yunan mifologiyasında maraqlı personajlar

Prokrust.
Yunan mifologiyasına görə, elefsis şəhərinin yaxınlığında yaşayan prokrust burdan keçən səyyahları öz qonaqpərvərliyini göstərərək gecəni keçirmək üçün evinə dəvət edir. Prokrust səyyahları evinə gətirdikdən sonra, onları dəmir yatağa bağlayır. Əgər yataq onlara böyük gəlirsə, prokrust onları dartıb uzadır. Kiçik gələndə isə, qurbanı yatağa uyğunlaşdırmaq üçün ayaqlarını kəsirdi. Prokrustun özü də eyni işgəncə ilə tesey tərəfindən öldürülür.
Bu miflə bağlı ictimai fikirdə prokrust yatağı deyilən ifadə də mövcuddur. Hansı ki müxtəlif xüsusiyyətlərə malik olan faktları standard ölçüyə uyğunlaşdırmağı ehtiva edir. Məsələn, gündə işçini 12 saat çətin şəraitdə işlədib az məvacib vermək qəbulolunmaz bir şeydi. Bununla işçi daxilən və zahirən məhv olur. Lakin səxavətli işverənlər prokrust yatağından istifadə edərək bunu asanlıqla həll edirlər.

arturlaşdırma

XIX əsrdə Amerikada fəaliyyət göstərən "Paravoz Maşinistlərin Qardaşlığı" ( brotherhood of locomotive engineers) birliyinin rəhbəri, dövlətə qarşı baş vermiş bir çox tətilin təşkilatçılarından biri olan şotland əsilli fəhlə hərəkatı başçısı peter artur"un adı ilə bağlı konsepsiya.

Uşaqlıqdan ağır zəhmət altında işləyən artur gənc yaşlarında dəmiryolu işçisi kimi nyu-york mərkəzi dəmir yolu ( New York Central Railroad) korporasiyasında işə başlayır, və müəyyən müddət sonra mühəndis kimi işini davam etdirir. Artur "Paravoz maşinistlərin qardaşlığı" birliyinin ilk üzvlərindən biri olduğuna görə, 1874-cü ildə həmin birliyin lideri seçilmiş və 20 ilə yaxın müddətdə təşkilata rəhbərlik etmişdir. Bu zaman amerikada fəhlələr pis şəraitdən, məvacib azlığından və uzun iş saatından şikayətlənirdilər. Proletariatın içindən çıxmış artur etirazları görməzdən gəlmir və digər birlik başçıları ilə müttəfiq olaraq fəhlələri tətilə çıxartmağa nail olur. Tətillər kütləvi şəkildə olduğuna görə, böyük ziyan çəkən korporasiyalar hərəkatın qarşısını almaqda çətinlik çəkirlər. Digər tərəfdən bu qədər fəhlənin maaşını artırmaq onlara heç cürə sərf etmirdi. Belə olan halda oliqarxiya yalnız artur və onun birliyindəki işçilərə iş saatının azaldılması, məvacibin çoxaldılması kimi bəzi imtiyazlar təklif edir. Başına döndüyüm artur da təklifi o dəqiqə qəbul edərək fəhlə hərakatından çıxır və adamları ilə birlikdə öz işinə qayıdır. Bu hərəkətinə görə öz adamları arasında hörmət qazansa da, digər birlik liderləri və keçmiş iş yoldaşlarının qınaq obyektinə çevrilərək xəyanətkar kimi qiymətləndirilir.

Fəhlə hərəkatını belə sonlandırmaq " arthurization" (arturlaşdırma) adlanmağa başladı. Sonrakı illərdə bu oliqarxiyanın tətilləri dağıtmaq üçün istifadə edə biləcəyi ən güclü silah oldu. Yəni bütün fəhlələrin istəklərinə cavab vermək yerinə, özlərinə lazım olan qədər fəhlələrə imtiyazlar verməklə işə qaytarır və fəhlə hərəkatını içdən parçalayırlar.

Bu zaman "imtiyazlı" fəhlələr digər fəhlələr tərəfindən xəyanətkar, xain kimi adlandırılır. Meyxanalarda, işdə və evdə "imtiyazlı" fəhlələr onların alçaq xəyanətindən qəzəblənmiş öz keçmiş iş yoldaşlarının hücumlarına məruz qalırdılar. Xeyli adam zərər çəkir, hətta öldürülənlər də olur. Oliqarxiyaya satılmış fəhlələrdən biri də özünü təhlükəsiz hiss edə bilmir. Onlar işə gedəndə yaxud evlərinə qayıdanda küçənin ortası ilə toplu şəkildə getməyi üstün tuturlar. Səki ilə getməyə cürət edən "imtiyazlı" fəhlənin başına hər an pəncərədən atılmış saxsı və kərpic düşə bilərdi. "imtiyazlı" fəhlələrin uşaqları da digər uşaqlar tərəfindən təqib edilib döyülürdü. Buna görə, bu uşaqlar nə çölə çıxa bilir, nə də məktəbə gedə bilirdi. Ümumi nifrətlə qarşılaşan "imtiyazlı" fəhlələr gün getdikcə öz cəmiyyətindən daha çox uzaqlaşır, özlərinə qapanırlar. Onları oliqarxiya yeni rayona köçürür. Artıq oliqarxiya heç nədən qorxmur. Həmin "imtiyazlı" fəhlələrin də bir müddətdən sonra imtiyazlarını almağa başlayırlar. Bunun qarşısısında sözügedən fəhlələr heç cür etiraz edə bilmir. Artıq arxalandıqları fəhlə hərəkatı onları dəstəkləmir, əksinə onlara nifrət edir. Bununla "imtiyazlı" fəhlələr tamamilə oliqarxiyadan asılı hala düşür.

