bpa

günümüzdə istifadəsi geniş şəkildə yayılmış, dünyada ən çox istehsal olunan maddələrdən biri, sintetik kimyəvi birləşmə; bisfenol a.
mağazalarda gördüyümüz bəzi konservləşdirilmiş qidaların, uşaq yemək qablarının üstündə yazılan "0 bpa" yazısı haqqında danışacam bir az.

əvvəla, bpa bərkidici maddədir. sərt, davamlı plastiklərin, cd dvd disklərin, gülləkeçirməz şüşələrin, idman alətlərinin hazırlanmasında istifadə olunur. bir də xüsusi vurğulamaq istədiyim qida qablarında. həmin qabların daxili laylarına epoksi qatranlar yayılır, hansı ki tərkibində bisfenol a maddəsi var. bpa insan orqanizminə həmin qablarda yemək qızdırıb yeyərkən daxil ola bilir. bu da öz sırasında geniş zəhərli təsir palitrasına malik olduğundan, müxtəlif xəstəliklərə səbəb olur. bura daxildir piylənmə, ürək xəstəlikləri, sinir və endokrin sistemi problemləri, autizm, onkologiya və s.

stomatoloji plomb materiallına qədər yayılmış bu zərərli maddədən indiki dövrdə tamamilə uzaqlaşmaq mümkün deyil. ancaq onu azalda bilərik. bunun üçün də etməli və diqqət yetirməli olduğumuz bir neçə məqam var.
məsələn, dəmir qabda konserv yemək alırıq, əgər 0 bpa deyilsə, evdə onu öz qabında qızdırmaq əvəzinə adi tavada, keramika qabda qızdırmalıyıq. çünki dediyim kimi, orqanizmimizə məhz bu yolla - bpa-lı qabda qızdırılmış qida ilə daxil olur.
başqa, plastik qabları vaxtaşırı yeniləməliyik. məsələn, məktəb vaxtı 1 dəfə yarım litrlik su alırdım, sonra həmin qabı rəngi saralana qədər işlədirdim. olmaz. bisfenoldan başqa plastik qabların tərkibində digər zərərli və zəhərli maddələr var, hansı ki qab çatlayanda, zədə görəndə, günəşlə uzunmüddətli təmasda həmin maddələr aktiv hala keçir, qabın içindəki su ilə ya da hər hansı qida ilə qarışır, beləliklə yenə orqanizmimizə daxil olur. bunu biləndən heç plastik qabda su da almıram. əvəzinə 1 dəfə şüşə qabda alıb qabdan bezənə qədər özüm su doldurub istifadə edirəm. küçədə soyuducuların içində, ya da sərbəst şəkildə günlərlə, bəlkə həftələrlə günəş altında qalıb kifayət "zəhərlənmiş" suyu içməkdənsə, susuzluqdan yanmaq yaxşıdı.

uzunmüddətli nəsə saxlamaq üçün yenə plastik yox, şüşə, keramika saxlama qablarından istifadə etsək daha yaxşı olar.

qeyd edim ki, bisfenol böyüklərə nisbətən uşaqlara daha tez və güclü təsir göstərir. qiymət fərqinə, böyük ölçüsünə və tez qırılma ehtimalına baxmayaraq, bacardığımız qədər plastik yemək qablarını uşaqlardan uzaq tutmalı və həmin qablarla xüsusi davranmalıyıq qırılmasın deyə..

bisfenol a kimi plastik maddələrin tərkibinə qatılan bir çox maddələr, elə plastikin özü dünyada ötən əsrin ortalarından sonra, ölkəmizdə isə axırlarına yaxın yayılmağa başlayıb. həmin dövrdən əvvəl yaşamış valideynlərimiz plastik qabda su almayıb məsələn, mağazadan nəsə alanda onu evə "pinqvin klyok"da yox, tünd qəhvəyi rəngli kağızda gətiriblər. bunun nəticəsidir ki, onlar daha sağlam yaşayıblar, nəinki biz o yaşlarda yaşayırıq.

bir də eşitmişdim, deyirlər zibilxanada əzilməmiş plastik butulkaları götürüb yenidən içini doldurub satırlar filan. nə qədər təmizləyirlər, təmizləsinlər, plastik kütlə istifadə olunduqca yararsız hala düşür. bir tərəfim inanmasa da, bir tərəfim də bizimkilərə güvənmir. butulkanı saf formada yox, əzib-büzüb zibilqabına atsaq bir ehtimal bəlkə nəsə təsir etdik..

