekt bitdikdən sonra bunu xatırlayır. Bu halda affekt bir neçə saniyədən bir neçə dəqiqəyə qədər çəkə bilər. Şəxsin olduğu vəziyyətdən, mühitdən asılı olmayaraq ortaya çıxır. Bu ataklar 1 dəfəylə yekunlaşmır, mütəmadi olaraq ortaya çıxa bilir.

indi isə gələk entrinin əsas mövzusu olan psixogen mənşəli gülmə-ağlama ataklarına. Bu vəziyyət də uyğunsuz bir yerdə, uyğunsuz bir zamanda ortaya çıxır. Şüurun tam açıq olduğunu deyə bilmərik. Ən azından şüurda bulanıqlıq vardır. Bu gülmə-ağlama ataklarının görüldüyü əsas pozuntular psixotik pozuntulardır. Psixozlu xəstələrdə reallıqla olan əlaqə zəifləmişdir deyə onlar gerçəkliyi tam qavraya bilmirlər. Həmçinin gülmə-ağlama atakları baş verirsə bu, xəstəliyin irəlilədiyini göstərən siqnallardan biridir. Kimlərdə görülə bilər:
1. Emosional pozuntularla paralel görülən psixozlarda. Bipolyar pozuntu (xüsusilə tip 1, major depressiya (psixotik olan). Nevrotik depressiyada da ağlama krizləri tez-tez təkrarlanar və bu xəstəliyin əlamətidir. Amma əgər xəstədə artıq psixoz da görülməyə başlayıbsa, o zaman xəstənin çox böyük ehtimalla sayıqlamaları (delusions) vardır. Bu daşlaşmış fikirlər xəstənin beynində sanki dövrə vururmuşcasına gedib gəlir. Psixotik depressiyalı xəstə bu halda gülmə-ağlama (daha çox ağlama basğın olur) qarışımı bir hal yaşayır. Məsələn, Xəstə reallıqdan uzaq bir şəkildə özünü günahlandırır, hətta intiharı, ölümü qurtuluş olaraq gördüyünü deyir. Bu psixotik depressiyanın ən irəliləmiş formasında görülür. Xəstə bunu açıqlamağa çalışsa da verdiyi açıqlamalar reallıqla uyğunlaşmır. Həmçinin bipolyar pozuntu da psixozla özünü göstərir. Bu səbəbdən xüsusilə maniyada gülməli olmayan şeyə gülmə, ağlamalı olmayan şeyə ağlama və ya karma epizodlarda ikisi də eyni anda görülə bilir.


2. Psixotik pozuntular: şizoaffektiv pozuntu, şizofreniya. Bu iki pozuntuda sayıqlamalarla yanaşı əsasən hallüsinasiyalar da görülə bilir. Yəni xəstələr hallüsinasiya və sayıqlamaların təsiri altında gülmə-ağlama atakları keçirə bilirlər.
qeyd: psixi pozuntularda gülmə-ağlama atakları duyğu ilə düşüncə arasındakı qopuqluqdan yaranır.
Şizoaffektiv pozuntunun tipik göstəricilərindən biri emosional dalğalanmalarla paralel görülən psixozdur. Bu vəziyyət psixotik depressiyaya oxşasa da psixotik depressiyanın adətən daha melanxolik olması onu şizoaffektiv pozuntudan ayırır. Həmçinin psixotik depressiyada emosional yükün səbəbilə psixoz yaranır. Şizoaffektiv pozuntuda psixoz daha "müstəqildir", emosiyadan asılı deyil.
Şizofreniyada isə hallüsinasiyalar və sayıqlamalar eyni anda ortaya çıxa bilir və bu da xəstənin real aləmlə bağlarının tamamilə qopmasına səbəb ola bilir. Buna görə də bu cür emosional partlayışlar baş verir. Xəstə gülməli olan şeyə ağlayır, ağlamalı olan şeyə gülür və ya iki halı eyni anda yaşayır.

dissosiativ pozuntular Gülmə-ağlama ataklarında dissosiasiya yəni, şüur bulanıqlığı, qavrayış pozuntuları (depersonalizasiya/derealizasiya) birlikdə görülə bilər. Əgər belədirsə, onda xəstə bəzən bu ataklar keçdikdən sonra atakları xatırlamaz. Bu vəziyyət psixozdan fərqlidir. Çünki burada qavrayış pozulmuşdur. Xəstənin real aləmlə əlaqələri yerindədir.

