erkin koray

Cem karaca və barış manço ilə bir tutulmasını qəbul edə bilmədiyim musiqiçi. Məşhur mahnıları arasında da plagiatlar çoxdur. "Şaşkın", "Fesüphanallah" ərəb mahnılardır məsələn. Ən məşhuru "öyle bir geçer zaman ki" də hind mahnısıdır. 50-ci illərdə Lata mangeshkar tərəfindən ifa edilibmiş. "Estarabim" və "Deli kadın" da həmçinin erkin babanın qarnını doyurmuş digər plagiat mahnılardır. Siyahını çox uzatmaq olar. Məsələ say deyil. Məsələ başqa millətlərdən musiqi götürmək də deyil. Ay "baba" madəm ki götürmüsən, heç olmasa bunların həqiqi bəstəkarlarının adını qeyd et. Albomlarda "söz/müzik: erkin koray" yazmaq nə deməkdir? internet olmayan vaxtlarda heç kəsin ağlına gəlmirmiş deməli zibillərimizin üstü bir gün açılar deyə. Türkiyədə xaricdən alınmış mahnı ifa etməyən müğənni yoxdur onsuz da. Başda ajda pekkan (ərəb, fransız əsasən), nilüfer (yunan, italyan), sezen aksu (yunan, erməni, azərbaycan) olmaqla çox adam "idxal" edib vaxtilə. Amma vicdanla bəstəkarlar albomlarda qeyd olunub. Erkin baba isə öldü getdi və plagiatların hesabatını vermədi heç kəsə. Rock'un babası deyildi ona illərlə və barış manço kimi bir əjdaha ilə müqayisə olundu. Bircə oğurluq etməklə özünü geri saldı digərlərindən. Yoxsa pis söz yazmırdı ən azından.