anaya demək istədiklərimiz

oğlan olmamışam deyə məni öldürmə cəhdinizi üzü-üzümə demisiz, canınız sağ olsun. günah mənimdi, qızam, üzrlü sayın. gətirib atmısız məni bu yekə heçliyin tam ortasına. nə ata qayğısı görmüşəm, nə bircə dəfə "qızım" sözünü eşitmişəm, nə bir dəfə "nəyin var?" sualın vermisiz, nə qayğım çəkilib, nə maddi, nə mənəvi təmin eləmisiz, heç nə, alabaşına külbaşına təhsildən başqa heç nə. eybi yox, keçirəm. bu gün mən varamsa o "mən"i yaratmağımda sizdən öyrəndiyim tək şey "valideyn necə olmur?" sualıdı. çox çox minnətdaram. sizdən biri olmayacam ən azından.
gün olub acından yata bilməmişəm, adın bilmədiyim uzaq qohumların paltarı ilə keçinmişəm, orası yamaq, burası cırıq. bir dənə kurtka almısız 2-də oxuyanda xl razmer, 11-i qurtarana qədər geyinmişəm, hələ də əynimə olur içinə pox. imkansızlıqdan nə əlavə məşğuliyyətim olub məktəbdənkənar, nə də bir şey. nə istəyim olub heç birini sizə deməmişəm, geri çevrilməyi çox yaxşı öyrətmisiz deyə. o qədər qırmısız ki məni, insanlardan qorxar olmuşam, bir dənə adamı yaxınıma buraxa bilmirəm, onsuz da çilik-çilikdi ruhum, gəlsin biri də əl vursun dağılım, sonra gəl yığ bunu, bacarırsan. olmur valla, olmur. hazırlığa verməyə pulunuz olmayıb deyə istədiyim ixtisasda belə oxumamışam a kişi. 14 yaşımda barmaqlarımın ucun iynə qan-qalaq edə edə 1-i 1 qəpikdən düymə tikmişəm, pul yığmışam özümə əyin baş almışam. özümü biləndən 1 qəpik ummamışam sizdən. indi də ummuram. görürsüz ki, 1 ailəyə kömək edəcək gündəyəm çox şükür. şərəflə, zillətlə, əzab-əziyyətlə qazanıram pulumu. iş orasıdır ki, hansı çətinliklə qazandığımı bircə siz bilirsiz, amma görmürsüz. heç vaxt yaxınımda olmamısız, bir valideyn kimi mənim gələcəyimi düşünməmisiz, buraxmısız başlı-başlına, indi də sizdən asılılığım evinizdə qalmağımdadı, vəssalam. səhv deyirəm? yox. elə bilirsiz böyümüşəm, xeyr, elə deyil. mən uşaq vaxtı qırıldığım yerdə qalmışam hələ də. o yer ki, oyuncaqsızlıqdan ağ vərəqə nəsə çəkib kəsib özümə oyuncaq bilmişəm, o yer ki, içim rəssamlıq sevgisiylə, şəkil çəkmək eşqiylə alışıb yanarkən sırf aylıq 20 manatdı deyə kursa qeydiyyatdan əliboş qayıtmışam, bir parçamı orda qoyub gəlmişəm bu günə. o yer ki, 5-10 qəpik yığa-yığa 7lik sadə karandaş almışam, mənim də fərqli karandaşım var, rəssamlardaki kimi demək üçün, hiss etmək üçün. o yer ki, səsimi boğazımda qoymusuz, imkan verməmisiz gedim musiqiyə. 100 faiz əminəm, istəsəz edərdiz bunu. istəmədiz. yaxşı, deyərsiz ki, imkan yox idi bla bla bla, yox idi doğmazdız da məni, nə məcbur idi, birini acından öldürdüz, onun əvəzinə məni gətirdiz yaşaya-yaşaya cəhənnəmi göstərməyə?
nəysə, elə bilirsiz bütün gün ağzım qulağımdadı, gülməkdən ağız kənarlarıma qırış düşüb, 32 dişim çöldədi deyə hər şey yaxşıdı, qızınız xoşbəxtdi. başıma göydən daş düşsün əgər o gülüşlərdən biri içimi həqiqətən isidirsə. hamısı fikrimi yayındırım deyədi. ağın çıxartmışam artıq, dəxli oldu olmadı hər şeyə reaksiyam gülməkdi, psix eləmisiz, havalandırmısız adamı.
bütün bunları ona görə dedim ki, xatırladım hardan hara gəldiyimi, necə gəldiyimi, kimlə gəldiyimi. heç kim lazım deyil mənə bütün bunlardan sonra. nə xoş günümü bilmisiz, nə də bəd. gün olub gözümün suyu duzdan yandırıb üzümü, xəbəriniz olmayıb. mariyadı da əşi, yəqin yenə internetdə nəsə xəstə it şəkli görüb ağlıyır. hə, hə.
bir də xatırladıram ki, mən də adamam, valla. arada mən də özüm haqqında nəsə düşünə bilirəm, nəsə istəyə bilirəm, məni də xoşbəxt edən nələrsə var, taxtadan düzəlməmişəm, mənim də duyğularım var, arada baxın bi mən tərəfə, görün məni, nə gündəyəm görün.
imkanınız olmayıb, canınız sağ olsun, nə deməli? siz bir qırağa, mən özüm tək ayaq üstə dura bilirəm artıq. hə, məni xoşbəxt edən şeylər əlimdə yoxdu, yaratmaq gücündəyəm, amma qoymursan, ana. sən ki bilirdin qızının piano sevdasını. bibimgildə cücələrim mahnısının bir hissəsini öyrənmişdim deyə gəlib evdə özünə piano çəkib həmin mahnını "çalan" qız uşağı mən idim axı, niyə belə ürəyimə köz basırsan mən yazığın, ay ana. imkan ver birini alıb qoyum evə, xahiş edirəm, hətta yalvarıram. çox yer tutmur, narahat olma. mane də olmayacam sənə. sən evdə olanda səndən icazəsiz piano açsam, gəl bu üzümə tüpür, o birinə ilişdir birin. amma qurban olum, mənim bu boz, bomboş, mənasız dünyamda özümə bir rahatlıq tapmağıma mane olma. imkan ver dağılmış ruhumu bir yerə yığan hansısa məqamlarım olsun. icazə ver böyüdüm özümü. uşaqlıq xəyallarımla yaşamaq istəmirəm, reallıq olsun istəyirəm, hiss edim istəyirəm, toxunum istəyirəm. rəssam, ya da piano çalan birini görəndə bilirsən nə qədər içim yanır? bilirsən nə qədər qısqanıram, ola bilmədiyim mənə necə həsəd aparıram?. artıq öyrənmişəm, mənim üçün dünyanın ən acımasız, ən qaranlıq yeri ailəmdi. bu evi mənə daha da çəkilməz eləmə, sadəcə evinə nəsə gətirmək üçün icazə verməyini istəyirəm, başqa heeç nə. inan mənə, o pianodan sənə zərər gəlməyəcək, hətta bəlkə sənə də toxuna bildi onun səsi, hardasa yatmış hislərini oyatdı bəlkə.
indi isə icazə ver, nolar..