Sonrakı illərdə amerikada fəhlə hərəkatı olduqda oliqarxiya bu siyasətdən tez-tez istifadə edirdi və hər dəfə də hərəkatın içindən gələcəkdə başlarına nə gələcəyindən xəbərsiz "imtiyazlı" fəhlələr çıxırdı.

mayflower

Yeni dünyanın kəşfindən sonra kolonistləri Amerikaya gətirən ilk gəmilərdən biri. 102 sərnişini olan gəminin təyinat yeri virciniya koloniyası idi, lakin hava şəraiti və güclü dalğalara görə, sərnişinlər keyp kod yarımadasında məskunlaşmağa məcbur oldular. Torpağa ayaq basandan qısa müddət sonra gəmi əhalisi mayflower compact adlı hüquqi sənədi tərtib edib imzalayırlar. Bununla da, indiki amerika dövlətinin ilk toxumları səpilir. Sərnişinlər məskunlaşdıqları ilk illərdə çətin vəziyyətlə qarşılaşır və yerli əhalinin evlərini, mallarını talan etməyə başlayırlar. Həmçinin sərnişinlər onlardan əvvəl bura gələn ispanların "qəbir oğurluğu" adətini davam etdirirlər. Belə ki, kolonistlər yerlilərə məxsus qəbirləri açıb, meyidin yanına qoyulan kürk, məişət alətləri, heyvan dərilərini götürüb özləri istifadə edirdilər. Lakin bu çətin vəziyyətdə "qəbir oğurluğu" adəti də onlara kömək edə bilmir. Qışın sərt keçdiyinə, xəstəliklərin yayılmasına və yemək qıtlığına görə ilk ildə 102 kolonistlərdən sadəcə 53 nəfəri sağ qala bildi. Mayflower gəmisi isə kolonistləri amerikaya gətirdikdən müəyyən müddət sonra planda olduğu kimi ingiltərəyə qayıdır. Sağ qalan sərnişinlər isə artıq yeni dünyada doğub-törəməyə başlamış və sivilizasiya yaratmağı bacarmışdılar. Bu ilk köçərilərin övladları mənsub olduqları nəsillə çox öyünürdülər. Dövlət vəzifələrinin əksəriyyəti də bu nəslin nümayəndələri tərəfindən tutulmuşdu. Analogiya aparsaq, bizdə olan naxçıvanlıların pozisiya ilə müqayisə oluna bilər. Lakin zaman keçdikcə onlar öz aralarında qohumlaşıb, törəyib artdılar və bütün ölkəyə yayıldılar. Belə ki, hər bir amerikalı ilk kolonistlər nəslinə mənsub olduğunu söyləyə bilərdi.

bo burnham

Əsil adı Robert Pickering Burnham olan 29 yaşlı daha çox komediya ilə məşğul olan musiqiçi və rejissor. Stand up"ları bir qədər fərqli olan Bo öz şoularında toxunmaq istədiyi mövzunu musiqi vasitəsilə dinləyiciyə ötürür. Bir növ steve martin, tim minchin'in etdiyi comedy song deyilən şeyi edir. Hələ uşaq olarkən öz balaca otağında digital pianino ilə komedik mahnılar yazmağa başlamış və həmin müddət ərzində "my whole family think i am gay", "my little secret..." adlı öz otağında rekord etdiyi iki mahnını yutuba yükləyir. Videoların yüklənməsi sosial medyanın yavaş-yavaş formalaşdığı dövrə təsadüf etdiyinə görə, yazdığı komedik mahnılar bir çox medya platformalarında viral olur. Yəni şöhrət bo burnham"a çox erkən yaşlarında gəlir. Sonrakı müddətdə isə bo yutuberlik fəaliyyətini davam etdirir və comedy central record"la partnyorluq edərək ilk albomu olan "bo fo sho" adlı albomunu ərsəyə gətirir.

Şair bundan sonra stand up"la məşğul olur. ilk stand up"ı isə "words, words, words" albomu ilə eyni adı daşıyan stand up olmuşdur. ilk səhnə təcrübəsi olduğu üçün biraz naşılığı olmasına baxmayaraq, çoxları tərəfindən fərqli üslub kimi xarakterizə edilən uğurlu bir səhnə performansı idi. Demək olar, hər stan up şousunda toxunduğu və tənqid elədiyi mövzu daha çox amerikan əyləncə sektoru və onun saxtakarlığı haqqında olur. Sözügedən şoudan sonra artıq öz stilini oturtan bo özünü tamamilə yaradıcılığa verir. Belə ki, günün 8 saatını komedik mahnılar yazmağa sərf edir, gecələr isə film ssenarisi yazmağa başlayır. Beləcə, şeir kitabı olan "Egghead" və ən yaxşı stand up şousu "what" işıq üzü görür. Təkcə stand up"ın açılış hissəsindən bilmək olar ki, şouya nə qədər əmək sərf edilib. Mövzu cəhətdən də geniş sferaya malik olan bo şouda gah "from god's perspective" mahnısı ilə din və tanrı mövzusuna