i̇nsult

Beyin qan dövranının kəskin pozulması formalarından biri. insult dünyada ən çox rast gəlinən ölüm səbəbləri arasında ilk pillələrdədir. Həmçinin əlillik səbəbləri arasında da insult ilk sıralardadır.
Beyin qandaki bütün oksigenin təqribən 20%-nə ehtiyac duyur. Beynin oksigenə ola ehtiyacını ödəmək üçün iri arteriya damarları beyinə oksigeni və bununla yanaşı qidalı maddələri daşıyır. Bu prosseslər fasiləsiz olaraq baş verir. Lakin insult keçirilməsi zamanı bu sistem pozulur və bu qədər oksigenə ac olan bir orqan olan beynin ehtiyacı ödənmir. Sanki beyin boğulur və beyindəki hüceyrələr çox qısa müddət ərzində ölməyə başlayır. insultun əsasən 2 forması ayırd edilir:
işemik insult. insultun ən çox rast gəlinən formasıdır (demək olar ki insult keçirənlərin 75%-i). Boyundan beyinə doğru uzanan, beynin arxa və ön paylarını qidalandıran arteriyalarda baş verən damar tutulması səbəbilə yaranır. Bu da bir neçə formada baş verə bilir. Arteriyalarda qan laxtası və ya lövhəciklərin səbəb olduğu tutulmalar beynin qan dövranının pozulmasına səbəb olur. Qan laxtası aritmiya səbəbilə yaranmış olur adətən və ürəkdən gələrək beyindəki damar divarları arasına ilişib qalır və qan axışının önünü kəsir (embolik forma). Başqa bir halda isə beynin öz qan-dövranı sistemində yaranmış tromblar damarı tuta bilir (trobmolik forma). Bu formanın yaranma səbəbi adətən ateroskleroz olur. Həmçinin damarlarda xolestrin səbəbilə damar tutulmaları baş verə bilər. Beynin həmin nahiyyəsinə qan getmədiyi üçün hüceyrələr ölür. işemik insult keçirmə riski yüksək olan şəxslərə yaşlılar (80 yaş və yuxarısı xüsusilə), kişilər, arterial təzyiqi olanlar, şəkər xəstələri, aritmiyası olanlar, damar daralması olan şəxslər, siqaret çəkənlər, alkoqoliklər aiddir.
Hemorragik insult. Ölüm riski digər formadan daha çoxdur. işemik insultdan fərqli olaraq bu formada damar partlayır və qan toxumalara axmağa başlayır. Adətən yüksək təzyiq səbəbilə yaranan hemorragik insult nəticəsində partlayan damarın qanı beyin toxumalarına axır. Bu forma daha çox rast gəlinəndir. Bir də qanın beyin toxumasından əlavə kəllə qutusundakı digər hissələrə yayılması da görülə bilər. Yəni bu formada qan kəllə qutusuna axır. Hemorragik insult üçün risk qrupu təşkil edən şəxslərə qan xəstəliklərindən əziyyət çəkənlər, beyin şişləri olanlar, beyin damarlarına ziyan vuran avto-immun xəstəliklərdən əziyyət çəkənlər, siqaret çəkənlər və serebrovaskulyar sistem ilə bağlı xəstəliyi olanlar daxildir.
Qeyd: Risk qrupuma daxil olmaq bu insanların 100% insult keçirəcəyi demək deyil. Həmçinin risk qrupunda olmayanlar da insultdan qarantilənmiş deyillər.
insultun ilkin simptomları:
- Danışmaqda çətinlik, başqalarını anlamaqda çətinlik;
- Üzün bir tərəfində, bədənin bir tərəfindəki ətraflarda qıcolma, boşalma və ya zəiflik;
- Bir gözdə və ya hər iki gözdə ani görmə problemi;
- kəskin baş ağrısı, hətta qusma və şüursuzluq;
Əgər anidən bir yaxınınızın insult keçirdiyindən şübhələnirsinizsə belə test edə bilərsiniz:
1. Gülümsəməsini istəyin. insult keçirən şəxsin gülümsəməsi sanki ağzının birtərəfli əyilməsi kimi görünəcək.
2. Qollarını qaldırmağını istəyin. insult keçirən şəxs qollarını qaldırmağa çalışdıqda bir qolu qeyri-iradi olaraq aşağı düşəcək.
3. Sadə bir söz və ya ifadə deyib eynisini təkrarlamağını istəyin. insult keçirirsə sözləri aydın olmayan formada, qarmaqarışıq tələffüz edəcək və ya sizi ümumiyyətlə anlamayacaq. Əgər bunlar varsa təcili yardıma müraciət etmək lazıdır. insult ev şəraitində müdaxilə ediləcək bir xəstəlik deyil.
ilk yardım. insult keçirən şəxs başı qismən yuxarıda qalmaqla uzanmalıdır. insult keçirən şəxsə dərman verməyə, su içirməyə çalışmayın. Udma reflekslərini itirmiş ola bilər bu da xəstənin boğulmasına səbəb olar. Həmçinin şəxsi hərəkət etdirmək olmaz. insult keçirən şəxs mümkün qədər müşahidə edilməli və dəyişkənliklər barədə əvvəlcə təcili yardım həkimlərinə məlumat verilməlidir.

ispan dili

Ən çox sevdiyim dil. indi self-study ilə öyrənməyə çalışıram. 3 ildir ki a1 səviyyəsində bilirdim indi hələlik a2 səviyyəni hədəfləyirəm. ispan dili öyrənməyə kömək edəcək, ingilis dili bilən üçün ucsuz bucaqsız mənbə var internetdə. Tələffüzü çətin olan söz yoxdur demək olar. Oxunuşu asan, fonetikası sadə şirin bir dildir. ingilis dilini nə qədər bilsəm də bərbad fonetikasına görə sevmirəm bu dili. Qrammatikası çətindir deyənlər olub. Amma dil öyrənərkən akademik səviyyə hədəfləmirəm deyə körpə uşaq kimi eşitdiyimi səsli şəkildə təkrarlayaraq öyrənirəm. Bir də ki rus, ingilis dili bilirsinizsə və ya mənim kimi bekarçılıqdan fars dili öyrənmişsinizsə bu dillərin ispan dili ilə ortaq nöqtələri çoxdur (eyni ailəyə mənsubdurlar).