timidus

bu gün ad günü olan söz6 moderi.
* dedim bir sözlük əhlinə də duyurum
əlbəttə dəyişən sadəcə rəqəmlərdir, ancaq ümidvaram ki, sadəcə bu yeni yaşında deyil, bütün ömrü, bütün həyatı onun üçün önəmli, maraqlı, yaşamağa dəyər bir özəllikdə olar. problemsiz həyat da arzulaya bilmərik, amma qarşısına nə çıxır-çıxsın istisnasız hamısına güc gəlməyi, hər bir çətinlikdən qalibiyyətlə çıxmağı arzulayırıq.
bir də söz6 qurucusu olaraq, bu təşəbbüsü həyata keçirtdiyi üçün minnətdarlığımızı bildirib, gələcək bütün işlərinin də uğurlu olmasını cani-könüldən diləyirik. uzun ömür, can sağlığı. mübarəksən!-*

natrium poliakrilat

* kanallara kimyanı da əlavə elə, tim abi
uşaq vaxtı kukruzdan çıxması ilə bizi sevindirən "sudaböyüyən"* grow-in-water toys oyuncaqların sehri; tərkibindəki əsas maddə.

sodium polyacrylate (c3h3nao2)n şəklində yazılan polimerdir. 1960-cı illərdə abş-ın kənd təsərrüfatı nazirliyi tərəfindən torpaqdakı nəmin daha effektiv saxlanılması yollarını tapmaq üçün hazırlanmışdır. erkən cəhdlər nişastaya - su əlavə edildikdə şişən uzun zəncirlərə bükülmüş qlükoza şəkər molekullarından hazırlanmış təbii polimerə əsaslanırdı. sonradan qarışığa akrilonitril, akril turşusu, akrilamid və polivinil spirt əlavə etməklə nişastalı suəmicilərdən tamamilə uzaqlaşdılar.

o qədər uzaqlaşdılar ki, sonra marsa qədər gedib çatdıbu maddə, bəli. belə ki, natrium poliakrilat nasa tərəfindən dizayn olunmuş və astronavtların geyindiyi xüsusi geyimlərin parçasının tərkib hissələrindən biridir. o uçuş zamanı müxtəlif növ mayeləri əmərək tökülmənin qarşısını alır və beləliklə yaranabiləcək təhlükələri azaltmış olur.

başqa harda görürük natrium poliakrilatı?
pampersdə. körpə, uşaq, yetkin, fərq etmir, hər cür pampersin içində var bu maddədən. super absorbent maddələrdən biri olaraq çəkisinin 100-1000 qatı qədər su çəkə bilir. hansı ki, bundan əvvəl salfet, süngər, pambıq kimi suəmicilərdən istifadə edirdilər və bunlar da təxminən öz çəkilərinin 20 qatı su çəkə bilirdi.

jelelərdə. bura aiddi saç jelesi, soyuducuya yaralanma, zədələnmə hallarında istifadə üçün qoyulan, adətən mavi rəngli, paketlənmiş jelelər və s.

süni qarın, salfetlərin, daşqınlara qarşı geyinilən paltar və çantaların hazırlanmasında, habelə qatılaşdırıcı, flokulyant, dispersant kimi də istifadə olunur.

əlavə buna da baxmaqda fayda var.

(youtube: )

bu ilki son entry

Yəqin ki, bu vaxta qədər girdiyim ən qarışıq entry olacaq.

2020 özündə bütün rəngləri birləşdirmiş, bütün ipləri bir-birinə dolaşmış yumaqdı mənim üçün, ağlımda həm çox şey var, həm də heç nə yoxdu və bu entrydə onu açmağa çalışacam, bacarsam.
ən başda həyatımıza covid-19 girdi. Şəxsi gigiyenanın nə qədər önəmli olduğunu bir daha xatırlatdı. Sevdiklərimizdən uzaq düşdük, itirdik bəlkə. “kaş” ilə başlayan cümlələr qurduq, “dəyər” anlayışımızı yeni və dərin bir formaya saldıq. Ölümün hamıya əvvəl-axır xitab edəcəyini, bir gün bizim də yox olmalı olduğumuzu xatırladıq. Limitlə çölə çıxdıq, vaxtımızın qiymətini öyrəndik, onu boş yerə hədər etməməyi, daha lazımlı-daha lazımsız işləri ayırma qabiliyyətimiz formalaşdı. Protestolar gördük, tualet kağızının koronadan qoruyacağına inananları gördük. Nələr görmədik ki biz bu pandemiya ərəfəsində?..