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

the platform

Bu yaxınlarda neftlix"də boy göstərən ispan istehsalı film. hamı evdə qaldığına görə də, çox insan tərəfindən izlənildi, bəyənildi və ən çox müzakirə olunan film halına gəldi. Deməli, söhbət nədən gedir: the hole deyilən həbsxana var. Həbsxananın yüzlərlə otağı, hər otaqda da iki məhbus var. Lakin bu həbsxananın digər həbsxanadan fərqləndirən cəhət ondan ibarətdir ki, otaqlar vertikal şəkildə sıralanıb. Hər otağın mərkəzində platformun hərəkəti üçün yarıq/deşik var. Platforma da hər məhbusun sevdiyi yeməklər qoyulur. Daha sonra platform birinci mərtəbədən yavaş-yavaş aşağı mərtəbələrə gəlir. Beləliklə də, yuxarı mərtəbədə olanlar platformdan acgözlülüklə bacara bildikləri qədər yemək yeyirlər, müəyyən otaqlardan sonra isə platformda artıq yemək bitir və aşağı mərtəbədə olanlar aclıqla üz-üzə gəlirlər. Sadə dilsə desək, the hole"a girən hər kəsdən sevdiyi yeməkləri soruşurlar və menyuya daxil edirlər. Yəni hərkəs öz sevdiyi yeməyi yesə, yemək hamıya çatacaq, amma yuxarıdakılar lazımından artıq yediyinə görə, aşağıdakılara yeməyin artıqları, lap aşağıdakıları isə heçnə qalmır. Filmin başlanğıcında da deyildiyi kimi "insanlar 3 qrupa ayrılırlar: yuxarıdakılar, aşağıdakılar və düşənlər". Hər bir aydan bir də məhkumların yeri dəyişir. Yəni bir ay 5-ci mərtəbədə varlıq içində yaşayan, digər ay 130-cu mərtəbədə acından otaq yoldaşını yeyir. Filmin mövzusu da goreng adlı gijdıllağın the hole"a könüllü şəkildə girişindən sonra başına gələn hadisələrdən bəhs edir. Kapitalist sistemi tənqid atəşinə tutan filmin sonu da biraz müəmmalı qalır. Rejissor filmi ucuaçıq bitirir, amma mənə görə, olduqca qane edici bir final idi.

P.s. bu filmlə motiv cəhətdən oxşar snowpiercer filmi də var. The platform xoşunuza gəlsə, buna da baxmağı məsləhət görürəm.

sosial izolyasiya günlərində ediləcək şeylər

Böyük kütlə sosial izolyasiya müddətində insanlara kitab oxumağı və film izləməyi məsləhət görür. Yutubda və digər sosial media platformalarında recommendation videoları boy göstərir, insanlar bir-birilərinə challange'lar ötürürlər. Təbii ki, özünü inkişafda belə vərdişlərin müstəsna rolu var. Ən azından telefona pubg yükləyib dom-doma maç etməkdən, və yaxud boş-boş sosial mediada fırlanmaqdan qat-qat yaxşıdır. Lakin bütün günü otağa girib film/serial izləməyin. Bu həm sağlamlığa ziyandı, həm də baxdığınız film və yaxud serialları daha yaxşı anlamağınıza mane olur. Gündə 1 film, üstəgəl, sevdiyiniz serialdan 1 seriya izləmək hərtərəfli sizə bəsdir. Beləliklə, izlədiklərinizi daha yaxşı anlaya və həzm edə biləcəksiniz. Sadəcə statistika xatirinə film izləməyin sizə heç bir faydası yoxdu. Belə bomba-bomba danışıram, amma elə özümün də günün bütün vaxtını filmə ayırdığım zamanlar olub. Lakin öz təcrübəmə əsaslanaraq deyə bilərəm ki, arxa-arxaya dayanmadan izlədiyim filmlərin məğzini anlamaq üçün təkrar izləmək məcburiyyətində qalmışam. Odur ki, sadəcə "izləmək" xatirinə izləməyin. Gündə 1, maksimum 2 film bəsdir.

Kitablara gəldikdə isə, onu deyə bilərəm ki, film izləyənlərə nisbətən kitab oxuyanlar daha azdır. Mənə görə, kitab oxumaq daha effektiv vərdişdir və insanın xəyal gücünün inkişafına daha çox təsir edir. Lakin hər şeyin ifratının ziyanlı olduğunu nəzərə alaraq deyə bilərik ki, qazanılması ən vacib vərdişlərdən biri olan kitab oxumağın da çoxu bəzi mənfi nəticələrə səbəb ola bilər. Yenə də deyirəm, kitab oxumağa qarşı deyiləm, sadəcə oxuyursunuzsa, gündə bir kitabı qurtarmağa çalışmayın. Mühakimə edə-edə yavaş-yavaş oxumağa çalışın. Elə söhbət kitablardan düşmüşkən Friedrich Nietzsche"in bu mövzuda bir fikrini qeyd etmək istəyirəm, "sadəcə kitabları vərəqləyən alim sonda düşünmə bacarığını itirir. Alim bütün gücünü düşünülmüş şeyləri tənqid etməyə xərcləyir, özü isə düşünməz vəziyyətə gəlir. Səhər tezdən gün yeni başlayarkən, dinc və gücünün şəfəqində ikən, kitab oxumaq - mən buna ayıb deyirəm."

Sözümün canı odur ki, sözügedən vərdişləri xobbi halına gətirin, günün əsas işi halına yox. Günün əsas işindən sonra isə istirahət üçün ən ideal variant kitab oxumaq və film izləməkdir. Karantin vəziyyətində isə günün əsas işi nə ola bilər deyirsinizsə, yuxarıda bunun çox gözəl misallarını tapa bilərsiniz. Yeni bir dil öyrənmək, riyaziyyata və fizikaya kəllə atmaq, çoxdandı istədiyiniz ancaq vaxt qıtlığından edinmədiyiniz vərdişlərə yiyənlənmək, idman etmək və ən əsası, bunları prinsip halına gətirmək və karantin vəziyyəti bitəndən sonra belə bu vərdişləri davam etdirməyə çalışın.

tanrı olmaq çətindir

Struqatski qardaşları tərəfindən 1963-cü ildə qələmə alınan elmi-fantastik roman. Struqatski qardaşları digər əsərlərində olduğu kimi sözügedən əsərdə də fəlsəfi fikirlərə geniş yer vermişlər. Tanrının və insanın bir-biriləri arasındakı vəzifələri romanın əsas motivini təşkil edir.

