əsgərlik



facebook twitter əjdaha lazımdı izlə googlla

57. evvelceden hamidan uzr isteyirem az shrift yaza bilmediyimcun.
bele cox vecme de doyldu az shrift filan onsuz da qabagda en qeder prablem, qehbexana, 6 ay herbi meni gozduyur.
bu 6 ay herbide oldugum muddetden, mene buraxdiqi izlerden danishmaq gerekse ureymi boshaldib bir iki cumle qara xatirelernen biraz yazib pozmaq istiyerdim. ele ilk cumlelerden gorduyvuz kimi bu 6 ay sozluyde yazma qabilyetimi itirib cumleleri gotbash yazram. neyse. evvelce danishim molodoy tabor deyilen, and ichmeye qeder olan muddetden. bir soznen peyserxana. yeni olkenin icinde elebil xususi hasara alinmish yerler aciblar icinde peyserliylernen meshgul olurlar ve adini herbi hisse qoyublar. meqsed esgerleri and icmeye hazirlamaq, shaqat vurmagi, esger olmagi oyretmeydi ama prosesler ferqlidi. ilk gun evden cixirsan mulki formada elinde kola filan her shey mulkidi qrajdanskidi, biraz lomka filan da oz yerinde. bizi yigdilar getdiy qobustana ki orda 5-6 saatliq qalaciq bize herbi forma vereceyler ve ordan gondereceyler torpagini hergun 1200 esgerin soyduyu celilabada. catdiq qobustana girdiy iceri, topa formada yigdilar bizi anbara ki forma vereceyler, bir gizir var idi qehbe sifet bi qandon, dedi neche saniyeye soyunub geyine bilersiz? qehbenin biri qushdadi ki 15 saniyeye. saatina baxdi bize baxdi, dedi 15 saniyeye soyunub geyinmeyen peyserdi. mulki abu havada olan bir topa oglan dushdu tekere. bilmedi bunun soyushune gore bunu nakazat elesinler, bilmedi ciblerindeki pulu zadi cixartsinlar ki paltarlari soyunanda deyishiy dushmesin, bir yannan da 15 saniye gedir peyser cixacaqlarinnan qorxudan tez tez formani soyunullar, nebilim umbaylama yashadi hami. 15 saniye sonra hamimiz esger formasindaydiq ve o cixartdigimiz mulki formalari en tezi 6 ay sonra geyineceydiy. bezileri ise 1 il sonra. duzduler apardilar yemeyxanaya. istiden bishe bishe birteher qrecka filan yalannan yediy cixdiq duzulduk apardilar bizi celilabada, axsham idi catanda bolunduk cixdiq boluklerimize, bizi qarshiladilar yuxarida cavush zabit gizir filan. soyunub yatdiq sakitce. sabahsi gun qehbexana bashladi, bu qehbexanalar gunden gune shiddetlenirdi qehbexana artiq peyserxanaya cevrilirdi. her axsham yat kamandasi verilirdi, tezbazar yerive girib sakit uzanmadinsa, biraz ses geldise "olmadi qalx duzul" kamandasi verilirdi ve hami 5 saniyeye yerinden oppanib gelib kaldorda duzulmeliydi, hergun mirtlashirdi chavushlar, her axsham " yat, olmadi qalx, yat, olmadi qalx" kamandalari ardicilliqla verilirdi ve hardasa 1 saat qehbexana dushurdu kazarmada, kamandalar ardicil verilirdi bilmirdin yatasan bilmirdin qalxasan. her seher "boluk qalx" kamandasi verilirdi. en qehbesiydi. o kamandani o emri eshitmemeycun her seher tezden dururdum ki men yuxuda olanda o emri eshitmeyim, cunki qalx kamandasi verildise istiyirsen 50ci shirin yuxunda ol o saniye suretnen qalxib geyinib 15 saniyeye artiq kaldorda duzulmush olmalisan. ona gore her seher tezden durub tetikde gozleyirdim, qalx verilen kimi suretnen qacib geyinib sirada dururdum ki yatib qalmiyim, cunki yatib qalsan ya da siraya gec gelsen " yuxuda bacinnan sikishirsen ki oyana bilmirsen?" kimi sozler deyirdiler cavuslar. durannan sonra seher idmanina dushurduk, 6 kruq qacirdiq meydanda. kokler ya da fiziki prablemi olanlar qaca bilmirdi hergun soyurduler onlari. qacisdan sonra fiziki hereketler jim falan olurdu, jim vuranda da mirtlasirdilar. 1 deyende ashagi 2 deyende yuxari qalxmaliydiq jim veziyetinde. bu qehbeler 1 deyirdiler eyilirdik ashagi vse 2 demirdiler ele o veziyyetde qalirdiq qolumuz qopa qopa, deyirdiler 1 veziyyetinnen cixan peyserdi, vse hami qalirdi o veziyyetde. soyushe gore ya cavusu doymeliydin ya da gedib qerargaha zada ciriga qoymaliydin, her iki variantda sikilen sen olassan. doyeceysen prakraturaya dusheceysen 50 min rasxodun cixacaq valideynin onun bunun qapisinda yalvaracaq, gedib ciriga da qoyacaqsan o cavusa hecne elemiyeceyler ama hami seni cirig kimi taniyacaq ve gunun qara olacaq, daha pis eziyyetler vereceyler hem fiziki hem menevi. neyse seher idmanin yola verib qalxirdiq seher yoxlanishina hazirliga, seher yoxlanisinda uz, boyunardi, boyunagi, forma, cib levazimatlari filan yoxlanilirdi. qalxirdiq yuxari ter icinde su tapmirdiq icmeye. uzmuzu qirxmaliydiq su tapmirdiq. dushurduk ashagi qarnizonda su gelirdi krantlardan. hardasa 10 krantdan at ishemeyi kimi su gelirdi 1200 nefer dolushurdu o krantlarin etrafina ki tez uzun qirxsin, uzuvu kese kese, telese telese, 1 kranta 100 nefer girib biri ordan elin soxaraq, biri onu bunu iteliyerek hergun o veziyyetde uzumuzu birteher qirxib qalxirdiq yuxari. yoxlamadan sonra sira hazirligi olurdu. 45 derece istinin altinda saatlarla susuz dayanib sira hazirligi kecirdik. sira hazirligini da xususi ishgencelerle kecirdiler. shaqat vurmagi oyrenmekcun ayagin birin qaldirirdiq o veziyyetde uzun muddet qalirdiq, ayagin ashaqi salana soyush qoyurdular. susuzduqdan yanirdiq gozmuzun qabaginda ya soyuq su icib bize baxib gulurduler ya su qabini gozmuzun qabaginda yere boshaldib menevi eziyyet vermeyden hezz alirdilar. sira hazirliginnan sonra meshgele olurdu. esgerin gotunun yere deydiyi tek vaxt. girirdik sinif otagina guya orda ders oyrenmeliydik ama xuy. iceri kecib oturan kimi qalx, eylesh, qalx, eylesh kamandaari verirdiler o istide qalxib oturmagdan hem gijdillag olurduq, beynimiz xarab olurdu hem de terden istiden donuz icalatinin iyin verirdiy. ifunet iyi cicek qoxusu kimi bisheydi o qoxunun yaninda. tesevvur elemezsiz ki sizden ele bir qoxu gele biler. nece defe oz paltarini yaxindan iyleyib qusmagi gelib tualete qacan gormushem. neyse bele xirda detallar milyon denedi, yazsam klavyaturanin klavishderi qaralar. yemek vaxti girirdiy yemeyxanaya, 1200 esger gozluyurdu eylesh kamandasini ki oturub yemeyin yesin. eylesh kamandasindan sonra bir balaca ses gelen kimi "qalx" kamandasi olurdu qalxib gozleyirdin, yemekxananin da istisini yeqin ki tesevvur edirsiz. 