sonra avstraliyada kütləvi meşə yanğınları oldu. Dünyamızın bir parçasını – heyvanları, ağacları, bitkiləri itirdik. 5 milyon hektardan artıq meşə sahəsi məhv oldu. Heyvanların bəzi növləri nəsilkəsilmə ilə üz-üzə qaldı. Dünyada koalaların 30%-i yanıb kül oldu. Videolara, şəkillərə baxanda ürəyimiz əlimizdə qum olub töküldü bəlkə, qanımız dondu.. Məsələnin iqlim dəyişikliyi, qlobal istiləşmə olduğunu biləndə, bütün bunlarda bizim də məsuliyyətsizliyimizin payı olduğunu başa düşüb, gündəlik hərəkətlərimizdə dəyişiklik etdik. boş otaqda işığı yanılı görəndə gedib söndürdük, dişimizi fırçalayanda su lazım olmadığı təqdirdə suyu bağladıq, israfımızı minimuma endirib, yox etməyə çalışdıq və s. * bunları əvvəl də edirdiksə nə gözəl

avstraliyadan sonra amerika yandı. Malcolmun “irqçilik psixoloji bir xəstəlikdir” dediyi yerə çatdıq, daha dərindən başa düşdük yaşayaraq. Insani dəyərlərin nə qədər önəmli, dilin, dinin, irqin, sosial statusun və s. isə nə qədər önəmsiz olduğunu xatırladıq. Bəlkə sonradan “bizdən olmayan” insanlara qarşı rəftarımızı dəyişdik, hamımızın eyni primatlar dəstəsindən gəldiyimizi xatırladıq. Bu hadisələrin amerikada belə olduğunu gördük. başa düşdük ki, bu xəstəlik hər yerdədi. Ölkələr sadəcə sərhədlənmiş ərazilərə verilən xüsusi adlardı. Irqçi “insan”lar da hər yerdə.

iyulda ikinci qarabağ müharibəsinin “elçi”si gəldi, sentyabrda özü. 3000-ə yaxın şəhidimiz, təxminən 5000 yaralımız, itkin düşmüş hərbçilərimiz oldu. Bir yandan itirilən canlara üzülüb, bir yandan torpaqlarımız geri qayıtmasına sevindik. Bəlkə sevinə bilmədik, boğazımızdan keçmədi, amma bütün bunları əsgərlərimizin qanı-canı bahasına əldə etdiyimiz üçün qürur, fərəh hissiylə dolub-daşdıq. əsgər sözünü daha dərindən başa düşdük. Sən demə, bizim oğulların 2 həyatı var imiş: əsgər ömrü və geridə qalan. O əsgər ömrü ki, fiziki həyatdan daha çox, mənəvi həyat imiş. sən demə, onları irəli aparan güclü bədən, möhkəm addımlar, taqətli ayaqlar, bükülməz dizlər yox, zəif və zərif xəyallar imiş, güclü iradə imiş, məqsəd imiş. Bu şəhid olmaq da ola bilər, torpaqları geri alıb alnıaçıq, üzüağ sevdiklərinin yanına qayıtmaq da, yaxınının səsini eşitmək də.
bir də, əsgərlər hamımızdan daha həssas olurmuş. 100 topdan çıxan atəş səslərinin arasında anasının pıçıltısını eşidəcək qədər həssas...

ən axırda, mənim üçün daha özəl olan hadisə: sözlüklə tanışlığımdı. Real həyatda insanlarla mənəvi yaxınlıqdan qaçan, qorxan mən üçün sözlük başımı tutub qaçdığım yer oldu. Bəlkə sözlükdən dost qazanmaq başlığına yazacaq qədər yaxınlığım yoxdu kimləsə, amma çox çox dəyərli nicklər tanıdım, entrylər oxudum, başımı qaldırıb həyata başqa yöndən baxa bildim. Oxudum, yeni fikirlər edindim, sorğuladım, səhv çıxdım, düzəltdim, araşdırdım, yazdım. Boş yaşayan mənin həyatına maraqlı nəsə qatdım və bu “nəsə” həyatıma maraq qatmaqdan daha artığını etdi.
qısası, sözlüklə mənəvi bağ qurmuşam istəmsizsə və bu mənim üçün önəmli hadisədi. Sonda entrylərini oxuyub qeydlər apardığım gravitona, replikləri ilə gülməkdən keçindirən qubadlıya, çəkdiyi şəkilləri ilə gözlərimi oxşayan yazarlara, bilgiləndirici entryləri ilə nəsə öyrədənlərə, bir sözü ilə gözümün suyunu axıdıb günlərlə fikrimdən çıxmayanlara, burdan tapdığım dəyərli yoldaşlarıma, hərtərəfliyə, diabloya, noorchesterə, timidusa, şişi yandırmayıb kababı yandırana, hamıya, haamıya, sözlüyü var edən, mənim üçün dəyərli edən hamıya, hər kəsə, hər şeyə təşəkkür edirəm.