Əsərin mövzusu Arkanar adlı planetin ərazisində cərəyan edir. Yerdəki alimlər kosmosda üzərində həyat olan Arkanar adlı planet kəşf edirlər. Planetdə yaşayan insanların görkəmi isə yerdəki insanlardan heç də fərqlənmir. Lakin planetdəki insanlar yerdən 1000 il geridə, feodal dövründə yaşayırlar. Kəşfdən sonra Arkanar planetinə gələn eksperimental tarix instutunun əməkdaşları hadisələrə heç bir halda müdaxilə etməyərək burada yerli insanların içinə qarışıb tarixi inkişaf proseslərini müşahidə etməyə başlayırlar. Əsərin süjet xətti də Anton (Rumata) adlı instut əməkdaşının ətrafında cərəyan edir.

Arkanarda isə vəziyyət gül deyil. Hər yerdə cəhalət və mövhumatçılıq mövcuddur. Kitabsevənləri düşmən adlandırıb payaya keçirirlər. Saysız ədalətsizliyin yaşandığı planetə gələn instut əməkdaşları bir növ burda tanrıya çevrilirlər. Yəni əllərindəki texnologiya ilə zülmkarları cəzalandıra; kəndlilərə rahat həyat təmin edə; aclığa, xəstəliklərə son qoya bilərlər, lakin instut əməkdaşları sadəcə kənardan müşahidə edirlər. Çünki, bunları etməklə azad insan yaratmaq mümkünsüzdür. Əsərdə də qeyd edildiyi kimi "Onların, demək olar ki, heç biri sözün indiki mənasında insan deyildi, onlar tam hazır olmayan məhsul, əridilib qəlibə tökülmüş metal idilər, yalnız tarixin qanlı yüzillikləri nə vaxtsa onlardan əsl məğrur və azad insanlar yonub hazırlayacaqdı." Hər cürə vəhşilik ədalətsizlik görən; lakin imkanı olmasına rəğmən heçnə edə bilməyən Anton (Rumata) əsər boyu "tanrı olmaq çətin işdir" deyə fikirləşir. Antonla yerli alim arasında olan, bir növ tanrı ilə insanoğlu arasındakı söhbəti anımsadan dialoq, fikrimcə, əsərin kuliminasiya nöqtəsi idi. Roman boyu gördüklərinə tab gətirməyən baş obraz "Bu təcrübə onların yox, mənim üzərimdə gedir." deyə bildirir.
Əsərdən bir-iki alıntı da buraya qeyd edirəm:

"Və lənətə gələsiniz, öz zəmanənizi qiymətləndirin, sevin və bütün bunları yaşamış insanların xatirəsi qarşısında baş əyin! Bu gənc,küt, laqeyd, hər cürə vəhşiliyə alışmış sifətlərə yaxşı baxın, həm də özünüzü dartmayın, sizin əcdadlarınız heç də bunlardan yaxşı olmayıb."

"Həmişə öz əsarətçilərinə qarşı heyranlıq, öz xilaskarlarına qarşı isə nifrət bəsləyən cahil xalq olacaq. Bunun səbəbi odur ki, kölə öz ağasını , hətta ən qəddar olanını da, öz xilaskarından daha yaxşı anlayır, çünki hər kölə özünü ağasının yerində çox yaxşı təsəvvür edir, amma özünü təmənnasız xilaskarın yerində təsəvvür edən adam çox az tapılar. insanlar bu cürdür, don Rumata, bizim dünyamız da bu cürdür."

ən yaxşı film soundtrackları

1. Yan Tiersen - Summer 78 (Good Bye Lenin!). Onsuz mükəmməl olan, lakin musiqiləri ilə nirvanaya çıxan film.

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

aziklərin koronavirusla bağlı konspirasiya nəzəriyyələri

Bildiyimiz kimi, epidemiyanın yayılması ilə gündəmin mövzusu sözügedən virus olub. Qısa müddət ərzində koronavirus sosial medya ilə yanaşı çayxanadakı daydayların, məhlədəki xalaların, tindəki qaqaların müzakirə mövzusuna çevrilib. Artıq çoxdandı görmədiyiniz qohumunuzla rastlaşanda söhbət qıtlığı dərdi çəkmirsiniz. Belə müzakirələrin nəticəsində, ölkəmizin "intelektləri" virusun yayılması ilə bağlı bir neçə konspirasiya nəzəriyyələri irəli sürdülər və sürməkdə də davam edirlər. Siyasi oyunlar, masonların işi, amerikanın oyunları və s. sözügedən konspirasiya nəzəriyyələrindən bəziləridir. Bununla yanaşı, vatsap səsyazmaları da elə bil işin duzu, istiotu oldu.