1200 esger eyni yerde colde 50 dereceye yaxin isti. yemeklerden cixan buxarin icerini qizdirmasi, alnimizin teri boshqaba tokule tokule ureymiz istiden partdyacaq sevyeye gelen halda mecburi tez tez yimeyi basib yeyirdik. elbette ki standart olaraq 50 defe qalx, otur, qalx, otur, qalx, otur komandalarindan sonra. ekser gunler siqarete qadaga qoyulurdu, qadaga deyende ki siqaret cekene soyush qoyurdular cavuslar ya da zabit gizirler. esgerlerden biri bir balaca sehv eden kimi ellerine behane dushurduki filan esgerin sehvine gore 2 gun siqaret cekmiyeceysiz. hem o esger haminin gozunde dushmene cevrilir, peyser cixirdi, hem de cavuslar kayf tuturdu bu vezyetden. cekenler biler, esgercun siqaret cox boyuk bisheydi. butun gun darixirsan deli olursan siqaret cekende biraz fikrin yayinir esebin sakitlesir. ama siqaret qadagasindan sonra deliye donursen. neyse and icmeye kimi her gunumuz bele gedirdi. hami evden sari darixirdi, hergun bileyini kesenler, iyne udanlar, ozunu asanlar olurdu. tebii ki hami kimi sen de ozunu oldurmek isteyirsen amma necese olurdusa sebr edirdik dozurduk. indi de fikirleshende qeribe gelir ki nece dozmushuy o gunlere. mulkide yashayacagin hecbir problem ordaki qeder agir deyil. neyse. andicmeden sonra mandatka oldu. mandatkada here bir rayona bolunub gedir. men dushdum zaqatalaya. qatarnan geldik dushduk zaqatalada, herteref yashilliq, daglar, gozellik, girdik herbi hisseye herteref temiz geyinib sakitcilikdi, bize orda dediler cehennemnen cennete xosh gelmisiz. biraz kinolardaki kimi oldu, uzun bir cetin heyatda qalma mubarizesinden sonra sonda gedib gozelliye catanda kinolarda ele soz deyirdiler. bilmirem baxmisiz ya yox dinazavrlara aid animasiya var sehrada aylarla yol gedirler su axtarmagcun, yolda coxsu olur qirilib gedir min hoqqa gelir bashlarina sonda gelib yashilliq cay shelale cennet kimi bi yere cixillar. bizimki de ona benzeyirdi. zaqatalada 1-2 gun qalandan sonra bizi bolduler zastavalara. (bax: zastava) . zastavada dagin bashinda 40-50 esgerik. xidmetimiz ancag cixiriq saheye yol gedirik gurcustanla serhed olan alazan cayinin qiraginda gezirik nezaret edirik guya. tebii ki oranin da cetinliyi coxdu. axshamlar cox soyuq olur, ayaqlar donur, donmamagcun meshenin ortasinda yalli gedirik, qacib yarishiriq, jim vurururq. sonra gozetci xidmeti var. zastavanin heyetinde qapinin agzinda ya ceperin kenarinda gezirsen ki kimse zastavaya girmek isteyende xeber tutasan. 24 saat esgerler novbeli shekilde gozetci cixir, her biri 4 saat olmaqla. 4 saat dilde asandi ama 4 saat 40 il kimi kecir. geceler tek tenha soyuqda qaranliqda 4 saat dayanmaq adama pis girir. hershey haqqinda fikirleshirsen ki vaxt getsin, beyninde aile qurursan, ev tikirsen, biznes qurursan, mashin alirsan, heyativin axarin fikirleshirsen ki vaxt getsin. min dene shey fikirleshirsen, oz ozunnen sohbet edirsen, sonra fikirleshirsen ki saata baxim yeqinki azi 2 saat kecib, baxirsan saata 10 deqiqe kecib cemi. fikirleshirsen bu nece olur? deli olursan. bu qede shey fikirleshirsen o teref bu terefe xeyli gedib gelirsen yeni azi 2 saat kecmelidi ama 10ca deqiqe kecir deli olursan, birteher o 4 saati da yola verib gelib yatirsan, orta qalx komandasi olmur, xidmetler hamida ferqli saatlarda olur deye 8 saatliq yuxu vaxtin nevaxt tamam olsa onda gelib oyadirlar seni. yuxudan durub kayfnan uzuvu qirxirsan yemek yeyirsen, ish bolgusu olur hami hergun ferqli ishde ishleyir, bugun tualeti men temizleyiremse sabah o biri temizleyir ele sheyler senednen tenzimlenir. dedavshina, soyush filan yoxdu, herbi hisseden rahatdi amma esgerlikdi adam darixir, butun gun evi aileni fikirleshirsen, deyirsen evde valideynim nese tapshiranda naz eliyirsen elemek istemirsen, amma burda hansisa boynuyogun gizir ish tapshirir, oldu deyib qaca-qaca gedib elyirsen. her gece sayiq yatirsan ki gelib xidmet ucun oyadanda tez yerinnen qalxa bilesen, sayiq yatdigiva gore iceride balaca bi ses gelen kimi o deqiqe oyanirsan, 1 gecede 10 defe oyanirsan. her gun. ona gore neqeder yatirsan yat rahat yuxu yatmirsan burnunnan gelir. arada olur gece yuxuda evi gorursen, valideynleri, mulki heyati gorursen, yuxuda inanirsan yuxuya, beynin girir yuxunun icine elebilirsen heqiqeten evdesen, birden nese ses gelir, oyanirsan gorursen kazarmadayam, herbideyem, ayble herbideyem deyib bogulursan aglamag isteyirsen, ureyin partliyir, o hissi ancaq esgerlik cekmis insanlar biler heccure basha salmaq olmur o acizliyi o hissi.
qabagda 6 ayim qalib. 6 ayda cox sikilecem cox shey bashima gelecek amma 6 ay sonra mulki heyatda olacam, demeye yazmaga milyonlarla soz, cumle var. sebrim catmir. qisaca cetindi. herbide cakuzide oturub qiz da siksen evde zibilxanada eshelenmeyi daha ustun tutursan. agli olan getmez. evin satar ama getmez.