vətəndaş a

ictimai Tv-də yayımlanan azərbaycan serialı. Azərbaycanda kino sahəsindən tamamilə ümidini üzmüş biri olmağıma baxmayaraq youtube-dakı bütün bölümlərini bitirəcəyim heç ağlıma gəlməzdi. Cəfər cabbarlının "almaz" əsərinin motivləri əsasında çəkilibmiş. Bayağı danışıqlardan, bambılı eşq-məhəbbət işlərindən, bərbad musiqi və aktyorluqlardan çox uzaqdır bu serial. Sanki bizim deyil amma bizə bizi göstərməyə çalışır. Netflixdə yayımlanan, Türkiyədə çəkilmiş "bir başkadır" serialını xatırladır bəzən. Serialda qurban psixologiyasından qurtula bilməyib "fakir edebiyatı" eliyənlər də, hal-hazırki feodallıq quruluşu da, bərbad təhsil sistemi də, mentalitet də, televiziyalar da, qısacası azərbaycanı azərbaycan eliyən nə varsa hamısına toxunulur. Hətta damlaya qulaq asan qıza da müəllimin münasibəti göstərilib. Yəni seriala başlamazdan əvvəl fağır, günahsız kəndlilərlə şeytan boynuyoğunların müharibəsini izləyəcəyinizi gözləməyin. Serialda yaxşı tərəf - pis tərəf deyilən şey yoxdur. Xırda çatışmazlıqları olsa belə həqiqətən gördüyü diqqətdən qat-qat artığına layiqdir "vətəndaş a".

abituriyent

Körpəliyindən etibarən "oxumasan fəhlə/satıcı olarsan" tipli hədə-qorxular ilə böyüdülən uşaqların universitetə hazırlaşdığı dövrdə aldıqları rütbə. "Fərqi yoxdur əsas odu girim" məntiqi ilə çalışanlar da var, yüksək balı yığmağı hədəfləyən də. Amma hamısının bir ortaq cəhəti var ki, o da hamısının bərbad təhsil sisteminin tör-töküntüsünün altında çabalamasıdır. Məktəb dərslikləri çox yetərsiz, siniflərdə minimum 40 uşaq, az maaşa işləyən müəllimlər, həddən artıq ağır tapşırıqlar, valideyn təzyiqləri və s. bunlar abituriyentlik vaxtında da davam edir. Problemlər tək bununla bitir mi? Xeyir. imtahanı təhsil nazirliyi yox, ildə adı da sistemi də dəyişən dövlət imtahan mərkəzi götürür. istədiyiniz ixtisasa yiyələnmək üçün müvafiq ixtisas qrupunu seçirsiniz. Seçdiyiniz qrupda maksimum 6 fənn olur. Yük azalmış kimi görünür amma elə olmur. Deyək ki siz xarici dil müəllimi olmaq istəyirsiniz. 3-cü qrupu seçirsiniz və hazırlaşırsınız. Məsələn, Linqvistika və xarici dili çox yaxşı mənimsədiniz. Amma deyək ki riyaziyyatınız çox zəifdir. Sırf heç bir işinizə yaramayacaq olan riyaziyyat sizin xəyalınızın içinə gül qoya bilər. Əks hal 1 və 2-ci qruplarda da yaşanır. Dil dərslərində probleminiz varsa riyaziyat təkbaşına sizi xilas etməyə bilər. Əgər fitri istedadlı deyilsinizsə repetitor yanına getməlisiniz. Valideynləriniz məcburən bir ətək pul tökməlidir bunun üçün. Təbii ki, uşaqların üzərində təzyiq daha da artır. Maddi tələbat bununla bitmir. Test toplularına, iş dəftərlərinə də bir o qədər pul verməlisiniz. Daha da pisi bu materiallar da bir il içində bir neçə dəfə dəyişir və yenisini almasanız əziyyətiniz batır. Maddi yük valideynlərə, psixoloji zədə isə hələ yeniyetməlik dövründə olan uşaqlara qalır. Abituriyentləri, o cümlədən yeniyetmələri günahlandırmazdan əvvəl bunların uşaq olduğunu nəzərə almaq lazımdır. Bəli, yeniyetmə dediyimiz adamlar bioloji, psixoloji olaraq da, rəsmi olaraq da uşaqdır. Bizim və bizdən əvvəlki nəsillərin zir-zibilini bu uşaqların üstünə atmağa heç kəsin haqqı yoxdur.