Bu yaxınlarda da belə nəzəriyyələrin havada uçuşduğu söhbətə şahid olmuşdum. Deməli, virusla əlaqədar universitetlərin bağlanmasına görə, fürsətdən istifadə edib, keçən həftə şadlıq sarayların birində ofisiant kimi işləyirdim. Toy bitdikdən sonra musiqiçilər, ofisiantlar, videoçəkən, şunultutan və digər işçilər olan-qalandan bir süfrə düzəldib yeməyə başladıq. Aktual mövzu olduğuna görə, söhbət elə virusdan düşdü. Mən də epidemiyanın miqyasından, çinin vəhşi heyvan istehlakından, virusun yarasadan qarışqayeyənə ordan da insana keçməsindən dəm vururdum. Masadakıların hərəsi fərqli fikirlər söyləyirdilər: kimisi bunun Allahın qəzəbi olduğunu deyir; kimisi virusun çox təhlükəli olmadığını, ötüb keçəcəyini bildirir; kimisi yadplanetlilərin insan nəslini kəsmək üçün yaydıqlarını qeyd edir; kimiləri də söhbətə fransız qalaraq başını aşağı salıb yemək yeyirdilər. Mövzu ətrafında qızğın müzakirə gedən vaxtı şadlıq evinin ortayaşlı, saçları biraz ağarmış elektrik işçisi yan tərəfdə zalın kondisionerini təmir edə-edə, söhbətimizə müdaxilə edib özündən əmin və qəti bir səslə "qurona virusun hamısı mussonların işidi." dedi. Masada qısa müddətliyinə çaşqınlıq yarandı. Hamı musson küləyinin söhbətə nə dəxli olduğunu aşkarlamağa çalışırdı. Elektrik işçisi isə stolun arxasında oturanların şübhə dolu baxışlarına məhəl qoymayaraq ikinci zərbəni də endirdi: "amerikadı da, iranı vurmaq istiyir." Masaya elə bil limonka atmışdılar. Elədiyimiz söhbət də yadımızdan çıxdı. Yavaş-yavaş elektrik işçisinin dediklərini başa düşməyə başlayırdım. Elə ki işçinin fikrini təkzib edib dirəşmək istiyirdim ki, içəri administrator girdi və "nə oturmusunuz, dalbayob yığını. Durun, stolunuzu yığışdırın. Deyirlər, gecə helikopterlə havanı dərmanlayacaqlar. Durun, tərpənin, tez çataq evə." dedi. Ofisiantlar durdu, hərə öz işinin dalınca getdi. Bu minvalda elektrik işçisi ilə administrator tək qalıb söhbət edirdilər. Aralarındakı dialoqların hamısını eşitməsəm də, qulağıma çatan qırıq-qırıq sözlərdən belə qənaətə gəlmək olardı ki, mövzu yenə virusdu. Bu zaman stolu yığışdırıb, bir padnos dolusu qab-qacağı içəri aparıb geri qayıdana qədər, karifey ikili arasındakı söhbət Əli Kərimli haqqda düşmüşdü. Söhbətin virusdan Əli Kərimliyə necə dəyişməyi mənim üçün hələ də sual altındadı. ikilinin arasındakı söhbət ofisiantlardan birinin "məllim, zal hazırdı, gedək biz?" deməsi ilə sonlandı. Sakitcə sağollaşıb evə getdik. iki-üç gündən sonra virusla bağlı olaraq toylar da qadağan olundu. Çörək qazandıqları toy sahəsinin 1 aylığına təxirə salınmasına görə, işçilərin hamısı çort'a düşmüşdü. Elektrik işçisi fürsət düşdükcə "mussonları" söyürdü. Hamı yenə öz konspirasiya nəzəriyyələrini yarışdırırdı. Yenə qızğın müzakirə başlandı. işçilər yutubda virusla bağlı gördükləri videoları fikirlərinə dayaq kimi bir-birilərinə göstərirdilər. işlərin dayanmasına görə əsəbiləşən administrator hirsini ofisiantlardan çıxarmaq üçün zalı gəzə-gəzə qüsur axtarırdı. Mən isə yorğun halda ofisiantlardan birinin "məllim, zal hazırdı, gedək biz?" deməsini gözləyirdim.

tolstoy sadələşməsi

Rus ictimai fikrində görkəmli yazıçı Lev Tolstoyun ictimai-siyasi və dini-mədəni baxışlarına verilən ad. Tolstoy hər cür dəbdəbədən qaçmağa, kənddə sadə həyat yaşamağa, maddiyyata uymamağa çağırırdı. Sonradan Tolstoyun özü də şəhərdən imtina edərək Yasnaya Polyanadakı ata-baba malikanəsinə köçmüş və orada yaşamışdı. Daha sonradan rus ziyalıları bunu "tolstovkoye oproşeniye" ( Tolstoy adiləşməsi, sadələşməsi ) adlandırdı.

Belə ki, insanların məqsədləri, həyatları mürəkkəbləşdikcə, narahatlıqları da eyni zamanda artır və insan eksiztensial sıxıntıya düşür. Halbuki, sadə şeyləri etməkdən məmnun ola bilərik. Bəlkə də, uşaqlığımızın həyatın ən şirin anı olması bununla əlaqədardır. Çünki həmin vaxtlarda ən balaca şeydən belə qane ola bilirdik. Yetkinləşdikcə isə hər şeydə anlam axtarmağa başlayırıq. Buna görə də, məmnun olmaq üçün böyük və mürəkkəb hədəflər qoyuruq. Həmin hədəflər reallaşmayanda isə, boşluğa düşürük.(bəzən reallaşanda da boşluğa düşürük, (bax: martin eden))
Oğuz Atay deyir ki, "insan həyatını anlam qədər zəhərləyən heç bir şey yoxdur."

P.s. Sözügedən məsələ ilə bağlı Love, Death & Robot adlı serialın Zima Blue adlı bölümünü izləmənizi tövsiyə edirəm.

şehinşah

33 yaşlı türkiyəli repçi. Daha çox səs tonunun fərqliliyi ilə tanınır. Hətta fanatları şehinşahı "ördek sesli" kimi də xarakterize edirlər.