6 ay sonraki edit: evdeyem gelmishem, texris olmusham axir ki.
51. Getmedim. Getseydim böyük ehtimal 4 qolu olan qutuda qayıdacaqdim.
Ölümdən qorxmaq deyil bu, amma bu qeder ucuz ölümdən qorxurdum.
Sadece kicik qardasim gedib esger. O da hele prisyaqa qebul elememis hansisa bir zabiti pis yaralamışdı. Esgere getmeden mutemadi ziyaret elediyi vliyatelni bir xalanin bir nece telefon zengi nəticəsində turmeye dusmedi.
O əsger olanda 1-2 defe danışdıq telefonda. Dedi sen bura gelesi olsan 1 həfteye ya sen öləcəksən, ya da kimise öldüreceksen. Gelme!
Vətənə olan borcumu nağd ve tek taksitde odedim.
Əsgərlikde sosial seviyye o toplumun en aşagi seviyyesinden bir nece təbəqə asagi olur.
Orda qadinlar yoxdu. Qadinlar cəmiyyətde kisinin tersine təkamül etmesinin qarsisini alan, yumşaqlığı ile cinsel telebati odemesi ile toplumda olan menfi enerjini udan varliqlardi.
Esgerlikde bu yoxdu. Zaten pis seraitden gözü dönmüs kisiler onlari tənzimləye bilen qadinlar da meydanda olmadigi ucun mumkun ola bilecek en dib nöqtəyə qeder eniller.
Usaq vaxtı insanlar cox ezazil olur. Bir qardasim usaq vaxti pisiyin gozunu cixarmisdi. Bax bu qeder qeddar.
Esgerlikde de kisilerin zeka seviyyesi balaca usaqlarinki qeder olur ve butun aqressiya uze çıxır.
Esgerlik elə bir yerdi ki, orda o ana qəder oyrendiyin bütün sevgi sozcukleri oz anlamini itirir. Orda humanizmden sohbet bele gede bilmez.
Orda yaşamağın yolu basqalarini alcaltmaqdi. Özündən rutbece asagidaki əsgərin üzünə baxib anasini söyməkdi.
Esgere tualet icazəsi vermemekdi.
Esgeri mecbur edib kenddeki valideynlerine komandirin telefonuna kontur yüklətdurmekdi.
Əsgərlik əsgər produktlarini kend camaatina yari qiymətinə satmaqdi.
Esgerlik 18 ay erzinde esgere cemi 12 gulle atdirmaqdi.
Əsgərlik herbi masinlarin benzinlerini, ehtiyat hisselerini satmaqdi.
Esgerlik esgere tecavuz ederek intihar etdirmekdi.