Uzun sözü qısası, əgər psixi xəstələrdə gülmə-ağlama atakları görülürsə və daha da pisi artırsa bu xəstəliyin ağırlaşmasını göstərən əsas əlamətlərdən biridir. Xəstənin psixozu güclənə, özünə və ətrafındakı insanlara zərər vermə potensialı yüksələ bilər (bu xəstədən xəstəyə və xəstəlikdən xəstəliyə dəyişim göstərə bilər).
Müalicə üçün atipik antipsixotiklərdən (məs, oıanzapine), litiumdan, anksiyolitiklərdən və antidepressantlardan istifadə olunur. Düzü, xəstə bu hala gəlməmişdən qabaq böyük ehtimalla bunlardan istifadə olunub amma yenə də dərmanları və dozalarını yenidən nəzərdən keçirmək lazımdır.
Bir də unutmadan, gülmə-ağlama qarışımı bir vəziyyət sağlam insanların da yaşaya biləcəyi bir vəziyyətdir. Məsələn, uzun müddət sonra itkin düşmüş birini tapdıqda verilən qarışıq reaksiyalar, ölümdən dönmə kimi anlarda gələn rahatlama ilə emosional boşalma kimi hallar patologiya sayılmaz. Ancaq xəstə insanlarda bu vəziyyətin təkrar etməsi qırmızı xəbərdarlıqdır. Çünki bu intiharın, özünə və ya başqasına xətər yetirmənin xəbərçisi ola bilər. Vəziyyətin ciddiyyətini bir də belə açıqlayım, görün xəstəlik nə qədər ağırlaşıbsa artıq beyin duyğuları nə bastıra bilir nə də idarə edə. Ona görə bu tip xəstələr nəzarətdə olmalıdır.
Effektiv müalicə üçün
(bax: elektrokonvulsiv terapiya)

ən cındır sinif yoldaşı

Texnologiya, Təsviri incəsənət kimi dırınqalet fənlərdə kiçik summativ qiymətləndirmələrin cavablarını internetdə tapdığım metodik vəsaitlərdən əzbərləyib 1 səhvlə 5 alırdım həmişə. Bu işdə cındırlıq haradadır desəniz mən rahat-rahat əzbərlədiyim variantları qaralayərkən sinif yoldaşlarım siçan kimi parta altından kitabdan köçürməyə çalışırdılar. Tutulurdular, sinif rəhbəri belə çağırılırdı və s. Bəli, o cındır mən idim.
(baxma: törətdiyim peşmandan əməl deyiləm. Gəbərin yetimçələr)

cəhənnəm

Demək olar ki materialist olduğum üçün varlığına inanmadığım yer. Amma əgər varsa onda ruhun da beyindən qismən ayrı olduğu düşünülməlidir. Məlum məsələdir ki, bədən dünyada qalır və məhv olur. Əzabı hiss etməyəcək hala gəlir. Amma ruh, yəni yunancası ilə "psixika" ölmür. Cəhənnəmdə əzab görəcək olan da psixikadır. Əgər elədirsə psixiatrik xəstəliklərdən əziyyət çəkənlərin çox da çətinlik çəkməyəcəyi yerdir cəhənnəm. Yəni cəhənnəm əzabı ən çox ağır psixiatrik xəstəliklərin verəcəyi qədər əzab verə bilər. çəkəcəyimiz əzab bu xəstəliklərin verdiyi əzabdan daha çox olmayacaq:
1. Psixotik depressiya
2. Şizoaffektiv pozuntu
3. Şizo-obsessiv-kompulsiv pozuntu
4. Neqativ simptomların daha çox önə çıxdığı şizofreniya
5. Borderline şəxsiyyət pozuntusu
6. Dissosiativ şəxsiyyət pozuntusu (çoxlu şəxsiyyət)
qeyd: cəhənnəmlə psixiatrik xəstəlikləri necə bağladım bilmirəm ancaq mənim düşündüyüm şəkildə bir cəhənnnəm varsa əziz, yuxarıdakı xəstəliklərdən əziyyət çəkənlər, cəhənnəm sizin üçün ən çoxu kürdəmir qədər təhlükəli olar. Rahat olun.