splanknofiliya

Çox nadir görülən cinsi orientasiya pozuntularından (parafiliyalardan) biri. Bu şəxslər daxili orqanlara qarşı cinsi istək duyurlar. Çox rast gəlinən bir pozuntu olmadığı üçün haqqında bilinən məlumatlar da məhduddur.
Splanknofillər daxili orqanlara, xüsusilə qarın boşluğu orqanlarına qarşı cinsi istək duyurlar. Əslində nekrofiliyaya (ölülərə qarşı cinsi meyil) bənzəsə də nekrofiliya qədər yayğın deyil. Həmçinin splanknofillərdə cinsi istəyin oyanmağı üçün qurbanın ölməsi də lazım deyil. Ya həqiqətən çox nadirdir ya da özlərini çox yaxşı gizlədirlər splanknofillər. Splanknofil olduğu deyilən seriyalı qatillərdən biri üçün
(bax: jeffrey dahmer)

müəllim uşağı olmaq

Bəzi uşaqlar üçün kabusdur. Hazırlıq müəllimim bizimlə birlikdə öz qızına da dərs keçirdi. Üstəlik qızının oxuduğu sinfin sinif rəhbəri idi. Sinifdə uşaqların yediyi hər balqabaq qızın başında partlayırdı. Qətiyyən pozitiv ayrıseçkilik qoymazdı. Gördüyüm qədərilə müəllim uşağı olmağın bir üstünlüyü yox idi. Xüsusilə əsas fənn müəllimlərinin uşaqları üzərində həmişə yük olurdu. Kiçik bir uğursuzluqda belə həm müəllimlər həm də uşaqlar bunları yerin dibinə soxmaqda özlərində haqq görürdülər. Çünki o filan müəllimin uşağıdır səhv edə bilməz.
Amma müəllim nəvəsi olmaq isə möhtəşəm bir şeydir. Yaşandı və təsdiqləndi.

röya ayxan

Kontralto səs tembrli azərbaycanlı müğənni. Sırf bu səsi ilə dünya starı ola biləcək qədər potensiala sahib olduğunu düşünürəm. Daha doğrusu düşünürdüm. Röya xanım geyimi və davranışları ilə gündəmə gəlməyi seçərək 2010-cu illərdə ilişib qaldı. Azərbaycanda kifayət qədər tanındı, sevildi, bir o qədər də hater topladı. indi isə 42 yaşı var. Hələ ki səsini itirməyib və bəzən də bir şeylər etməyə çalışır. Kim bilir, bəlkə də öz potensialının fərqinə varacaq bir gün.

(youtube: )

leila forouhar

Məşhur iranlı müğənni. Aktyor cahangir forouharın qızıdır. 70-ci illərdən etibarən səhnələrdə olan leyla əsasən pop və folk janrında ifa edir. Başda ana dili farsca olmaqla türkcə (azərbaycan), mazandaranca, ərəbcə, ermənicə ifa etdiyi mahnıları ilə bir çox ölkədə tanınır.