Bir soznen qəhbəlik mektebidir.
52. martın 31-i gecə saat dörddə həyacan verildi. 15 dəqiqədən sonra yoldaydıq 30 dəqiqəyə mövqeyə çatdıq amma sonrası gün yəni aprelin biri bir neçə başqa yerdə də atəş mövqeyi seçdik. aprelin 1-dən 2-nə keçən gecə atama zəng elədim həyacanla bağlı heçnə demədim ki narahat olmasın amma ikimizin də səsində biraz narahatlıq var idi. o məlum məsələyə gəlməyək deyə əlaqəsiz sözlər danışırdıq, bir ara atam soruşdu hava necədi dedim soyuq olur dedi pasxa gəlsin düzələcək filan. sonra sağollaşıb söndürdüm telefonu. saat 4-dən sonra mövqemizə yaxın bir motaatıcı manqanın postunun yeməkxanasında çay içib postun əsgərləri ilə dərdləşirdik çox güclü də yuxum gəlirdi 3 minaatan mərmisi dalbadal düşdü minaatanın səsinə yuxum qaçdı təbii özüm də qaçdım mövqeyə tərəf. nəysə o gün və ondan sonraki 3 gün ərzində taborun müdafiə zolağını fırlana fırlana atırdıq. arada vaxt olanda facebooka girirdim hamıda belə coşqun bir hava adam qaza gəlirdi. sonra atəşkəs oldu şəhidlərimizin və yaralılarımızın ən gözəl tərəflərini danışırdıq. adboy verilmədi nömrə bir tapşırıqla səngərlərdə qaldıq, yeni səngər qazdıq gecələr yatmadıq düz iyun ayının 22-ə qədər. bu arada facebookda bayraqla bəzənmiş profil şəkilləri dəyişdi insanlar öz dərdlərinə qayıtdı və unuduldu səngərdəkilər. təbii sonradan biz də başa düşmüşdük kiminsə taxtasında peşka olduğumuzu.amma neylək üstünə rpk-dan 5.45 yağanda sənə cəsarət verəcək şeyləri düşünməlisən yoxsa ölərsən. mayın axrı güclü leysan düşdü səngər doldu bütün gecəni plaşçadırla yağışın altında dizə qədər suda döyüş növbəsi çəkdim və o gün hələ karantin vaxtı xocalı qaçqını bir ailənin oğlunun mənə dediyi sözü xatırladım "ön cəbhəyə gedəcəksən ?" sualıma "nə işim var orda ?" demişdi. o gecə həmin o yağışın altında mən ramiz rövşənin "vətən nə gündəsən" şeirini oxudum sonra yadıma yakov çuqaşfilinin intiharı düşdü bu himni oxudum bir qədər yüksək səslə
"Славься, Отечество наше свободное,
Дружбы народов надёжный оплот!
Партия Ленина — сила народная
Нас к торжеству коммунизма ведёт!"
27. kişilik məktəbi olmayan yer. səni tutub zorla zombi kimi, robot kimi öz hakimiyyətləri uğrunda istismar edirlər, səni söyüb, döyüb alçaldırlar, amma sən buna kişilik məktəbi deyirsən?

"əsgərlik kişilik məktəbidir. vətən üçün şəhid olmaq, ən uca zirvədir. ana-bacını qorumaq üçün əsgər getmək lazımdı." buların hamısını dövlət öz qıçından uydurur və təhsil, media kimi vasitələrlə sizin beyninizə, şüuraltınıza zorla soxur.

"vətəni qorumaq" - vətən təkcə bir parça ərazidən ibarət deyil, sənin vətənin yer kürəsidir. nəfəs ala bildiyin, suyundan içə bildiyin, əkib-becərə bildiyin bütün torpaqlar sənin vətənindir. yəni yaşamın, həyatın üçün lazım olan amillərin mövcud olduğu bütün yerlər sənin vətənindir. əgər sən dədə-baba yerlərinə vətən deyirsənsə, ondə sənə deyim ki, ilk insanlar afrikada yaşayıblar. dindarsansa bu sənə inandırıcı gəlməyəcək. amma həvva-adəm də sənin ulu əcdadın sayılır * bəs niyə oların yaşadığı yeri vətən saymırsan? buları oxuduqdan sonra "ana dilində danışmaq" kimi məntiqsiz iddia edəcəksən. amma sən özün heç ana dilinə hörmət etmirsən. rus, türk, ingilis sözləri ilə danışırsan, ana dilini yaxşı bilmirsən. sənin ana dili dediyin şey türk, rus, fars, ərəb, ingilis dillərindən ibarətdir. vətəni qorumaq adıyla səni əsgər aparırlar, sən də buna inanırsan. əslində sən əsgər getməklə vətəni qorumursan, ona ziyan verirsən. zərərli qazlar, karbon dioksid, meşələrin məhfi və digər zadlarla təbiətə zərər verirsən. sənin vətənin təbiətdir, eko sistemdir.

"ana-bacı qorumaq" - sən əsgər gedərkən ailəni qorumursan. öz ailəni 200km aralıda necə qoruya bilərsən? hələ qitələr arası nüvə silahlarının olduğu bir zamanda. sən əsgər gedərkən ailən daim qorxu içində yaşayır, həyacanlanır, depresiya, stress, əlavə rüşvət pulları və s. bular hamısı sənin ailəni qorumur əksinə oların sağlamlığına və psixalogiyasına çox böyük zərbə vurur. sən öz ailəni oların yanında qorumalısan. nə bilirsən bəlkə sən 200km aralıda olarkən, anan-bacın yoldan keçəndə oğraşların hücumuna məruz qalacaq ya da polislər gəlib sizin evi zorla sökəcək?