şüur itkisi

Şüur itkisi xəstənin ətrafdakı hadisələrə reaksiya verməsinin azalması, fərqindəliyinin azalması və ya itməsi ilə özünü göstərən vəziyyətdir.
Şüur itkisi çox mürəkkəb və geniş spektra yayılmışdır. Əslində hər forması üçün ayrı başlıq açılacaq qədər geniş mövzudur amma əlimdən gəldiyi qədər bildiklərimi yazacağam. Əsasən 5 forması ayırd edilir:

konfuziya. ingiliscə adı ilə "confusion" "şüur bulanıqlığı" deməkdir. Yəni bu halda şüur tam qapanmamışdır amma tam açıq olduğunu da demək olmaz. Xəstə olduğu mühiti tam olaraq qavraya bilməz, nə qədər cəhd göstərsə də ya tam qavramaz ya da ki səhv qavrayar. Olduğu məkanı, zamanı tam qavraya bilməz. Yaddaş problemləri görülə bilər. Yəni bir adamı başqasıyla səhv sala bilər. Nitqində kasadlaşma və yavaşıma müşahidə olunar. Hallüsinasiya görməsi də mümkündür.
Konfuziya bir çox pataloji halla bağlı ola bilər. Metobolik pozuntular zamanı məsələn, hipoqlisemiya, hiperqlisemiya, hipoksiya (oksigen azlığı), zəhərlənmələr (alkoqol, dərman və s. Beyin yaralanmaları, beyin və sinir sistemini zədələyən infeksiyalarda (ensefalit, meningit, sepsis kimi) konfuziya görülə bilər. Ümumiləşdirsək, beynə zərər verən hər hansı bir səbəblə konfuziya ortaya çıxa bilər.
Konfuziya özlüyündə bir xəstəlik yox bir nəticədir. Buna görə konfuziya birbaşa müalicə edilməz, onun səbəbləri aradan qaldırılar. Beləliklə konfuziya da aradan qalxmış olar. Şüurun tam qapanmaması xəstənin ölüm riskinin bitməsi demək deyil, əksinə konfuziya davam etdiyi müddətdə həkimlər əllərindən gələn qədər müdaxilə etməlidirlər.
delirium
Delirium anidən ortaya çıxan, şüur itkisi spektrı içərisindəki ən "dəli-dolu" vəziyyətdir. Simptomları çox tez bir zamanda, çox şiddətli görülə bilər. Əsas əlamətləri şüur bulanıqlığı, diqqətin və fərqindəliyin anidən pozulması ilə üzə çıxar. Deliriumun etiologiyası (yaranma mexanizmi) hələ ki məlum deyil. Diqqət, şüur, hafizə, psixomotor davranışlar hətta emosiyalar belə anidən, çox şiddətli şəkildə dalğalanar. Delirium neyrodegenerativ xəstəliklərlə, xüsusilə dimensiya ilə qarışdırıla bilər. Amma delirium bir beyin "fırtınasıdır". Dimensiyanın simptomları aylar, hətta illərlə yavaş-yavaş üzə çıxar. Ancaq delirium bir neçə gün hətta bir neçə saatda öz əlamətlərini göstərər. Delirium keçirən şəxs dəxlisiz söhbətlər edə, olduğu məkanı qavramaya, bəzən çox yuxulu, depressiv, bəzənsə hədsiz enerjili görülə bilər. Tez-tez "Sən kimsən?", "Bura haradır?" kimi cümlələr qura bilər. Deliriumun əsas ayırıcı xüsusiyyəti diqqətin tamamilə zəifləməsi və fokuslanma qabiliyyətinin itirilməsidir. Deliriumda olarkən xəstə adi, qısa bir suala belə fokuslanıb cavab verə bilməz.

Deliriumun səbəbləri arasında ən yayğın olanı toksinlər və dərman zəhərlənmələridir. Həmçinin kimyaterapiya sonrasında, infeksiyalara yoluxduqda (təkcə beyinə təsir edən infeksiyalar yox digər infeksiyalar da), metabolik pozuntularda, qaraciyər, böyrək çatışmazlığı, insult, kəllə-beyin travması, elektrolitlərdə baş verən pozulmalar, narkotik və alkoqol yoxsunluqları, əməliyyat sonrasında delirium görülə bilər.