yeni iliniz də mübarək. daha çox təcrübə edinib, daha çox öyrənəcəyimiz bir il olsun. bu da ilin son entrysinin sonu..



bu sifarişi verən: can vermə qəmü eşqə ki, eşq afəti-candır

190 azn

adı gələndə təpəmə qaynar qazandan su tökülürmüş kimi yanıb-töküldüyüm "yaşayış minimumu", birdəfəlik "yardım".

mənim də bir tanışım var, ailə 4 nəfərdən ibarətdi: ata, əlil ana və 2 uşaq. biri körpədi, digəri çağa, yenicə doğulub. ana ayda 110 manat əlilliyə görə yardım alır, atanın da qeyri-rəsmi iş yeri pandemiyaya görə bağlanıb, məlum məsələ. uşaq saxlamaq da ki, bildiyimiz. pampersindən tut, yeməyindən çıx. hamısı da od qiymətinə. və bütün bunları qarşılayan 110 manat. yüz on. bu qədər qayğıları olan həssas qrup ailə və 110 manat.
190 manat yardım üçün ata dəfələrlə müraciət edib, yoldaşı dövlətdən yardım alır deyə geri çeviriblər. mənə bir şey maraqlıdı ki, ailənin vəziyyətini görə-görə o sözü necə deyiblər ataya? heç utanıb-qızarıb yerin dibinə girməyiblər yəni? 1 nəfər üçün yaşayış minimumu 190 manatdı, a kişi, 1 nəfərin yaşaması üçün tələb olunan minimum məbləğ. necə yəni sizə o pul düşmür? bu kimi ailələrə, həqiqətən ehtiyacı olanlara verilmirsə day nəyə lazımdı ki minnətlə yarıya verib, yarıya vermədiyiniz o yetimpayı? 2 uşaqlı, aylıq gəliri 110 azn olan, uşaqları bu çətin ərəfələrdə saxlamaq üçün can çəkişən cavan ailəyə də vermirsizsə, tüpürüm sizin vicdanınıza. utanmasaz oranızdan-buranızdan bir bəhanə uydurub 110 manatı da kəsərsiz siz. şərəfsiz yığını.

hə, yaxşıca araşdırın, qərəzsiz olsun, görün hansı varlının evinə 5 dənə 190 getmir, təmin eliyin. yazıqdı, yığıb goruna aparsın.
zalımlığın bu qədəri. başqa sözüm yoxdu.

sulforaphane

bir brokkoli möcüzəsi. tərkibi c6h11nos2* tim abi, sözlüyə indeks, qüvvət mi getirsen acaba şəklində olan kükürdlə zəngin kimyəvi birləşmə.
brokkolidən başqa, brüssel kələmi, gül kələmi kimi kələmçiçəyikimilər fəsiləsinə aid bitki növlərində də mövcuddur.

nə xeyri var?
1) ürək xəstəliklərinin əsas səbəbi olan arteriya damarının daralmasına mane ola bilir;
2) xərçəng hüceyrələrinin ölçü və sayını azaldıb xərçəngin qarşısını ala bilir;
3) autizmin bəzi simptomlarını sağalda bilir. məsələn autizmli 29 gənc oğlan üzərində 18 həftəlik bir eksperiment aparılmış və 18 həftə boyunca hər biri gündə 50-150µmol dozunda sulforaphane qəbul etmişdir. eksperimentin nəticəsi olaraq hər biri sosial aktivləşmiş, söhbət edərək əlaqə qurmaqda inkişaf etmişlər;
4) qanda şəkərin faizini tənzimləyir;
5) bədənimizi uv şüalarının xəsarətlərinə qarşı qoruya bilir;
6) qəbzliyə qarşı xeyirlidir;
7) zədəli beynin hissələrinin sağalmasına yaxşı təsir edir, zehni inkişaf etdirir, onu gücləndirir, beyin şişinə yaxşı təsir edir.

çiy brokkolidəki sulforaphanenin sadəcə 37%-i qana qarışarkən, bu faiz bişmiş brokkolidə 3.4%-dir. təxminən 10 dəfə az yəni. bundan əlavə, brokkolini çiy yeyəndə sulforaphane miqdarı qanda 1.6 saata maksimum olduğu halda, bişmişdə 6 saatdan uzun çəkə bilir. yox əgər bişirmək lazımdırsa, 1-3 dəqiqə isti buxarda bişirmək tərkib və təsirini qorumaq üçün ən optimal variantdır.

yuxarıda sadalanan bitkilərin tərkibindəki sulforaphane maddəsi aktiv formada olmur. onun aktivləşib təsir edə bilməsi üçün isə yeyəcəyimiz bitkini kəsib yemək və yaxşıca çeynəmək lazımdır.

qeyd: sulforaphane haqqında aparılan araşdırma və eksperimentlər izolyasiya olunmuş insan hüceyrələri və heyvanlar üzərində aparıldığı üçün normal insana da eyni təsirləri edib-etməyəcəyi hələ də təsdiqini gözləyir.

mənbə: link1
link2
link3

limon turşusu

üçəsaslı karbon turşusu. limonda və digər sitrus meyvələrində, habelə bəzi tərəvəzlərdə rast gəlinir. sitrik sözü turşuya malik və bol suyu olan meyvə olduğuna görə ona citric acid də deyirlər. kimyəvi dildə, beynəlxalq nomenklaturaya əsasən 2-hidroksi-1,2,3-propantrikarbon turşusu yaxud 3-hidroksi-3-karboksipentandio. qısa yazılışı c6h807* rəqəmləri indeksdə yazmaq olmur.. şəklindədir. el arasında "lumu duzu", "limon duzu" kimi də tanınır.

turşu ilk dəfə 1784-cü ildə limon suyunu kristallaşdıran alman kimyaçısı carl wilhelm scheele tərəfindən alınmış və qısa zamanda bir çox sektorda istifadə edilməyə başlamışdır.