(youtube: )

(youtube: )

mövsümi depressiya

Postlar və məsləhətxanadan ilhamlanaraq xortlatmaq istədiyim başlıq. Adından da göründüyü kimi depressiyanın alt tiplərindən biridir və emosianal pozuntular arasında təsnifləndirilir. Xüsusilə payız və qış aylarında öz əlamətlərini göstərir və əlamətlər bu fəsillərin bitməsi ilə azalaraq yox olur. Mövsümi depressiya tipik və atipik depressiya əlamətlərinin mövsümi dəyişkənliklə bağlı olaraq görülməsi halıdır. Özünüzə diaqnoz yapışdırmazdan əvvəl bunu nəzərə alın: iş mühitindəki təzyiqlər, itkilər, ayrılıqlar, travmalar kimi xarici faktorların iştirakı ilə yaranmış pis əhval-ruhiyyə mövsümi depressiya sayılmır. Ən az iki il müddətində, hər il eyni mövsümdə depressiv əlamətlər görülməlidir:
1. Aşağı əhval.
2. Süstlük/yorğunluq
3. Yuxu pozuntuları (əsasən çox yatma)
4. Anhedoniya (həyatdan zövq ala bilməmək)
5. Motivasiya azlığı
6. iştahın pozulması (əsasən çox yemək)
(Bura qədər sadaladığım əlamətlər həyat fəaliyyətinə ciddi şəkildə təsir göstərirsə diaqnoz qoyulur, əks halda yox)
7. intihar düşüncələri (vəziyyət ciddiləşdikdə)
Mövsümi depressiya günün qısalması ilə birbaşa əlaqəlidir. Belə ki, qaranlıqda epifizdə bir qrup hüceyrə melatonin adlı hormon ifraz edir. Bu hormon bizim bədənimizi süstləşdirən və yuxu gətirən hormondur. Yaz və yay aylarında işığa məruz qaldıqda görmə siniri vasitəsilə bu hüceyrə qrupuna siqnal gedir və melatonin ifrazı dayanır. Ürək döyüntüləri artır, seratonin (xoşbəxtlik hormonu), dopamin və norepinefrin (noradrenalin) hormonu ifraz olunur və biz daha gümrah oluruq. Payız və qışda isə gün işığı azdır deyə gün boyu melatonin ifrazı baş verə bilir və bu da öz növbəsində gün boyu "yuxulamağımıza" səbəb olur. Mövsümi depressiyalı şəxslər çox yatsa belə yuxudan yorğun oyanır, gün boyu da bu yorğunluq davam edir. Bu şəxslər çox yeyirlər. Xüsusilə yağlı, karbohidratlı qidalarla qidalanırlar və anormal dərəcədə kökələ bilirlər. Təbii ki, mövsümi depressiyanın səbəbi təkcə günün qısalığı deyil. D vitamini azlığının da
səbəblər arasında olduğu bilinir. D vitamini günəş işığı ilə dəridə yaranan, yağda həll olan vitamindir. Bu vitaminin tam olaraq depressiya ilə əlaqəsi bilinməsə belə xəstələrdə d vitamini dəstəyi ilə simptomların yüngülləşdiyi görülmüşdür. Tutaq ki, bu əlamətlər az-çox sizdə var. Nə edə bilərsiniz:
1. Əvvəlcə keçid fəsillərin, xüsusilə payızın özü ilə depressiv əhval gətirdiyini, bunun qeyri-adi bir şey olmadığını bilin.
2. D vitamini. Yay aylarında kifayət qədər d vitamini almamışsınızsa, bu vitaminin azlığından şübhələnirsinizsə, analiz verib həkim məsləhəti ilə d vitamini almağı düşünə bilərsiniz. Və ya heyvan mənşəli qidalardan (süd, yumurta) təbii yolla ala bilərsiniz.
Qeyd: d vitamini yağda həll olan vitamindir ona görə də artıq olduqda sidiklə atıla bilmir. Bu da öz növbəsində zəhərlənməyə səbəb ola bilər. Mütləq həkim məsləhəti ilə alınmalıdır.
3. Omega-3 tərkibli qidaların qəbulunu artıra bilərsiniz. Balıq yağı, qoz, fındıq, fıstıq kimi çərəzlərlə təbii yoldan alınması mümkündür.
4. C vitamini qəbulu da yaxşı təsir edə bilər. Tibbi araşdırmalar bunu təsdiqləyir. Həmçinin immun sistemini də gücləndirərək bir daşla iki quş vurmuş olarsınız.
5. işığa məruz qalmanı artırma. Söhbət gün işığından gedir. Otaqlarınızın pərdələrini açmaq, hava buludlu olsa belə çöldə vaxt keçirmək çox faydalıdır. 2000-ci illərdə aparılan bir araşdırmada səhər yarım saat işığa məruz qalmanın floksetin (prozac) qədər təsirli olduğu aşkarlanmışdır.
Bunlarla yanaşı digər vitaminlərin dəstəyi ilə (A, E, B qrupu), yeriməklə mövsümi depressiyanın üstəsindən gəlmək mümkündür. Əgər üstəsindən gəlinə bilməyəcək qədər ağırdırsa onda bir mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır.