"həyatımız bahasına olsa da, torpaqlarımızı qorumalıyıq" - buna da inanırsınız elə bilirsiniz ki, o torpaqlar sizindir. amma siz o torpaqlarda yaşamaq üçün ilk öncə onu pul ilə dövlətdən almalısınız. burdan da göründüyü kimi torpaqlar dövlətindir, sizin deyil.
19. əsgərliyin var olması insanların nə qədər alçaq olduğunu göstərir. yəni əsgərlik ölkənin qorunması üçün var. kimdən? düşmənlərdən. deməli dövlətlər bir-birlərinə düşmən olurlar. niyə? çünki biri-birlərinə üstünlük eləmək istəyirlər. və bu istək sonsuza qədər davam edəcəyindən əsgərlik kimi zibil bir şey də əbədi var olacaqdır. Anti-militarist olmaq və müharibələrə yox demək lazımdır.
49. xüsusən bu soyuq günlərdə daha da çətin olan "Borc".qar yağandan ordakıları fikirləşirəm ki,yetimlər neyniyir görəsən.soyuq vaxtlarda postda durmaq zülümdür və hətta onnan da artıqdır.postda yatmaq zapadlo olduğu üçün əlimi iynəynən deşdiyim vaxtlar var idi.ya da ki,postun divarını yumruqlayırdıq ki,yuxumuz dağılsın.şaxtalı vaxtlarda da əl donduğu üçün o dəqiqə partlayırdı və əsgərliyin vitaminsiz yeməkləri ilə bir yara 2 aya gücnən sağalırdı.əslində imkanı olan getməsin deyə fikirləşirəm.amma əlimdə elə qüvvə olsaydı papanın gül balalarını basardım ora görsünlər ki,həyat kfc-dəki kimi deyil.
41. Azərbaycanda ən saf halı ilə yaşanılan hərbi mükəlləfiyyət növü. Azərbaycan əsgəri əsgərliyin hər üzünü görür və eyni zamanda əsgərliyi həm sevir həm nifrət edir. Əsgərliyimi ermənilərlə üz üzə dağ kəndində keçirmişəm. indi mənə yuxu kimi gələn atışmalar, ermeni postuna edilən kəşfiyyat reydleri , güllə vıyıltısı sanki başqa şəxsin həyatında olub. Əsgər yoldaşlarım mailov, sexavətov, fəridov, rövşənov elə bil rembo idilər. Belə əsgərlərlə nəinki qarabağı hətta yerevanı da almaq olar, lakin siyasət imkan vermir. Səxavətovla ermeni kəndindən gəlin qaçırtmağımız, mailovun erməni eşşeklerini oğurlayib kendçilere satmaği, fəridovun tək basına 3 erməni postunu keçib yaxalanmadan kənddən irevan konyaki fırlatmağı. Bunlari kinolarda qəhrəmanlar edir amma əsl qəhrəmanlar adları belə bilinməyən vətən oğullarıdı..
48. tarqovu sakinlərinin min bir bəhanə ilə fırlatdığları məcburi hərbi xidmət. vaenkomat zəng edən kimi tez ingiliscə tvitlər atıb, xaricdən diqqət çəkməyə çalışırlar. tarqovuda çıxardıqları hoqqaları haqda qlamurluq səlnamələrini ingiliscəyə tərcümə etmirlər nədənsə.
qərb dünyası məcburi hərbi xidməti xarici dillərdə yazdığı məktublara görə yox, fziki mübarizəyə, qiyamlara görə ləğv edə bilib. hüquqi baxımdan mübarizə edə bilcək qədər maddiyatınız var. amma haqq, və hüquqlardan üstündür sizə görə qlmaurluq, dəb-dəbə, cah-cəlal. buna görə də fırlatmağ və rüşvətlə həll etməyə meyilli tupoylarsız.
göründüyü kimi məcburi hərbi xidmət kasıblar üçündür. varlılar bütün məsələlərdə götlərini məharətlə sıyırırlar.
58. Oxuduqca burdakıların əsgərlik etmədikləri qənaətinə gələ biləcəyiniz bir başlıq.
Söyüşmüş,qəhbəxana imiş,peysərxana imiş,sukaymış. Sikdirr edin hamısını. 1200 oğlan götüpoxlu manqa komandirinə gizirinə,maxeyə,zabitə bata bilmirsə elə evdə otursalar yaxşıdı.
Molodoy vaxtı sıranı bir yerə yığmaq çətin olur deyə baş verir bu hamısı. Pisin güdazına yaxşı da gedir. Yeməkxanada otur qalx və s.
Biz tovuzda yeməkxanadan çıxıb çöllük bir yerdə irəli geri getməkdən gic olmuşduq. Axırda neynədik ? 120-130 əsgər idik 4 manqa komandiri nə sikimizi yeyə bilərdi ? irəli-geri dur,çök-qalx yediyimiz yolda burnumuzdan gəlib ac qalası deyildik əmri icra etmədik heç birimiz tərpənmədik. Manqa komandirləri girdilər tağımları itələməyə heçnəyə nail ola bilmədilər. O-bu bir daha nə söyüş nə də əziyyət görmədik. Yox sən içinə soxduqca daha da qudurardılar. Bölünüb döyüş bölgəsinə getməyi beyninə qoymuş adamlardıq çoxumuz, anasının əmcəyindən atasının boynundan pul kəsib hansısa bicbala komandirə yedirib manqa komandiri olan çurbana tabe olacaqdıq ? Olmusuzsa deməli lox bir kruqa düşmüsüz. Nəysə.

yadıma gəlir 2 il əvvəl noyabrdan iyula qədər yuxu nədir bilmədim. Yatmayan əsgər idim deyə bütün idarəçilik mənə həvalə edilmişdi postda. Nə pox olsa səndən bilirlər bütün zibillərin hesabını səndən soruşurlar. Yatmırsan axı bütün hər şey səndən bilinir. Hələ o 43 gün dalbadal yağış dolu falan yağmağını demirəm səngərə daimi heyət olmuşduq vedrə- vedrə su atardıq səngərdən baxma da ən son post bizim post idi. Olası hücumda 3 tərəf erməni geriyə gedəcək tək yolun o səngər o da su olsa əlvida həyat. Geriyə gedəcək dedim də ağlıma əsgər yoldaşımı itirdiyim o lənət olası gün gəldi. Həmin gün -15 dərəcə şaxtada buzlu səngəri işıqsız çiyində 2 silah beldə 8 daraq əldə pkm 200lük sinklə getdiyim gecə gəlir. Getsin bir də gəlməsin.
Bizdə komandir məndən 4 yaş böyük idi,maxelər biri mənlə yaşıd,biri 1 yaş.böyük idi.yoxlama gəlmədikcə bəzi axşamlar mən axşamlar post çıxmazdım ancaq kart falan oynardıq uduzan kimdisə,press falan vurardı. Komandirlə maxelər presdən qalxmazdı hərəsinə ən az 250 pres,jim vurdurardım düzdü özüm də vurardım amma uduzduğumdan deyil onlar yorulurdu fasilə etsinlər deyə -* hələ turnikdə üstümə əsgər maxe,zabit tanımazdım. Həmişə bizim post briqadada seçilərdi idman normativlərinə görə.