19-cu yüzilliyin sonlarından etibarən yeyinti sənayesi və qənnadı məmulatların hazırlanmasında geniş yayılmağa başlamış sitrik turşu, toksik maddə sayılmır və kimya sənayesində bir diskriminator olduğu üçün kifayət qədər istifadə olunur.

turşu şəkər məhsulunun aspergillus niger göbələyi ilə qıcqırdılmasından alınır. bitki aləmində rast gəlinən limon turşusu, limonun 10, yabanı narın 9, quş üzümünün 1.3, sklet tütününün 7.5%-ini təşkil edir. meşə çiyələyi, qarağat, moruq, böyürtkən kimi giləmeyvələrdə də az miqdarda olur.

qida sənayesində ph dərəcəsini nəzarətdə saxladığı üçün konserva məhsullarını uzun müddət qorunub saxlanılmasında, alkoqolsuz içkilərdə, az kalorili meyvə sularında sitrat duzlarıyla birlikdə dadverici kimi, kulinariyada maksimum jel dayanıqlığını yaratmaq üçün üstünlük verilir. eləcə də poladdan pasın təmizlənməsində, hamam və mətbəx təmizləyici vasitələrinin hazırlanmasında, toxuculuq sənayesində parçaların boyanmasında, təbabətdə qanın konservləşdirilməsində geniş istifadə olunur.

zəif turşu olmağına baxmayaraq, təmiz limon turşusu ilə təmasda olanda törədə biləcəyi mənfi təsirləri nəzərə almalıyıq. belə ki, tənəffüs zamanı nəfəs darlığına, boğaz ağrısına, öskürəyə gətirib çıxara bilər. dəriyə və gözlərə təması zamanı qızartı əmələ gətirir. həddindən artıq qəbulu qarın və boğaz ağrısına, uzunmüddətli qəbulu isə diş minasının aşınmasına səbəb olur.

həkimlik

düzgün olmayan yanaşmalar nəticəsində öz mənasından uzaq düşmüş, təhrif edilmiş peşə; anlayış.

əvvəla, hər anlayış növünə 2 cür yanaşma var: internal yanaşma və eksternal yanaşma.
internal yanaşma, adından da bəlli olduğu kimi anlayışın əsas mahiyyəti ilə, daha dəqiq desək, onun faydası, yararlılığı, dəyəri ilə maraqlanan hissəsidir.
eksternal isə, bunun əksi. daxili yanaşma yox, zahiri yanaşma. anlayışın insanlar tərəfindən necə qarşılanması, necə başa düşülüb, qəbul edilməsi, daha çox faktiki və praktiki tərəfləri.

beləliklə, biz hər hansı bir anlayış haqqında danışarkən onun eksternal yönündən tutub internalı haqqında dəqiq və konkret nəticələrə gəlsək, yanlış nəticəyə gəlmiş olacağıq. çünki eksternal yanaşma həm də insandan-insana, cəmiyyətdən-cəmiyyətə dəyişən, aqreqat halı maye olan, düşdüyü "qab"ın formasını alan, həm də həmin "qab"ın xüsusiyyətlərini özünküləşdirmə qabiliyyətində olan yanaşmadır.
demirəm eksternal yanaşma mənfilərlə doludu, lazımsızdır, xeyr. sadəcə düzgün istifadə edilməyəndə yanlış nəticələrə gətirib çıxarır. eksternal baxdıqda tamamilə mənfi görünən anlayış belə, əslində, kifayət qədər yararlı, əhəmiyyətli olmağından, mahiyyətindən heç nəyi dəyişmir.

gəldiyimiz səhv nəticələrə nümunələrdən biri elə həkimlik anlayışını izah edərkən ona qoyduğumuz "qəssab", "pulsovuran" kimi adlar və "həkimlər adamı soğan kimi soyur" tipində cümlələrdir. sən axı ümumi anlayışdan söhbət açırsan, niyə konkret şəxs və ya şəxslərə göndərmə edərkən "həkimlər" deyərək onu ümumiləşdirib, əsl məna və mahiyyətinə xələl gətirəsən ki?

məsələ yalnız anlayış haqqında mənfi fikirlər səsləndirənlərdə deyil, həm də müsbət fikir səsləndirənlərdədi. hansı ki, bu fikir onun eksternal yanaşması üzərindən ortaya çıxıb, internal yanaşmaya bu yöndən baxır. yəni, əgər mən yenə də tanıdığım yaxşı həkimlərdən istifadə edib "həkimlik" haqqında ümumi danışıramsa, bunun nə fərqi oldu öncəki yanaşmadan? "mənim tanıdığım həkimlər pisdi, kıxıdı", "mənim ətrafımdakılar çiçədi, yaxşıdı" kimi cümlələrlə ümumi anlayışa toxunmadan, yalnız öz şəxsi mövqemizdən öz fikrimizi izah etsək daha düzgün olmazmı sizcə də?