overrated türk aktyorları

(baxma: engin altan düzyatan) qaqa sən ertuğrul deyilsən o sadəcə obraz idi və bitdi.
(bax: oktay kaynarca)

psixoloji triller

Trillerlərin bir neçə alt qrupundan biri. Psixoloji trillerlər obrazın psixikasında baş verən gərginliyi, münaqişələri, şəxsiyyətin qaranlıq tərəflərini önə çıxaran film/seriallardır. Bu, psixoloji qorxu janrına çox bənzəsə də psixoloji qorxu janrında məqsəd qorxu ünsürləri ilə tamaşaçını cəlb etməkdir. Psixoloji trillerlərdən fərqli olaraq bunlar gerçəklikdən uzaq olur. Trillerlər arasında demək olar ki, ən gerçək olanlarıdır psixoloji trillerlər. Məsələn, (baxma: Dahmer – Monster: The Jeffrey Dahmer Story) psixoloji triller sayıla bilər. Evan Petersin canlandırdığı obrazın şizotipal xüsusiyyətləri, əsəb partlamaları, bölümlər irəlilədikcə mental vəziyyətinin darmadağın olub dəhşətli bir məxluqa çevirilməsi əvvəldən axıra izləyicinin sinir sistemini gərgin saxlayır. Amma bunu fantastikaya keçmədən, ütopikləşdirmədən ediblər.
Bir başqa nümunə üçün: (baxma: holy spider)
2022 çıxışlı iran filmidir. Bu da gerçək bir hadisə haqqında çəkilmiş filmdir. 2000-ci illərdə Məşhəd şəhərində seriyalı qatil peyda olur və fahişələri öldürməyə başlayır. Filmdə jurnalist bir qadın bu qatillə təkbaşına mübarizə aparmalı olur. Çünki qatil sadəcə fahişə öldürdüyü üçün iranın aidiyyatı qurumları cinayətlərə vecsiz yanaşır. Film ilk dəqiqələrdən etibarən insanın sinirlərini tarıma çəkir. Qaranlıq atmosferi, həddən artıq real aktyorluq/aktrisalıqlar, yerli yerində istifadə olunmuş musiqilərlə iki saatın necə bitdiyini anlamaq olmur. Film iran kinosunda ən fərqli işlərdən biridir. iran filmləri adətən nə qədər ağır mövzuda olur olsun bu qədər sərt və açıq-saçıq başqa bir iran filmi görməmişəm. Film iranda qadağan olunsa da beynəlxalq səviyyəli mükafatlara layiq görülüb.

(youtube: )