Delirium da digər şüur pozuntuları kimi birbaşa müalicə edilmir, altındakı səbəbə fokuslanılır. Amma deliriumun xüsusilə yaşlılarda daha çox olması vəziyyəti daha ciddiləşdirə bilir. Çünki bu vəziyyət ölüm riskini artırır, xəstə yaşasa belə koqnitiv funksiyalarda geri dönülməsi çətin olan izlər qoya bilir. (Əslində delirium haqqında çox yazmaq olar amma ona özəl bir başlıq altında)
letargiya
Letargiya mütəmadi olaraq davam edən "yuxululuq" halıdır. Daha doğrusu beynin aktivliyindəki azalma ilə ortaya çıxan şüur bulanıqlığıdır. Bu xəstələr daim yorğun və yuxuludur. Koqnitiv funksiyalarda (diqqət, yaddaş, təfəkkür və s.) azalma görülür. Letargiya tükənmişlikdən fərqlidir. Letargiyada beyin aktivliyi aşağıdır, lakin tükənmişlikdə əsasən fiziki və emosional cəhətdən tükənmə görülür.
Letargiyada ətrafdan gələn qıcıqlara laqeydlik müşahidə olunur. Lakin çox güclü qıcıqlandırıcıya (səs, işıq) ani reaksiya verib yenidən yuxulu vəziyyətə qayıdırlar.

Letargiyanın səbəbləri arasında şiddətli metabolik problemlər, orqan çatışmazlıqları (qaraciyər, böyrək), alkoqol və dərman zəhərlənmələri, ciddi infeksiyalar, hipotermiya və ya hipertermiya, kəllə-beyin travmaları, insult, epileptik tutmaları göstərmək olar. Həmçinin mütəmadi olaraq yuxu dərmanlarından, sedativlərdən istifadə letargiyaya səbəb ola bilər.

Letargiya da səbəbləri ilə birlikdə müalicə olunur. Buna görə mütləq şəkildə həkim nəzarəti olmalıdır. Müdaxilə edilmədikdə ciddi fəsadlar ortaya çıxa bilir. Xüsusilə beyin funksiyalarında zəifləmə ilə.

stupor letargiya desəm deyil, koma desəm deyil. ikisinin arasında keçid sayıla biləcək bir vəziyyətdir. Stuporlu xəstə letargik bir xəstədən daha passivdir. Bu xəstələr yalnız çox qüvvətli fiziki qıcıqlandırıcıyla oyandırıla bilər. Bu oyanıqlıq da təbii ki keçicidir. Danışmaz, hərəkət etməz, gözlər bağlıdır, komaya bənzərdir. Amma komada qıcıq nə qədər güclü olsa da xəstə reaksiya verməz. Stuporu letargiyadan və komadan ayıran xüsusiyyətlər bunlardır.
Səbəbləri arasında yenə zəhərlənmələr (karbon mono-oksid, ağır metallar, dərmanlar, narkotik vasitələrin yüksək dozada qəbulu, yenə metabolik pozuntular, beyindəki şiş və ya şişlər, uzun və ağır epileptik tutmalar, kəllə-beyin travmaları mövcuddur. Stuporun da bir neçə alt tipi var: orqanik, katatonik, psixogenik, metabolik və s. Stuporun oxşar vəziyyətlərdən ayrılması üçün glasgow şkalasından istifadə olunur. Bu şkala koma şkalası olsa da stupor daha aşağı göstəricilərlə təyin olunur.
Müdaxilə nə qədər tez o qədər yaxşı. Yoxsa xəstə komaya girə və ya ölə bilər.
Əlavə olaraq bunlara sinkopu daxil etmək olar. Xalq arasında "özündən getmə", "bayılma" olaraq bilinən qısamüddətli şüur itkisinin tibdə adıdır. Əsasən beyinə qan axışının anidən və müvəqqəti azalması səbəbilə ortaya çıxır. Tibbi müdaxilə olmadan şəxs əvvəlki vəziyyətinə qayıdır. Sinkop öncəsi görmədə bulanıqlıq, tərləmə kimi əlamətlər görülə bilər. Ən yayğın tipi neyrokardiogenik tipdir. Termin sizi qorxutmasın. Bildiyimiz qorxudan, ağrıdan, qan görmədən, uzun müddət ayaq üstə durmaqdan baş verən bayılmalar bura daxildir. Zərərsiz və saniyəlik, bəzən dəqiqəlikdir.
Ortostatik hipotenziya səbəbilə baş verən sinkop. Anidən ayağa durduqda baş verən arterial təzyiq düşməsi səbəbilə yaranır.