Yeniyetməlik çağlarında dinlədiyim sənətkarlardan biri idi. Həmin dövr qanın qaynayan vaxtı olduğuna görə, qulaq asdığım mahnılar daha çox rap və rok janrında idi. Azərbaycan repini çox bəyənmirdim, xarici treklərin sözlərini başa düşmürdüm deyə, təkcə melodik yerlərinə qulaq asırdım. Sözügedən səbəblərə görə, türkcə repə üz tutdum. ilk diqqətimi çəkən mc'lərdən biri Şehinşah oldu. Xüsusən də, ryhme'ı, flow'u və "ördək səsi" ilə özünə bir fanat daha qazandırmağı bacarmışdı. Düzü, çox məhsuldar deyil idi, kefi nə vaxt istəsə, o vaxt trek çıxardırdı. Amma ərsəyə gətirdiyi işlər çox keyfiyyətli idi. Toxunduğu mövzular da bir xeyli aktual mövzular idi. Freestyle üzrə çempiyonluğu da mövcuddur. Eyni zamanda həmkarları tərəfindən də sevilən, hörmət olunan artistlərdən biri idi. Daha sonra yavaş-yavaş tanındıqca, autotune ilə oxumağa və bir-birindən betər işlər çıxarmağa başladı. Tək problem autotune da deyil idi, flow, ryhme cəhətdən də ciddi dəyişikliklər olmuşdu. Dediklərindən bir kəlmə də başa düşmürdüm. Yeni treklər pop kulturası çərçivəsində yazılırdı. Buna görə də, trekləri spotify və yutubda ilk sıralara yerləşməyə başladı. Qısa zamanda çox sayıda dinləyici kütləsi qazanmasına baxmayaraq, əvvəlki şehinşahı geri istəyənlər də az deyil idi. Bu məsələ ilə bağlı şehinşah bildirdi ki, bu qədər sevirdinizsə, o zaman dəstək olardınız.

Bütün günahı dinləyicilərin, və yaxud yaşadığı coğrafiyanın üstünə yıxmaq heç də düzgün deyil. Bu hər yerdə labüd həqiqətdir ki, insanlar öz meşşan istəklərini və arzularını ödəmək üçün belə ucuz mənbələrə üz tuturlar. Şehinşahın o vaxtkı trekləri sadəcə spesifik kütlənin həzm edə biləcəyi treklər idi. Belə deyək, sözügedən treklər mainstream məmulatları deyil idi. indikilər isə hamının başa düşəcəyi, qulaq asa biləcəyi mahnılar olduğuna görə, bu qədər geniş yayıldı. Yəni şehinşahın tərz dəyişməsini bir növ tələb, təklif konsepsiyası ilə əlaqələndirə bilərik. Sırf buna görə, tərz dəyişib başqa şeylərdən yazmaq sənətkara yaraşmayan bir hərəkətdir. Əgər yazdığın treklər sənin deyil, başqasının istəyinə görə yazılırsa, həmin mahnılar artıq "musiqi" plastından çıxıb olur "produkt". Dr. Dre'in bu məsələ ilə bağlı çox gözəl bir sözü var, deyir ki, ancaq pul üçün mahnı yazanların qəhbələrdən heç bir fərqi yoxdur.

Son zamanlarda da, həm türkiyə, həm də azərbaycanda rep kulturasının inkişafını bununla əlaqələndirirəm. Belə ki, insanlar artıq pop mahnılarından sıxılmışdı. Eyni melodiya, eyni sözlər, eyni ritm. Buna görə də, rep musiqisinin önü açıldı. Fərqli tərz olsa da, kontent cəhətdən yenə də eyni "produkt"lar ərsəyə gəlməyə başladı. Yəni, mainstream olan bir rep mahnısını analiz etsək, əvvəlki pop mahnılarının əksər xüsusiyyətlərini görə bilərik. Bir növ mainstream rep cərəyanı - libasını dəyişmiş pop kulturasıdı. Əlbət, müəyyən müddətdən sonra insanlar rep'dən də soyuyacaq, və populyar kultura özünə qurban kimi başqa bir musiqi janrını seçəcək.
Hər nəysə, mövzudan çox uzaqlaşdım, şehinşahın yaradıcılığından subyektiv beşliyimi də buraya buraxıram:

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

səfillər

Viktor hüqo tərəfindən yazılan, dünya ədəbiyyatının ən tanınmış romanlarından biri. Ümumilikdə 5 cilddən ibarət olan roman bir çoxları tərəfindən şahəsər elan edilmişdir. Hətta məşhur türk şairi Namiq Kamal sürgün illərində həyatının son günlərini yaşarkən, əlində bu roman var imiş. Bu əsəri oxuyarkən həyata gözlərini yummuşdur.
Çox yüksək səviyyədə yazılmış əsərdir, bildiyin adama həyat dərsi verir. Roman boyu obrazlarla bərabər oxucu da püxtələşir. Müəllifin də dediyi kimi "bu kitab qaranlıqdan aydınlığa, cəhənəmdən cənnətə aparan yoldur." Xüsusəndə jan valjan obrazı mənə daha çox təsir etdi. Jan valjanı ən yaxşı təsvir edən isə sonda olan şeir idi;

O yatır... Qovmuşsa da, tale qəddarcasına.
Yaşamış... Atmışsa da, mələk qəm dəryasına.
Öldü. Vaxtı çatanda əcəl apardı onu,
Necə ki axşam çökür, yetir gündüzün sonu.

