xudafərin körpüləri

bu gün işğaldan azad olmuş cəbrayıl rayonu ərazisində, araz çayı və ipək yolu üzərində yerləşən, cənubi və şimali azərbaycanı birləşdirən rəmzi abidə kimi anılan iki körpü.
"baş xudafərin körpüsü" adlanan 11 aşırımlı birinci körpünün uzunluğu 130, eni 6, hündürlüyü isə 12 m-dir.

ikinci körpü isə 15 aşırımlı olmaqla uzunluğu 200, eni 4,5, hündürlüyü isə 10 metrdir.

11 aşırımlı körpünün hal-hazırda üç orta tağı sağ qalmış, sahil tağları isə 1930-cu illərdə Şimali və Cənubi Azərbaycan arasında əlaqələri kəsmək üçün iran və SSRi-nin birgə qərarı ilə dağıdılmışdır. o vaxtdan bəri yerli əhalı həmin körpünü sınıq körpü adlandırır.
tikinti materialı və memarlıq biçinlərinə görə daha monumental görünən onbiraşırımlı körpüdə oyma naxışlı, dairəvi biçimli daş bəzək lövhələri də aşkar edilmişdir. bişmiş kərpic və çaydaşından tikilən on beş aşırımlı körpünün isə tağları sivri biçimlidir.
körpülərin tarixi barədə bir-birinə zidd fikirlər olsa da, vikipedik məlumatlara görə 1027-ci ildə Şəddadi hökmdarı Fəzl ibn Məhəmməd tərəfindən Rəvvadilərlə mübarizə aparmaq üçün inşa olunmuşdur.
qəzvininin əsərlərində körpünün adı "xud-afərin" kimi yazılıb, hansı ki farscadan tərcüməsi "allah tərəfindən yaradılmış" deməkdir. gümanlara görə, bu ad körpülərə qeyri-adi memarlıq xüsusiyyətinə görə verilib. belə ki, hər iki körpünün dayaqları çayın ortasında olan təbii sal daşlar üzərində qurulmuşdur.

rufa balıqları

1843-cü ildə avstriyalı bioloq johann jakob heckel tərəfindən kəşf edilən garra rufa, digər adı ilə "həkim balıqlar".
əsasən uzaq şərqdə, iran, iraq, suriya, almaniya, rusiya və abş-da bədəndəki ölü hüceyrələri yeyərək yeni dərinin əmələ gəlməsinə səbəb olduqlarına və ağızlarından ifraz olunan ditranol maddəsinə görə, bir çox dəri xəstəliklərinin, xüsusən sədəf, egzema xəstəliklərinin, eləcə də açıq yaraların bağlanması və müalicəsində geniş istifadə edilir.
boyları 3-8 sm olan balıqlar dəri xəstəliklərindən əlavə masaj və spa salonlarında da kifayət qədər istifadə olunur. belə ki qan dövranını sürətləndirib dərini təmiz və hamar edir, ayaqları təmizləyib pedikürə hazırlayır.
dişsiz olan həkim balıqlar infeksiyaya, insan orqanizminə hər hansı bir şəkildə zərərə səbəb olmurlar və müalicə bədənin bütün hissələrinə tətbiq edilir.
ilk dəfə sivasda görülən bu balıqlar, kəndlilər tərəfindən vanna və ləyənlərdə saxlanılaraq müalicə məqsədli istifadə edirilmiş. lakin evdə "balıq vannası" qəbul etmək üçün həkimlər onları xüsusi yetişdirib müalicəyə hazırlamalı, sonra da xüsusi qablara qoyub pasientlərə verməlidir.

mənbə: link

ata

arada məndən böyük olduğuna şübhə ilə yanaşdığım adam.
səhərin gözü açılmamış anamı otuzdurub yanında qarabağın dünənki oyunu haqqında danışırdı bütün təfsilatı ilə. anamın da çox güclü başı çıxır axı.. arada "həə"-dən, "hm"-dan atıb qulaq asdığını bildirirdi, vəssalam.
hələ 3-4 ay əvvəl özünə təzə telefon almışdı, alan kimi gətirdi verdi ki, bunun oyunu olmur? al buna oyun yüklə..
bəzən də elə bilirəm atama oyuncaq maşın alıb versəm, xalçanın üstündə oturub "vığn-vığn" deyə-deyə sürəcək..
eh,