Komanı, komanın vegetativ vəziyyətdən və beyin ölümündən fərqini bu entrimdə əlimdən gəldiyi qədər açıqlamağa çalışmışam:
(‌bax: beyin ölümü)
sifarişi verən: qaçaraddımdanenənanənan

aşura

"islam bu deyil" deyənlərin tamamilə haqlı olduğu rituallara şahidlik etdiyimiz gün. Bəs haradan gəlir bu qeyri-adi rituallar? iran, Azərbaycan və Şərqi anadoludakı türklər niyə aşura günündə belə rituallar icra edir və niyə başqa şiə etnoslarda (ərəblərdə, farslarda, kürdlərdə və lorlarda) bu rituallar daha fərqli olur? Rituallara nəzər salsaq, əvvəla bir yığın insan çevrə yaradacaq şəkildə toplaşır. Sonra "mərsiyə" adlanan ağı deyildikcə insanlar çevrə boyu fırlanır (fırlanmaya da bilər ritualdan rituala dəyişir) və sinələrinə vururlar baxın bu videodakı kimi 2:43-ə xüsusilə baxın:

(youtube: )

(youtube: )

zəngəzur dəhlizi

Açılması cənubdakı aftafa imperiyası olan iranı qorxudan dəhliz. Çayxana siyasətçilərinə görə turanın qurulması üçün önəmli bir addımdır. Yəni türk birliyinin qurulması üçün önəmli olan bu dəhliz iranın etnik həssasiyyətini qıdıqlamış ola bilər. Düzü mənim bu entrim də çayxana siyasətindən geri qalmayacaq amma nəysə.
Bəs niyə iran bu dəhlizə bu qədər obsessiv yanaşır? Təkcə ermənistanı sevib, sərhədlərini paylaşmaq istəməsi mi? Məncə yox. işin bir az da qaranlıq tərəfləri var. iran terrorun anasıdır. Terror qruplaşmalarına verdiyi dəstəklə ərəb ölkələri başda olmaqla bir çox yerdə "baza" qurub və onları idarə edir. iran təkcə terrorun anası olsa nə isə. Deyərdik ki mollalardan, şəriətdən ancaq terror çıxar. Amma işin bir də narkotik çıxışı ehtimalı var. Yaxın şərqdə narkotiki kotlet kimi istehsal edib yayan 3 dövlət var:
1. Əfqanıstan
2. Pakistan
3. iran
iran burada son pillə və çıxış qapısıdır. Deyilənlərə görə iranın narkotiki məhz ermənistan üzərindən gürcüstana hətta avropa ölkələrinə qədər gedib çıxır. United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) təxminlərinə görə illik 250-300 ton narkotik iran üzərindən avropaya daşınır. Yəni burada iranın təkcə narkotikdən əldə etdiyi gəlirləri təxmin etmək çətin deyil. iran aftafaları hər nə qədər inkar etsələr də iran həm narkotikin həm də terrorun anasıdır. islam dövləti olmasına baxmayaraq

gecələr gələn yersiz hüzn

Fikrimcə "Melatonin" adlı hormonla əlaqəli ola biləcək, demək olar ki, hamının yaşadığı hadisə. Melatonin hormonu epifizdən ifraz olunan bioloji aktiv maddədir. Əsas funksiyası bioloji saat rolunu oynamaqda epifizə kömək etməkdən ibarətdir. Entrinin başlığındaki mövzudan kənara çıxmayaraq təkcə melatoninin əhval-ruhiyyəyə təsirinə baxaq. Gecələr, ən çox da işığa daha az məruz qaldığımız anlar melatonin ifraz olunmağa başlayır. Bu hormon həm ümumi orqanizmin aktivliyinin azalmasına, həm də beyin aktivliyinin azalmasına səbəb olur. Əsasən gecələr ətrafdan gələn kənar qıcıqlandırıcıların azaldığı anlardır. Buna görə də süstləşmiş bədən və beyin artıq yatmaq vaxtının gəldiyini bilir. Bəs bu hüzn haradan və niyə gəlir desəniz, beynin aktivliyinin azalması, melatoninin ifrazının artması sizi anında yatırmır. Bu müddət ərzində beyin qaçınılmaz olaraq daxilə yönəlir. Gün ərzində olan mənfi hadisələr xatırlanır "kaş filankəsə elə yox belə deyəydim" kimi ssenarilər qurulur, gündüz əgər bastırılmış, arxa plana atılmış duyğularınız varsa anidən üzə çıxmağa başlayır, yuxuya getmə vaxtı uzanmışsa beyin daha dərinə, keçmişə gedir. Oranı eşələyib bəzi xatirələri çıxarıb ortalığa atır. Gecə vaxtı gələn hüznün məncə elmi açıqlaması bu ola bilər. Hə, bir də adını çəkmədiyim önəmli bir bioloji aktiv maddə-serotonin melatoninin sintezində iştirak edir. Yəni xoşbəxtlik hormonu olan Serotonin şəklini dəyişib melatoninə çevrildiyi üçün əhval-ruhiyyə aşağı düşür. Bu da tamamilə normaldır. Çünki bioloji saata görə melatonin, orqanizmi və beyni süstləşdirməli, yatırmalıdır.