"Səfillər təkcə fransız xalqı üçün deyil, bütün bəşəriyyət üçün yazılmışdır." deyən hüqo romanda ictimai problemlərlə yanaşı din, siyasət, tarix kimi bəşəri mövzulara da toxunmuş, mövcud siyasi rejimə, fransa inqilabına, kapitalizmə, kommunizmə və dini rejimə öz fikrini bildirmişdir. Müəllifin haşiyəyə çıxaraq yazdığı hissələr çoxları tərəfindən bəyənilmir, və sıxıcı adlandırılır, hətta bəzi nəşriyyat evləri kitabı həmin hissələri ixtisar edərək çap etmişlər. Amma şəxsən, o vaxtın adamlarının fikirləri həmişə mənə maraqlı gəldiyinə görə, həmin hissələr də romanın özü kimi mənə ləzzət elədi. Elə oxuduqca da bilinir ki, sözügedən hissələr romanla sıx bağlıdır.
Yeri gəlmişkən onu da qeyd edim ki, romanda parisin təsviri xüsusi yer tutur. Roman boyu Hüqo Parisin, demək olar, hər künc-bucağını; küçələrini, parklarını, binalarını, bulvarlarını, xarabalıqlarını, hətta kloakalarını, kanalizasiyalarını da geniş şəkildə təsvir etmişdi. Lənətə gələsi Parisi Sumqayıtdan daha yaxşı tanıyıram uje.

little miss sunshine

2006-cı ildə çəkilmiş, baxdığım ən masan filmlərdən biridir. Filmin hekayəsi Olive adlı balaca qızın gözəllik yarışmasına qatılması ilə başlayır, daha sonra isə qızın ailəsi qızı yarışmaya aparmaq üçün yollara düşür. Filmdə həm gülməli, həm dram, həm də fantastik səhnələr var.
Filmin ən xoşuma gələn cəhəti isə filmdə olan rəngarəng obrazlar idi. intihara cəhd etmiş dayı, marixuana çəkən baba, işində uğurlu olmayan amma həmişə həyatda "winner" olmaq istəyən ata, pilot akademiyasına daxil olana qədər danışmamaq sözü vermiş, nitsşe fanatı oğul, miss amerika olmaq arzusu ilə yaşayan qız və bütün ailəni bir yerdə tutmağa çalışan ana. Hə, bir də, balaca sarı avtobus var. Göründüyü kimi, ailənin hər bir üzvü başqa-başqa dünyadadılar. Yol boyunca obrazlar həm özlərini, həm də aralarında olan ailə bağlarını kəşf edirlər. Film haqqında çox danışmaq istəmirəm, bir şans tanıyın bu filmə.

pandemiya

Bir xəstəliyin ölkəyə, və yaxud sərhədyanı zonalara yayılmasına verilən ad. Aktual olaraq, günümüzdə korona pandemiyası insanlar içində böyük təşvişə yol açıb.
Qədim zamanlardan bəri müharibə ilə yanaşı ən böyük insan qırğınına səbəb olan faktorlardan biri olmuşdur. Misal olaraq, XV əsrdə "qara ölüm" kimi bilinən taun pandemiyası avropa əhalisinin yarısını məhv etmişdir. Təkcə insan itkiləri ilə deyil, həmçinin iqsadiyyata da böyük zərər vurulması ilə nəticələnir. Lakin müasir dövrümüzdə səhiyyə inkişaf etdikcə, viruslarla mübarizədə yeniliklər tapıldıqca da, itkilərin sayı bir xeyli azalmışdır. Amma belə xəstəliklər dayanmadan artır. Ümumiyyətlə, insanlar dünyada olan virusların çox az bir hissəsindən agahdırlar. Təbiətdə 1.6 milyondan çox xəstəlik yaradan virus olduğu təxmin edilir. insanlar isə belə virusların təxmini 3000 ədədi ilə tanışdırlar, və sadəcə bu viruslara vaksin hazırlayıblar. il ərzində isə 4-5 təzə virus aşkar edilir. Həmin təzə viruslara vaksin hazırlanması isə o qədər də asan olmur. Sadə dildə desək, vaksin virusun tərkibində olan proteindi. Virusdan alınan protein xəstəyə vurulur və orqanizma öz antikorunu yaradır, və həmin antikorlar da virusu öldürür. Lakin virusdan protein almaq o qədər də asan başa gəlmir. Bu proses üçün təxmini 5-6 il vaxt lazım olurdu. Bu müddət də pandemiyanın yayılması və ölü sayının artmasına kifayət edirdi. Misal kimi çində olan Sars virusunu götürək. Ümumən, yeni xəstəliklərin əksəriyyəti Çində təsbit edilir. Çünki, çində açıq bazarlar olur, və həmin bazarlarda ilan, yarasa, it kimi heyvanların ətlərini satırlar. Bunun nəticəsində də insanlar həmin heyvanlardan xəstəlik tuturlar, hansı ki insan immunitetinin onlara qarşı heç bir müdafiəsi yoxdur. Korona virusi ilə oxşar, 2003-cü il mart ayında Çində Sars adlı virus ortaya çıxdı. Həmin virusdan əziyyət çəkənlər sürətlə artırdı. Çünki virus hava ilə yayılırdı, fiziki təmas lazım deyil idi. Yayılan xəstəlik xeyli miqdarda insanın ölümünə səbəb olurdu, digər tərəfdən isə alimlər ona qarşı vaksini hazırlayıb çatdıra bilmirdilər. Daha sonra isə virus naməlum bir şəkildə yoxa çıxdı. Sözügedən pandemiyada şanslı olsaq da, bu o demək deyil ki, həmişə virus özü yox olacaq. Buna görə də, alimlər təbiətdə olan və insanların agah olmadıqları xəstəlikləri "disease x", yəni "xəstəlik x" adlandırdılar, və buna çarə tapmağa başladılar. Nəticədə isə, virusdan proteini almaqdansa, orqanizmanın özünün bu proteini ifraz etməsini təmin etdilər. Və bununla da, vaksin hazırlamaq prosesi 5-6 ildən 16-20 həftəyə qədər azaldı. Amma təbii ki, insanlar arasında inteqrasiya artıqca, bu müddət də uzun bir müddət hesab olunmağa başladı. Artıq bu məqamda dövlətlərə, və individuallara yük düşməyə başladı. Yəni mümkün olduğu qədər, xəstəliyin yayılmasının qarşısını almaq üçün dövlət tərəfindən kütləvi dezinfeksiya tədbirlər həyata keçirilməli, individuallar isə xəstəliyə tutulmamaq üçün self-care'ə diqqət yetirməlidirlər. Qısaca olaraq, 16-20 həftəni böyük fəlakət baş vermədən tədqiqatçılara qazandırmaq lazımdır.
Bill gates öz intervyularının birində deyir ki, " pandemiya ilə bağlı ən böyük problem, onun nə vaxt meydana çıxacağını bilməməkdir. Buna görə də, işi həmişə başqa günə təxirə salırıq. Və hər hansı pandemiya meydana çıxandan sonra, keçmişə baxıb kaş daha çox yatırım etsəydik deyirik."
indi isə gəlin qayıdaq azərbaycana. Bildiyiniz kimi, korona virusu ilə bağlı 3-9 mart tarixində tədris müəssisələri bağlandı, və hamı sevinir. Yəni virus qalıb qıraqda camaat tətilini, evdə qalmağını qeyd edir. Eyni tədbir avropada, çində də keçirilir və insanlar təşviş, qorxu içində virusun tez keçməsini istəyirlər. Gəl gör ki, bizimkilərin əlində olsa, virusun əlini sıxıb, təşəkkür də edərlər.