(youtube: )

insan sərrafı

"sərraf" sözünün məcazi mənada işləndiyi, ilk baxışdan insanları tanıyan, necəliyi(nə qədər nisbi olsa da) haqqında doğru fikir yürüdə bilən insan haqqında istifadə edilən söz birləşməsi.
adətən keçmişində kifayət qədər çətinlik görmüş, çox insan tanımış və onların iç üzlərinə bələd insanlar olurlar.
ətrafımda bir belə adam var, o da xalam. evlilik həyatı çox uğursuz keçdiyindən boşanıb. təsəvvür edin, 25 il əvvəl və geriqalmış bir kənd. vəziyyət o qədər çətin imiş ki, boşanmaqla sonlanıbmış. indinin özündə orda boşanan qadınlara tərs gözlə baxırlar, qaldı ki 25 il əvvəl.
xalamın kiminsə şəklinə, yaxud üzünə 1 dəfə baxması kifayətdir ki, illərdir tanıyırmış kimi həmin adam haqqında sərrafcasına, çox rahatlıqla danışsın. iş orasıdır ki, hamısı axır-əvvəl düz çıxır. səbəb olaraq da vaxtilə çox çətinliklərə düşdüyünü, çox üz gördüyünü, ya da çox kitab oxuduğunu, beləliklə də istər real, istər qeyri-real çox xarakter tanıdığını deyir.
qısası, bu adamlar problemlərin böyütdüyü, güclü intuisiyası olan adamlardır.

əsəbdən gülmək

deməli, əvvəl hobbi olaraq, sırf uşaqlarla vaxt keçirmək üçün ibtidai sinifləri (ən çox 1 və 2-ciləri) götürüb evdə hazırlayırdım, indi işimə çevrilib və daha ciddi olmalıyam valideynlərin "istək"lərinə görə. uşaqlar nəsə səhv edəndə üstlərinə yalandan qışqırıb əsəbi kimi davranıram, sifətlərinə baxanda da adam birtəhər olur. bapbalaca uşaqlar düz gözümün içinə günahkar baxışlarla baxır, mən də əsəbiləşirəm. niyə? 1 dama aşağıdan yazmayıb deyə. bu hal məni dəhşət güldürür, dərsdə uğunub gedirəm, axırda da adını da qoyuram ki, əsəbdən gülürəm, 1 dama aşağı düşüb, 2 dama sağdan yazın!

yazarların hazırda düşündükləri

insanlara nə vaxt maraqlıyıq?
keçən dəfə ad gününə getmişdim, yenə öz formumda - hoqqa bəzəməkdə idim. evə gələndə orda tanış olduğum qızlar yazdı ki, bəs sən olmasa idin bu qədər əylənməzdik, bu qədər maraqlı olmazdı və s. dediklərinə sevindim, çünki heç yerdə görmədiyim kimlərəsə yaxşı təsir bağışlayıb, əyləndirmişəmsə, deməli şanslı adamam.
evdə məsələn. mən evdə olmayanda sıxılırlar, səs-küy yoxdu deyirlər, tez gəl maraqlı olsun deyirlər, evimizin dadı-duzu sənsən deyirlər.
dost ortamında - heç kimlə daha yaxın olmayan, hamıyla eyni dərəcədə sıx, mənəvi yaxınlıq ehtiva edən səmimi münasibətdə olub, bir problemləri olanda yanlarına qaçdığı adamam. özümü lap hamını güldürəndən sonra tək qalıb öz halına dönən kloun kimi hiss edirəm.
başqa cür olsaydım məsələn, ancaq gülməsəydim, arada sərt olsaydım, şirindilli olduğum qədər acılasaydım kimisə, qruz atmosferini dirçəltmək əvəzinə, deyilib-gülünən ortamı qruza salsaydım, xəstə birinə motivasiya verdiyim qədər, sağlam dostlarıma da xəstəliyimdən danışsaydım - qısası, 50/50 olsaydım, yenə bu maraq olardı mənə qarşı? adım qədər əminəm, olmazdı. bilirəm, çünki mən sağlam halda, hər çağırışda cavab verəndə, xoşbəxtlik, pozitivlik yayanda maraqlıyam insanlara. əksini kim neyləsin?
amma bir şey var ki, səni ən ən yaxın və doğmaların belə anlamır, yaxud anlamaq istəmir. anladıqları hal ancaq öz təlabat və maraqlarının ödəndiyi haldı.
vay o günə mən evdə halsız düşüb zarıyam, adam yerinə qoyulmuram. su gətirən belə olmur. deyirlər, guya artistlik edirəm, heç nəyim yoxdu. ya da telefona baxmaqdandı və çay içsəm düzələr..
yaxud vay o günə kefim olmasın, vay o günə yorulam, deyib-gülməyə heyim olmaya. elə baxışlar görürəm ki, elə bil kimin nə yolunda getməyən işi var, hamısının səbəbkarı mənəm. ağır cinayət işləmişəmmiş kimi, ya da xəyanət etmişəmmiş kimi.
axı mən adam deyiləm, axı mənim məsuliyyətlərim var! kimin mənə ehtiyacı varsa, dibində bitməliyəm, neçə nəfərə lazımamsa, o qədər hissəyə parçalanmalıyam, çünki mən klounam!
kloun istərdi lap əzəldən eqoist olmaq, yalnız özünü düşünən, laqeyd, vecsiz biri olmaq. amma deyil, olmağa dəfələrlə cəhd edib, ola bilməyib. düzü, olmaq da istəmir artıq.
yaşadığım həyata öyrəşmişəm və hər şeyi olduğu kimi qəbul etmişəm, edəcəm də. onlardan fərqli olaraq mənim kefsiz olanda yanına qaçacağım, yaxud məni güldürəcək, vaxtımı maraqlı keçirdəcəyim birinə ehtiyacım yoxdu. sevincimi də sevə-sevə yaşayıram, lap dərdimi də. başqasına nə hacət?
(baxma: mən bu qızı böyüdəcəm)