Çörək,yemək çox uzaqda olardı. Yaz yay qış demədən 4.5 aşağıya kəndə düşüb 72 çörək çiynimizdə qalxardıq. Hələ o gecələr ərzaq günləri demiyim. 3-4 abarod çiynində kartof,konserv,kələm,kök daşımaq həyatın bəlkə də ən çətin günləri idi. Suya getmək də ki, heç də gündə 2 dəfə qar zad yağanda 1 dəfə suya gedərdik. Adama 2 dənə 10lt baçoklarda su gətirərdik. Paltar zad yuduğumuz,çimdiyimiz günlərdə 3-4 dəfə suya gedərdik. Çox yorulurduq deyə aylarla çimməyimiz gecikərdi. Hər dəfə gətirdiyimiz suyla biri çimirdi deyə çimməyimiz də gecikərdi -* bir fağır bərdəlimiz vardı həmişə axırda o çimərdi.
Gələk saça başa saçların başların da mən qırxardım. Arada bezirdim deyə komandir qırxardı hamımızın başını. Axırıncı post idik deyə ən uzun saç bəlkə də milli orduda bizim saçımız idi.
Bir dəfə təzə bölük komandiri gəlmişdi hamının saçını keçəl(0) qırxdı bəxtim gətirdi yuxarıda postda idim -* düşdüm gördüm hamının başına şram atıb :/ məcbur uşaqların saçını keçəl edəsi oldum. Həmin gün çox söymüşdük o zabiti.
Tərxis olduğumuz gecə bizi aşağıda düzmüşdü. Növbəylə hamıya şillə-şapalaq girişirdi. Sən haralı idin? Hansı postun əsgəri idin? Falan soruşub vurub yola salırdı öz aləmində. Mənə çatanda haralısan sualına rayonumun adını deyil də xidmət etdiyim postun adını demişdim şok olmuşdu bircə məni vurmamışdı :d
Eh o günlər nə günlərdi amma. Əsgərlik çətin amma şərəflidir. Bacaran şərəfli də xidmət edir,bitirir. Haşa getməyənə şərəfsiz demək də bizə düşməz. Şərəfsizliklərin, ölümlərin heçnədən baş verdiyi orduda xidmət etməmək hərkəsin doğal haqqıdır.
Amma gedib o təcrübəni keçmək də maraqlıdı həyatın ən cındır günləri ilə bərabər ən maraqlıları da elə orda keçir.
32. 56 illik ömrün olan ölkədə 1 il, 6 ay ömrünün zorla səndən alınmasıdır əsgərlik. geridə qalmış qj dövlətin insanlardan pul qazanmaq sistemidir əsgərlik: kasıblar yaxşı yerə düşmək üçün pul verirlər, varlılar yararsız olmaq üçün ən az 8min azn verirlər. üstəlik 3 ildən bir update edirlər + 300-600azn. bundan əlavə zabitlər əsgərlərdən pul tələb edirlər, telefonları zadı götürüb satırlar. biri mənə danışırdı ki, "gecə çöl tərəfdən pəncərədən güdürdüm hamını, telefonun işiği görünənləri qeyd edirdim sonra girib yığırdım hamısını"

bu əsgərlikdə nə olursa elə ən alt təbəqədən olan kasıb uşaqlara olur. yaxşı yerə düşmək üçün pulları olmur. kasıb olduqlarını bildikləri üçün dava-dalaşdan qaçmaq məcburiyətində olurlar. daim alçaldılsalar da, məğrurcasına susurlar. çünki bilirlər dava etsələr qurtulmaq üçün verməyə rüşvətləri yoxdur. varlılar isə * qudurmuşluğdan kimə gəldi hücüm edirlər zəif kasıblara alçaldıcı tərzdə yanaşırlar. bu cür zəifləri əzib sonra gəlib çayxanada zadda bağ belə bostan belə tipli əsgərlik xatirələrini danışırlar.

ölənlərin çoxu da kasıblar olur. snayper gülləsinə qurban gedirlər. sonra dövlət gətirib meyiti atır qapının qabağına (indi təzə qanun çıxarıblar bu şəhid meyitlərdən şou yaradırlar amma əvvəl qapıya atıb gedirdilər) 10min azn da pul verirlər. bu pulun hamısı da dəfn mərasiminə xərclənilir. məncə bu çox alçaldıcıdır. o şəhid əsgərlər sayəsində dövlət adamları milyonlar qazanır amma bu şəhid ailələrinə 10min azn verir. illərlə övlad böyüt ona 10minlərlə pul xərclə, ömrünü xərclə sonra da onu özlərinə qurban edib sənə 10min azn versinlər, üstəlik bundan şou düzəltsinlər. burda dövləti mən uşaq vaxtı oxuduğum nağıllardakı şeytanlara bənzədirəm. şəytan insanlarla şərt kəsirdi ki, müəyyən vaxt aralığında mənə insan qurban versəniz sizə dəyməyəcəm.

hərdən düşünürəm niyə insanlar (xüsusilə analar) öz övladlarını bilə-bilə ölümə göndərirlər? niyə buna etiraz etmirlər? digər heyvanlarda belə şey görməmişəm. digər heyvanlar daim qoruyurlar övladlarını hətda bunun üçün ölümə də gedirlər.

hələ özünə anarxist deyənlər də var, əsgər gedəcəyini yazırlar fb-da *
45. əsgərlikdə olanda karantin vaxtı bir dəfə qızdırmam 40 dərəcəyə kimi qalxmışdı. əvvəl tibb məntəqəsinə apardılar sistem zad qoydular. 2-3 gün gördülər ki qızdırmam tam düşmür axırda qospitala aparmağa məcbur oldular. leytenant həkim adımızı siyahıya yazırdı elə bu vaxtda hərbi hissə komandiri* gəldi. gəlib bir bir soruşurdu xəstəliyimizi. mənə çatanda dedim ki qızdırmam var.
qayıdıb mənə deyir ki: matışkəsən əə, kişinin qızdırması olar?!, kişi gedər bazdığda qiçs xəstəliyinə tutular, day sənin kimi qızdırmaz.
mən də dedim ki: soxum sənin səviyyənə **