ludovico einaudi

Babası bir müddətliyinə italiya prezidenti olmuş italiyalı pianist və bəstəkar. Müasir dövrün ən istedadlı bəstəkarlarından biridir. Daha çox film və televiziya şovları üçün bəstələdiyi mahnılarla bilinir. Canlı ifaları isə başqa bir aləmdi. Notları belə hiss edən, musiqini belə yaşayan birinə nadir hallarda rast gəlmək olar. Həmçinin qeyri-adiliyi sevən musiqiçidi. Arktikadakı buzlaqların birinə pianino daşıtdırıb, orda ifa elədiyi videosu da var.

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

determinizm

Hüquq elmində də bu anlayışa əsaslanan bir konsepsiya var. Xüsusən də cinayət hüququnda. Bildiyimiz kimi, determinizm azad iradəni təkzib edir. Yəni insanların hərəkətləri ətraf şəraitin təsiri ilə baş verir. Buna görə də, deterministlər bildirirlər ki, əgər ortada cinayət varsa, bu cinayətkarın deyil, ümumi cəmiyyətin günahıdır. Yəni cəmiyyətdə müəyyən boşluqlar var və həmin boşluqlar doldurulmasa, cinayətlər yenə də davam edəcək. Bu səbəbdən də, deterministlər cinayətkarlara individual olaraq sanksiya tətbiq olunmasını effektiv üsul hesab etmirlər. Onların fikrincə, cəmiyyət belə cinayətlərə qarşı birlikdə mübarizə aparmalıdır. Bir növ problemin dərininə enib, məsələni kökündən həll etməyin tərəfdarıdırlar. Tutaq ki, yoxsulluq nəticəsində cinayət törədilib, deterministlər belə məqamda cinayətkarı cəzalandırmaqdansa cəmiyyətdə olan yoxsuluğun aradan qaldırılmasını daha üstün tuturlar.
Bununla belə, müasir dövrümüzdəki hüquq sistemləri daha çox indeterminizmə meyl edir. Determinist konsepsiya üzərində qurulan cinayət qanunvericiliyinə hələ ki rast gəlinməyib.

27 fevral 2020 idlib hücumu

27 fevral idlibdə baş verən, 33 türk əsgərinin şəhit edilməsi ilə nəticələnən hücum. Hadisə dünya miqyasında böyük səs-küyə səbəb oldu və Nato təcili olaraq toplanma qərarı aldı. Maraqlısı odur ki, gündüz baş verən hadisə haqqda məlumatlar axşama yaxın medyada göstərilməyə başladı. Axşama qədər, şəhitlər haqqında çıxan xəbərlər təkzib edilirdi.
Hücum baş verdikdən sonra Rusiya və Türkiyə arasında münasibətlər kəskinləşdi. Rusiya dəfələrlə hücumun türk əsgərlərinə qarşı yox, rejimə qarşı yönəldiyini bildirdi. Hətta Vladimir Putin özü açıqlama verərək demişdir ki, "Türk əsgərləri müşahidə nöqtəsini tərk etməməli idi. Rusiya müşahidə məntəqəsində türk əsgərlərin təhlükəsizliyi üçün mümkün olan hər şeyi etdi."
Həqiqətən də, çox böyük səhlənkarlığa yol verilib. Rejimə qarşı mübarizə aparılır. çox gözəl. Heç olmasa, ölkələr arasında müəyyən kordinasiyalı əlaqə olmalıdır. Türkiyə ordusunun hava məkanında nəzarəti olmadan türk əsgərlərini ölümə göndərməsi ayrı bir mövzudu. Şəhitlərin ailəsinə səbir diləyirəm.
Hadisədən sonra Türkiyə miqrantlarla bağlı radikal qərar qəbul etdi. Belə ki, Türkiyədə olan qaçqınlara avropaya keçid icazəsi verildi. Bununla da, daha yaxşı həyat yaşamaq istəyən suriyalılar sərhəd qapılarına axın etdilər. Qərarla bağlı açıqlamada isə Türkiyənin idlib hücumundan sonra mümkün ola bilən miqrant axınına qarşı davam gətirə bilməyəcəyi bildirilmişdir.