fars

Özlərinin safqan fars olduğunu düşünən, azərbaycan türklərinə qarşı "siz də fars idiniz amma türklər (Səlcuqlular) gəlib dilinizi dəyişdirib. Ona görə siz türk deyilsiniz" düşüncəsində olan xalq. Məhz buna görə iranda hakimiyyət qurmuş hamını ya fars, ya da farslara "qulluq" edən etnoslar hesab edirlər (vikipediyanın ingiliscə versiyasında türk dövlətlərini araşdırsanız həqiqətən də farslar bu dövlətləri öz adlarına çıxarıblar). Qədim və zəngin mədəniyyətə sahibdirlər. Amma "mədəniyyət" deyilən mövhumun sadəcə 1 xalqa aid olduğunu düşündükləri üçün özlərini digər millətlərdən, xüsusilə türklərdən üstün görürlər. Düzdür, fars deyilən etnos iran mədəniyyəti kimi bir mədəniyyətin əsas qurucularından biridir. Amma iran mədəniyyəti tamamilə farslara aid deyil. Zənnimcə bu şovinist düşüncələri çürütmək üçün tarixçi və ya etnoqraf olmağa da ehtiyac yoxdur. Əgər desək ki qədim farslar əhəmənilər olub və iran mədəniyyətini yoxdan var edib onda yanılarıq. Çünki iranda farslardan qabaq "elamlar" adlanan, çox güclü bir mədəniyyətə sahib etnos var idi. Həmin etnos da babil, şumer kimi mədəniyyətlərdən çox güclü təsirlənmişdi. Farslar da o bölgəyə köç edərkən elamların bu zənginliyindən maksimum faydalandılar. Yəni farslar sıfırdan mədəniyyət qurmadılar. O bölgədə əvvəllər mövcud olan mədəniyyətləri zənginləşdirdilər. Bu prossesdə iştirak edən təkcə farslar idi mi? Əlbəttə yox. Qərbdən yunan işğalları ilə gələn güclü mədəni təsirlər, ən əsası yaxın qonşuları olan ərəblərin də zəngin mədəniyyətə sahib olması və iranı çox uzun müddət işğalda saxlaması, islamlaşdırması, şərqdən gələn türklər, az da olsa monqollar iranda indiki iran mədəniyyətinin formalaşmasında rol oynadılar. Yunanlar, ərəblər, ən çox da türklər nə qədər (çünki 1000 ilə yaxın iran adlı bölgə türklər tərəfindən idarə olunub) fars kəlləsi kəssələr belə onlar iran mədəniyyətinə zənginlik qatdılar. Yəni farsların "ən qədim və zəngin mədəniyyət bizik hehehe, köçərilər" deməsi açıq-aydın şovinizmdir. Özlərini "ariyan" hesab edib türklərə "siz türk deyilsiniz güzgüyə baxsanız görərsiniz" deyən farslar özlərinə ən çox bənzəyən millətin semitik xalq olan ərəblər olduğunu qəbul etmirlər. iranın min illərlə başqa millətlərin döyüş meydanına çevrilərkən farsların oturub baxmağını qəbul etmirlər. Şovinist düşüncəli bir fars səfəvilərə fars deyər. Amma dövlətin ordusunun türk olduğunu, ordu dilinin türkcə olduğunu, sarayda türkcə danışıldığını qəbul etməz. Şah ismayılın türkcə əsərlər yaratmasını bilməsinə rəğmən. Həmin fars, Teymurilərə fars deyər amma səfəvilərdə olan vəziyyətin eynisinin teymurilər, xarəzmşahlar, ağqoyunlular, qaraqoyunlular, atabəylər, avşarlar və qacarlarda da davam etdiyini qəbul etməz. Xüsusilə Teymurun və Ağa Məhəmməd xan qacarın fars qətliamlarını yaşanmamış sayar. Ərəb işğalında olarkən dillərinin leksikasının korlandığının, müasir fars dilinin minimum 40 faizinin ərəb mənşəli olduğunu görməzdən gələrlər. 1000 illik türk hakimiyyəti səbəbilə fars dilinin hind-avropa dil ailəsindən az qala qopacaq şəkildə təsirlənib korlanmasını, demək olar ki dilin qrammatikasının türkləşdiyini qəbul etməzlər. Tarix səhnəsində çox güclü dövrləri olub. Buna şübhə yox. Farslar iran mədəniyyətinin əsas qurucu etnoslarından biridir buna şübhə yox. Mədəniyyətləri və dilləri ilə ətrafdakı etnoslara təsir ediblər. Bu da doğru. Bu qədər zənginliyiniz var ikən bu qədər kompleks, bu qədər tarix saxtalaşdırma, özünü ali irq görmək niyə əziz pars qaqalar/bacılar? Saf genetika yoxdur, siz nə qədər farssınızsa biz də bir o qədər türkük. Siz bizə "qəşəng" sözünü vermisiniz, biz də sizə "ağa", "xanım" kimi sözlər vermişik. Siz "çəngəl" sözünü verdiniz, biz sizə "ghashoogh" sözünü verdik. Siz bizə tar verdiniz, biz sizə saz, dutar, ağız qopuzu verdik. Yəni bu "al gülüm-ver gülüm" təkcə bizim aramızda yox bütün etnoslar arasında olur. Və ən əsası qarşılıqlı olur tək tərəfli yox. Yəni şovinistliyin heç kəsə faydası yoxdur. Qəribə olan budur ki ziyanı da yoxdur. Şovinistlik edən özü çalıb özü oynayır. Başqa heç kəsin vecinə olmur. Çölün amerikalısı azərbaycanı da tanımır, iranı da ərəb ölkəsi hesab edir. Yəni bu qədər əziyyət çəkib şovinist ideyalar yaratmağa dəyməz.