belə bir xatirəm olan yer
28. məncə məcburi hərbi xidmət ləğv edilməlidir. Muzdlu sistemə keçmək lazımdır. 18 yaşlı uşaqlar vətəni qoruya bilməzlər. bir amerika əsgəri gəlib bizim 100 əsgərimizi tək başına məhf edə bilər. çünkü amerikada bütün əsgərlər hərbi təhsil alırlar və olar könüllü döyüşürlər, məcbur edilmirlər.
50. Getməmək üçün bir çox imkanı olduğu halda sırf həyatın çətinliyini görmək üçün gedənləri tanıyıram. Ancaq dediyim adamlar çətinliyə dözümlü idi. Özünüzə inamınız, xüsusən soyuğa davamınız yoxdursa imkan varsa getməyin amma əsgərlik həyatın çətinliklərinin yanında heçnədir.
38. normal düşüncəli oğlanın gedib ordan "qaqa" olaraq yetişib çıxdığı məkan. hələ bunun ora "qaqa" olaraq gedib "qaqa" üstü 3 olaraq çıxanları var. ağlı olan getməsin əsgərliyə. necə deyərlər əsgərliyə getmək kişilikdisə, getməmək ikiqat kişilikdi
39. insanları tanımağın gözəl üsullarından biri. qorxunun və qorxmazlığın, üzüntünün və sevincin necə bir şey oldugunu, hər ikisinin necə dəyrli və öyrədən oldugunu bilməyin ən sadə üsulu. getməyənlər anlamaz.
59. yuxardakı yazarlardan həvəslənərək mən də öz əsgərlik hekayəmi yazmaq istəyirəm :
öhm...öhm...
tuzbala olduğumdan saxlatdım getmədim. indi də tarqovuda pubda qlamurkalarla oturmuşam. fövqəl insana salamlar
37. mənə görə əsgərlik "mədəniyyət toqquşması" kimi bir şeydi. fərqli yerlərdən fərqli sifətdə adamlarla birlikdə ilk 1 ay nə edəcəyini bilmirsən. sonradan hamı birləşib NBM-dən çıxana kimi ortaq bir mədəniyyət yaradır.
29. Əgər insan orkestrin sədaları altında cərgə ilə marş etməkdən zövq alırsa, bu, ondan zəhləm getməsi üçün kifayətdir. Ona baş beyin səhvən verilib; ona lazım olan ancaq onurğa beynidir.insan sivilizasiyasının bu “taun ləkəsini” qısa zamanda aradan qaldırmaq lazımdır. Əmrə əsaslanan qəhrəmanlıq, mənasız zorakılıq və vətənpərvərlik adlanan bu iyrənc cəfəngiyat - bütün bunlara necə də nifrət edirəm! ~ Albert Eynşteyn

mənbə: http://kultura.az/articles.php?item_id=20140113015215345&sec_id=9
7. Bakalavr dərəcəsini bitirib magistraturaya getmək istəyən zaman ortaya cıxan şlaqbaun. yalnız Azərbaycanda
44. gələcəksənsə vaxtında gəlinməsini məsləhət bildiyim bir yer. nə qədər gecikdin bir o qədər dala düşürsən. yaşıdlarının vaxtında gəlib getməsinin insanda yaratdığı peşmançılıq hissi. vaxtında gəlsəydim indi evdəydim deyə gileylənmək. ali təhsilli olsan dərd yarı. ilk 3 ayın gənc əsgərlik, onada gəldiyin ayın axırında gəlsən, 5-6 dəfə buraxılışa, 2 dəfə məzuniyətə getsən həm də yerli ola-ola (sözüm naxçıvan muxtar respublikasından olanlardan gedir) ki belələri var, 1illik xidmətinin 2-3 ayı gedir, hələ çoxunun kiçik çavuş liçkası almağın demirəm. ən azından gördüklərimi deyim istisnalar var yəni, geriyə qalan postda olmuş ali təhsillilərə də postda çəkdikləri əziyyətlər qalır.
33. sabah bir anti-militarist kimi gedəcəyim yer, "müəssisə". ölüb eləsəm, cəsədimin yandırılıb, külümün sovrulması üçün aksiya təşkil edərsiz
5. kişilik mektebi adlandirilib, kişilerin en cox sindirildigi ve kisilikden salindigi mekan. moodoy (ilk 6 ay) vaxti sindirilib kişilikden salinan, dembel (son 6 ay) vaxti ise basqalarini sindiran, kişilikden salan oğlanalara esgerliyini kişi kimi keçirib deyirler
55. burda əsgərliyin pis cəhətləri ilə razılaşardım. əgər əsgərliyə getməsəydim.

28 mayda qatara minəndən sonra anlayırsan ki, hər şey bitdi. həyatın yeni bir mərhələsi başlayır. qatarda peşman olmuşdum, özümü "yararsız" etmədiyimə görə. səhər hərbi hissəyə çatdıq. mənim kimi yüzlərlə adam var idi. ilk dəfə kazarmaya girəndə, corab, tər iyinin qarışığını hiss edəndə peşman olmuşdum, özümü "yararsız" etmədim deyə. elə həmin gecə kravatın altında siçanların səsini eşidəndə peşman olmuşdum. səhər yuxudan durub natəmiz tualetə gedəndə peşman oldum. formalarımızı ora gedəndən üç gün sonra verdilər. o vaxta qədər mülki formada gəzdik. mülki formamızı gözümüzün qabağında yandıranda peşman olmuşdum. ilk üç ay dənizin qırağında yerləşən hərbi hissədə olmuşdum. hər səhər dənizdə azad bir şəkildə balıq tutanları görəndə peşman olmuşdum "yararsız" etmədiyimə görə.

sonra dedim ki, bu qədər peşmançılıq yetər. digər əsgərlərlə münasibətə başladım. əlaqəm olmayan uşaqlıq dostumu əsgərlikdə tapanda, dedim ki, yaxşı ki gəlmişəm. kazarmada gecələr dönər, pizza, lahmacun zakaz edirdik. hasardan bizə atırdılar. bizdə pulu atırdıq. dostlarım artırdı. axşamlar dənizin qırağında oturub, dostlarımla etdiyimiz söhbətlər, gülüşmələri xatırladıqca, "yaxşı ki, getmişəm" deyirəm. poliqonda 64 güllə və 4 qumbara ataraq o hisləri yaşayanda adam deyir ki, "yaxşı ki, həyatımda bunu da yaşadım". bu sizə adi görünə bilər, amma verdiyi hiss əladı. gecələr kazarmada yatmırdıq, söhbət edirdik. cavabdeh gələndən gələnə özümüzü yuxuluğa vururduq.
molodoyluqdan sonra bölünmələr başlayanda ən pis anları təzədən yaşadım. dostlarımdan ayrı düşmüşdük. hər şeyə yenidən başlama lazım gəlirdi. yeni getdiyim hərbi hissədə yeni əsgərlərlə tanış olmaq falan. postda keçən yuxusuz gecələr.