bunun daha ümumi halı, bəlkə də hamımız yaşamışıq məktəb dövrlərində, dərsdə 1-2 nəfər nadinclik edir deyə müəllimin hamıya qışqırması, acıqlanması hətta bu azmış kimi "2" yazıb evə göndərməsidi. indi gəl evdə başa sal ki, mən sakit-dinməz oturmuşdum yerimdə, aldığım "2" mənə aid deyil. izah edə bilmirsən və yanıb tökülürsən. eynilə öz peşəsi haqqında xoşagəlməz, ikrah dolu fikirləri oxuyub eşidən, vicdanı və şərəfi ilə işləyib, daim öz işini düzgün, qərəzsiz görməyə çalışan həkimlər kimi, müəllimlər kimi, polislər kimi..

love is

içindəki karikaturalarıyla özəl qılınan türkiyə istehsalı saqqız.

yeni zellandiyalı karikaturist kim grove casali 1970-ci ildə çəkdiyi ilk comics şöhrət qazanandan sonra salfet üzərində ağ-qara şəkillər çəkməyə başlayır. bu şəkillərdə kiçik cinsi özəlliklərə sahib* i mean əyinlərində paltar yoxdu, amma açıq-saçıq da deyil eyni boyda 1 qız, 1 oğlan yer alırdı. deyilənə görə, qarasaçlı oğlan karikaturistin gələcək həyat yoldaşı italiyalı Roberto Casaliyə göndərmə idi.

1975-ci ildə kim britaniyalı rəssam Bill Asprey ilə tanış olur və ona bu şəkilləri daha özəl, rəngli formada “Mail on Sunday” adlı britaniya qəzetinə comics kimi çəkməyi təklif edir. bill razılaşır, ancaq bir müddət sonra həmin şəkilləri türkiyə qida şirkəti olan kent alır.

beləliklə "love is..." saqqızı ilk dəfə türkiyədə istehsal olunub, daha sonra avropaya yayılır. ilk başlarda iki rəng və iki dadda alıcılara təklif edilən saqqız "iki meyvənin sevgisi"ni* “the love of two fruits” simbolizə edirdi. hal-hazırda neçə kombinasiyada istehsal olunduğu isə mənbəyə görə 6, 8, 10 olaraq dəyişir..

1997-ci ildə kim casali öldükdən sonra bill, kimin böyük oğlu stefano ilə əlaqələrini saxlayaraq hər gün "hekayə"lər yazmağa davam edir.
rəvayətə görə o, bu şəkillərin saqqıza büküldüyünü uzun zaman sonradan bilibmiş.

üzümü güldürən şəkillərdən:
https://i.imgur.com/JHsallU.jpg

yeni üzv olanlara məsləhətlər

anonimliyinizi qoruyub-qorumayacağınız haqqında 2 dəfə yox, daha çox düşünüb sonra qərar verin. "qorumaq" adı altında gəzib sözlük çərçivəsində salam-sağ olunuz olan hər yazar adınızı, təhsilinizi və s. soruşanda illərdir bu anı gözləyirmiş kimi reaksiya verməyin. dedim axı, dəqiq olsun.. deyirik ki, hə addı da, nolsun? amma "nolsun?" keçmir burda, adamın həvəsi qaçır, entry yazanda əvvəlki rahatlıqla yazmır, hislərini və düşüncələrini paylaşmaqdan çəkinir. sosial problemləriniz bir az da olsa varsa, bu bəs edir qalın yazdığım şeyin baş verməsinə.

entrylərinə baxıb kiminsə şəxsiyyəti haqqında konkret düşüncələrə gəlməyin. tələsməyin heç nəyə. sonra yanılanda yaxşı olmayacaq.

"çox bilirəm" moodunda gəzməyin başlıqlarda, onsuz hiss edilir girdiyiniz entrylərdən. 1 cümləlik hır-zır yazmaq sizi yazar etmir, status olaraq yazar olsanız belə.

sözlükdə bir-neçə yazar, nə bilim mod, lap elə yazılan entry xoşunuza gəlmirsə, bu sözlük haqqında gedib qıraqda "yaxşı yer deyil bla düşük-düşük şeylər yazırlar", "hamısı yanıqdı aq tökülüşüblər ora" və s. kimi cümlələr istifadə etməyinizə haqq vermir. sözlüyü tanımayan birinə yuxarıda sadaladıqlarım əsasında məlumat verməyiniz də həmçinin. qiymətləndirməni düzgün aparın. unutmayın ki, siz bunları deməklə sözlükdəki n qədər başı aşağı sözlük yazarının haqqına girmiş olursuz.

nəsə araşdırıb yazanda bir mənbəyə əsaslanmayın. tələsməmək bura da aiddir. səbrlə oturub oxuyun, baxın, dəqiq məlumat toplayıb sonra gəlin burda paylaşmağa. yazarda media savadlılığı yaxşı şeydi. nəzərə alaq ki, bura bir çoxlarının güvənərək oxuduğu, yazılanlara inandığı bir forumdu. burdan oxuduğu şeyin səhv olduğunu başqa yerdən bilib sözlük haqqında mənfi hiss və düşüncələrə qapdırmayaq kimisə. sırf siz araşdırmadan məlumat vermisiz deyə bu olmalı deyil.