murat boz

"Sənətçi" ola biləcək imkanlar var idi əlində. Amma o, yüngül pop mahnıları oxuyaraq müvəqqəti hitlərlə parladı və söndü. Əvvəllər daha çox tarkana bəzən də nazan öncele vokalistlik etmiş, sonra isə müğənniliyə addım atmışdır. Əvvəllər tarkandan dəstək gəlmiş lakin bilinməyən səbəblərə görə bu iş birliyi çox qısa olmuşdur. Düşünün ki, meqastar tarkana vokalistlik edirsiniz, ozan çolakoğlu kimi işinin ustası bir aranjımançıyla əlaqəniz var, nazan öncel kimi bəstəkar və söz yazma "fabriki" bir əfsanəylə yollarınız tez-tez kəsişir (o ses türkiyede nazan öncel kimi bir ustayla çalışdığı üçün qürur duyduğunu deyirdi). Amma sən bu çox böyük fürsətləri dəyərləndirərək sənətçi olmaq yerinə bir iki hit mahnı və yaraşığınla gündəmə gələn mediya fiquru olursan. Qəribədir.

azərbaycan

"Gəzməyə qərib ölkə, ölməyə vətən yaxşı" deyən ataların bizə miras qoyduğu dövlət. Amma qəbirdən durub vəziyyəti görsələr "bıy içinə azzarım" deyərək xaricə qaçıb orada təkrar ölərlər. Təəssüf ki bu ölkə nə gəzməyə yaradı, nə də ölməyə. Amma yox, mən bu ölkədə ölməyə qərarlıyam. Nə azərbaycan mənə bir şey verdi nə də mən ona. Bir-birimizə nə bağlı olduq, nə də ki borclu. Necə ki, azərbaycan dünya ölkələri arasında bir zərrədən başqa heç nə deyil, mən də bu ölkədə bir zərrəyəm. Bir zərrənin itkisindən nə dünya dağılar nə də ölkə. (Bu arada borclu deyiləm dedim amma dövlət universitetinə pulsuz daxil olub 4 il yəni 8 semestr tələbə təqaüdü aldım. Nəysə də onsuz qəpik-quruş idi. işimə yaramadı.)