islam flaminqoları

xalid hüseyninin "min möhtəşəm günəş" kitabında adı çəkilən bir ifadə.
20-ci əsrin sonlarında taliblərin əfqanıstana rəhbərlik etdiyi və kitab yazmağın, filmə baxmağın, şəkil çəkməyin qadağan olduğu bir dövrdə flaminqo şəkli çəkdiyinə görə bir nəfəri camaatın gözü qabağında kötəkləyirlər. onları ən çox hirsləndirən isə şəkildəki quşların uzun, lüt ayaqları olur. sırf buna görə həmin adamın ayaqlarını bağlayıb bədənini şallaqlamağa başlayırlar. deyirlər, seç: ya bu şəkilləri abırlı hala sal, ya da məhv elə. rəssam yazıq da fırça götürüb hər flaminqoya bir şalvar geyindirir. beləcə "islam flaminqoları" yaranır.
amma axırıncı gülən rəssam olur. sən demə flaminqolara geyindirdiyi şalvarları akvarellə çəkib, taliblər gedəndən sonra yuyubmuş.
in the end, art and intellect won

dəyər vermək

!not: sözlükdə olduğunu bildiyim, bu entry vasitəsilə nələrisə bəyan etməyə çalışdığım, amma oxuyub-oxumayacağını bilmədiyim şəxsə ithaf edirəm. entrylərimdən sizə tanış birinin ab-havasını vermirəmsə, vaxtınızı itirməməyi - oxumamağı tövsiyyə edirəm.