hə, bir də, maarifləndirici nəsə yazırsınızsa və başlığı özünüz açırsınızsa, birinci həmin başlığın başqa formada açılmış olmadığına əmin olun. yox, hazır başlığa entry girirsinizsə, başlıqdakı entryləri oxumaqda fayda var. sonra təkrarçılıq da olmasın, siz də pis olmayın "aa, yazdığımı 2014-də yazıbmışlar ki" deyə.

bu da 6 aylıq "ömrüm"də çıxartdığım dərslər. hələlik paylaşmağa layiq gördüklərim bu qədər, təzə nəsə olan kimi editləyəcəm.

xoş gəlirsiz.

sami yusif

"azerbaijan: a timeless presence" albomu ilə ürəyimin ən dərinliklərində özünə yer etmiş azərbaycan əsilli müvəffəqiyyətli müğənni. albomda bir çox mahnılarını özü bəstələdiyi bəstəkar.
49 dəqiqəni daha dəyərli etmək, qulağın pasını, ruhun "kir"ini atmaq üçün möhtəşəm bir üsul, mükəmməl bir iş. təbii ki, albomu belə zirvəyə mindirən tək sami yusif deyil mənim üçün. yenə yenidən vurulduğum tarın, kamançanın səsi, əvəzsiz xalq mahnılarımız, haqqında bir şey deməyə ehtiyac duymadığım sevda ələkbərzadə, adlarını bilmədiyim neçə muğam vokalisti, qanonda, balabanda, nağarada ifa edən istedadlar..
muğamı iliklərimə qədər duyduğum, daha yaxşı ola bilməzdi dediyim kompozisiyalar.. həqiqətən də qüsursuz musiqiyə, ədəbiyyata, incəsənətə malik olduğumuzu bir daha xatırladır bu albom.

"insana səslə toxunmaq olar?" sualına cavab olmayacaq qədər böyük olan, yaxud sualdan daha böyük sözsüz cavab, live versiya:

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

(youtube: )

oksigen

nə qədər əhəmiyyətli element olduğunu bilirdim, ancaq 5 saniyə onsuz dünyanı bu cür təsəvvür eləməzdim.

əvvəla hoover dam, the pantheon dam, lap elə uzağa getməyək, bakıdakı crystal hall, flame towers kimi betondan tikilmiş bütün tikililər yerlə-yeksan olacaqdı. çünki betonun tərkibində su, hava, sement, aqreqatlar(gravel daşları) və başqa qarışıqlar var. hansı ki, elə adicə sementi götürsək, tərkibində kalsiumun, aliminiumun, dəmirin və silisiumun oksidi, yəni oksigenlə birləşməsi var. həmin metallar ki, bu metalların oksidləşməsi, betonun səthindəki oksid təbəqəsi betonun armaturla birləşməsinə şərait yaradır. armatur betonun möhkəmliyinin artması üçün lazımdır və betona polad armatur daxil etməklə betonun bir üst levelini, dəmir betonunu yaradırlar. indi özünüz təsəvvür edin maddələri bir-birinə birləşdirən həmin oksigen olmasa idi nə olardı. heç nə, ancaq toz-tozalaq. betondan geriyə ancaq toz qalacaqdı.

"birləşdirən" oksigen həm də maddələri bir-birindən ayırır. bu maddələr metallardı. metalların demək olar böyük qismi təbiətdə sərbəst şəkildə deyil, oksigen və başqa maddələrdə birləşmə şəklində tapılır. yəni, oksigen olmasa təbiətdəki metallar bir-birinə yapışacaqdı.

bizi günəşin ultrabənövşəyi şüalarından qoruyan təbəqə - ozon(o3) qatı da oksigendən ibarətdir. bu qat olmasa dərimizdə ağır günəş yanıqları əmələ gələr, bədənimizdəki bütün damarlar şiddətli bir təzyiq ilə partlayardı. çünki atmosferin təxminən 21%-i itirmək, 21% hava təzyiqinin azalması deməkdir. bu təzyiq dəyişməsi də anidən suyun 2000 metr dərinliyinə düşməyə bərabərdir.

oksigenin yanma reaksiyalarını həyata keçirən önəmli element olduğundan, oksigen olmasa heç bir yanma prosesi baş verməyəcəkdi. maşınlar, təyyarələr, habelə elektriklə təchiz olunmuş nəqliyyatın istənilən növü dayanacaqdı. təsəvvür edin, yerdəki maşınlar girir bir-birinə, üstünə də göydə uçan təyyarələr, helikopterlər hamısı birdən yerə düşür. tam bi felaket..

yer üzünə qaranlıq çökərdi oksigensiz. çünki günəş şüasının yer üzünə çatması üçün, o atmosferdəki parçacıqları sıçrayaraq keçir, beləliklə işıq yaranır. oksigen olmasa atmosfer daha az sıx olacağından həmin şüaların keçməyə hissəcikləri də azalacaq, hər tərəf qaranlıq olacaqdı.

bunlardan əlavə, yer qabığı da tamamən parçalanacaq, çökəcəkdi. çünki yer qabığının təxminən 45%-i oksigendən ibarətdir. özü də parçalanmış hissələr toz topası halını alana qədər bu parçalanma davam edəcəkdi..