sevginin, yaxşılığın və bu kimi insana yaxşı hiss etdirən hislərin qarşılıqsız olması ona bir özəllik qatır, eləcə də dəyər verməyin - həmişə belə düşünmüşəm. qarşılığı da içdən-içə gözləmişəm, amma zərrə büruzə verməmişəm. hər şey öz içimdə daha gözəldi, daha toxunulmazdı, haqqında kimsə bilsə səpiləcək, dağılacaq və mənasını itirəcək sanki.
iş orasındadır ki, verdiyin dəyər, sevgi və s. nə qədər məxfi olursa, o qədər qırılğan, o qədər həssas olursan. bu gün yenə sentimental ruhumu geyinib, "kədər" girdabında yuvarlanıram, sözlük.. :d
bir köhnə tanışım var, hardasa 5 illik bir tanış, aramızda xüsusi nəsə yoxdu, amma yeri məndə tamam başqadı. qıraqdan götüqalxıq, özündənrazı, yersiz egolu biri kimi görünür ilk başdan, amma bir şey var ki, necə görünür görünsün, içində çoox kövrək, saf və həyata qırılmış birinin yatdığını bilirəm. nə qədər düzgün tanıdığıma əmin deyiləm, ancaq onu tanımlamaq lazım gəlsə istifadə edəcəyim sözlər bunlardı: vicdanlı, sülhsevər, transformasiyaya ac, söhbətcil və həmişə məna ehtiva edən, keçmişdə aldığı layiq olmadığı "dərs"lər üzündən sevgidən qorxan və sevgidə məğlubedilməz utancaqlığı olan pam-bıq kimi adamdı. qısası, dəyər vermək üçün yaradılmış adamdı mənim gözümdə. nəysə.
uzun müddətdən sonra (3-4 il) hardasa 5-6 ay əvvəl əlaqəmiz yenidən yarandı və 4 ay əvvəl 1-2 günlük tez-tez danışırdıq. 1 dəfə də görüşmüşdük və eynəyi məndə qalmışdı, vaxt edib verəcəkdim. nəysə e, sonradan danışmasaq da həmişə maraq dairəmdə olub və sosiallarda əməllicə izləmişəm onu.
hə, bunun ən sevdiyi bir film və ordakı bir xarakter var. bu cümləni bir as şişirdin, çox çox çoox sevdiyi bir filmdən gedir söhbət. bir gün qabağıma həmin obrazın posteri çıxdı, dedim aha bu onun üçün istehsal olunub, onun üçün gəlib türkiyədən bura, qoy çatsa da mənim əlimlə çatsın və sevindiyini bilib mən də sevinim, hətta xoşbəxt olum. ad gününə qədər görüşmək qismət olmasa, yanına bir zippo alaram, ad günü hədiyyəsi olaraq verərəm, daha maraqlı olar deyə düşünürdüm, heyif pulum olmadı almağa və həmin posterə özlüyümdə daha artıq dəyər yükləməyə başladım.
posteri alıb 3 ay saxladım, dedim bakıya gedəndə 2 dəqiqəlik eynəyini qaytarmaq adıyla görüşüb elə posteri də verərəm gedər. hər posteri görəndə onun da bəyənəcəyini düşünüb sevincimdən göylərə uçub, eynəyi qaytaracağım günü iplə çəkirdim.
2 gün əvvəl planladım ki, sabah dərsi qırıb gedim bakıya, mənə vaxt desin onda ona ən yaxın olan yerdə görüşək, yaşayaq neçə aydı gözlədiyim və ancaq təsəvvür etdiyim həmin 2 dəqiqəni. buna mesaj yazdım, cavab vermədi. ümumiyyətlə, adamda mesaja cavab vermə fobiyası var elə bil, ya da mən mesajına cavab verdiyi adamlar siyahısında deyiləm, neçə ay əvvəl vpdan mesaj atmışdım, hələ də cavab gözləyirəm, lənət olsun.. hər nə, bunun aktiv olduğunu görürdüm, cavab vermirdi, amma mən yenə yazırdım. posteri də, eynəyi də götürüb, "mən yolda olanda cavab verər" ümidiylə vurub bakıya getdim. çatanda gördüm yenə cavab verməyib.. bu dəfə yazmadım, çünki artıq gec idi, ömrümdə yaşadığım ən böyük qırğınlıqlardan birini yaşamışdım..
poster, eynək və mən - üçümüz necə getmişdiksə elə də qayıtdıq sumqayıta. yolda gördüm story atıb, reply atıb olan-bitəni yazdım ki, bəlkə içimdə coşub-daşan o qarmaqarışıq hislərim bir az həfifləyər və həfiflədi də. yazdığımı yazıb hər yerdən unf elədim, adını hər görəndə yenə üzüləcəkdim çünki, bilirəm özümün nə qədər mal olduğumu. üzrxahlıq edib həmin gün işlərinin çox olduğunu dedi, amma bu cavab deyil. heç olmasa deyərdin işim var, ümid yeri saxlamazdın və mən də o qədər həngamə çıxarmazdım öz-özümə, ay zalım..
uzun entrinin sonu - məndə dəyər verməyin ən pis halı qarşılıqsız dəyər verməkdi. qarşı tərəf "üf" eləsə, 2 qat olub yıxılacaq dərəcədə axmaq oluram. daha bir entrymin sonu.
(baxma: mən bu qızı böyüdəcəm)

uşaqlığı xatırladan şeylər

piknik peçenyesi.
əvvəllər şəhərdə də olurdu, sonradan yoxa çıxdı və ancaq kənddə görürdüm. kəndimizdə 2 mağaza var idi və bizə ən yaxın olanı ilə aramızdakı məsafə 1-1.5 km olardı. o boyda yolu basa-basa gedirdim piknik almaq üçün. paçkası 10 qəpik olurdu, 3 uşağa 3 manatlıq 30 dənə alıb gətirirdim evə. heç biri yemirdi, elə mən də buna görə alırdım ki, hamısını özüm yeyim. kvadrat formasında üstü naxışlı müxtəlif aromalı peçenye idi. 3-4 növ fərqli dad çeşidi olmasına baxmayaraq hamısı eyni dadırdı, hamısından qurumuş, azacıq yanmış şirin çörək dadı gəlirdi. mən də alanda rəngləri cinsə görə ayırıb qardaşlarıma mavi, özümə bənövşəyi alıb, sellofanı əlimə keçirdib tullana-tullana evə gəlirdim.
bayaq məqsədsiz şəkildə marketə girdim, gəzəndə piknik gördüm bəbəklərim bərəldi, özümü çox xoşbəxt hiss elədim və az qaldım ağlayam. bir peçenye adama bu qədər təsir edər heç? bu dəqiqə onu yeyə-yeyə yazıram entryni. forması dəyişib, portağal aromalısından az-maz portağal dadı gəlir, əvvəlki kimi kövrək deyil - bir sözlə, piknik əvvəlki piknik deyil. amma eybi yox, hələ də istehsal olunmasına həqiqətən çox sevindim. adını görməyim bütün uşaqlığımı gözümdə canlandırmağa bəs elədi və bu hissi heç nəyə dəyişmərəm. könül istər yenə həmin illərə qayıtmaq..