apreldə ölümə yaxın olanda təzədən peşmançılıqlarım başladı. tanıdığım əsgər yoldaşların ölüm xəbəri gələndə, peşman oldum. indi isə burdayam. keçmişə baxıram. 7 aydı ki, qayıtmışam. itirdiyim sadəcə o döyüşlərdə ölən əsgər yoldaşlarım oldu. qazandıqlarım isə... özümü qazandım. nələri bacara biləcəyimi anladım. ən çətin anlara belə dözəcəyimi anladım. indi fikirləşirəm o əziyyətləri. üzümə təbəssüm qonur. çünki heç bir çətinliyin mənə nəsə edə bilməyəcəyini anladım.

ilk üç ayı tələbəlik illəri kimi olan bir şey. kazarmanı tələbə yataqxanası hesab edin. maxe qızlarını da texnikumda qarşınıza çıxan tək-tük qızlardan hesab edin. (çox qəşəng olurlar. fiziki cəhətdən yaxşı vəziyyətdədirlər). həmçinin son bir ayınızı, köhnə həyatınızın bitib yeni həyata başlayırmış kimi hiss edəcəksiz. həmçinin əsgərlik rejimi çox sağlam bir rejimdi. 56 kilo getmişdim, 70 kilo qayıtdım..
yararlı olanların getməli olduğu yerdir.
3. yetimleri gün saymağa mecbur eden hebsxananın qandalsız variantı
35. kişilik məktəbidir. razıyam, amma mən universitet oxumuşam, ali təhsilillini məktəbə göndərmək nədi ay oğraş?! tələbəliyi qutarmış adamı təzədən şagird etməzlər lom gədə lom.
aforizmvari tanım: tələbə olmuş adamı kişilik adlanan məktəbə göndərməklə yenidən şagird edən mərhələ.
2. zamanı boşa xerclemek, ölüm tehlükesinin, xestelenmenin yüksek ola bildiyi bir yer.. (azerbaycanda)
40. 9-cu ayına qədəm basdığım vacibi lazım hesab olunan, insanın ömründən oğurlanan 1 il və ya 1 il 6 aylıq hadisə. gələndə nə düşünürdümsə hələ də eyni düşüncədəyəm. bu sistemdə var olmaq üçün ancaq maskalanmalısan, çünki sən deyə bir şey yoxdur birincisi, şəxsiyyətin silinir və sinənə yapışdırılan isimlikdən ibarət olursan ki, onun da qiyməti 1 manat olur və ancaq səni digərlərindən seçməyə yarayır. qapıdan içəri keçdiyin andan vətəndaşdan əşyaya çevrilirsən, və müəyyən zaman kəsiyində istifadə olunursan. buranın dilində düsək işlənmiş olursan. insana heç nə vermir. ən azından hal hazırkı sistem çərçivəsində. sırtıldır. padoşlaşdırır. seçim qoymur. məcburiyyətdən ibarətdir.
1. azerbaycanda yalnız kişiler üçün veten borcu adlandırılan yer. bezi olkelerde qadınlar ve kişiler esger gedir ve bir yerde esgerlik edirler (bax: israil)
53. O vaxt onemlidir ki yasadigin torpaq, olke demirem yasadigin torpaq butunu, bu 1kvadrar metr de ola biler bir olke boyda da neise butun sevdiklerinin caninin tehlukede oldugu an gelib cata. Neceki sabah zombi apokalips baslasa hami eline kecen en primitiv zerer yetirici ile bu zombilere qarsi mudafieye kececek onun kimi bir an gelmelidirki esgerlik onemli olsun. Yoxsa veten torpagi, kisilik mektebi, adamin adam oldugu yer, devenin file donduyu yer ve.s deyil. Getmemisem indiye geder getmeye de planim yoxdur. 35e qeder catdirammasam 7-8usaq doguzdurub yene getmeyecem. Cunku hec bir sevdiyimin cani tehlukede deyil. Putin mellimin emriyle arada bir qafqaz siyasetine yon veren 1-2 xod gedilir, arada sadece statistika olacaq canlar kocub gedir bu ucuz dunyada sonra esgerlik filan besmekan. Duzdur getmek mecburiyyetinde olsaydim men de bele seylere tutunardim ona gore haqsizliq edilmesin esgerde olanlarda, onlara qaqa sen filankesin peşkasisan esgerlik boş seydi demesin heckes. Burani da oxumasin esger cunku icinde oldugu veziyyeti yaxsiligs dogru deyismeyecek burda yazilanlar. Meselen ikinci dunya muharibesinde normandiya sahilinde mg42nin qabagina cixan minlerle esgerin bir sebebi var idi. Avropada bir psikopat milyonlarla insanin heyatini, sevdiyin seveceyin insanlarin heyatini tehlukeye atirdi buna gore de o sahilde minlerle canlar verildi ve.s komplo teorilerini bir kenara qoyarsaq musair dunyamizda bele heqiqi sebebden doyus yoxdur. Belke ukraynadaki caxnasmani gostermek olar. Qarabagda sengerde duran esger ise ne qarabagi qoruyur ne deki qarabagi alacaq.
25. 3 gündən sonra yollanacağım, deyilənə görə hövsələnin sınandığı ən ciddi imtahanlardan biri. ailəmdən və sözlükdən uzaq qalmama səbəb olacaq,bir yazarımızın da qeyd etdiyi kimi həbsxananın qandalsız variantı
31. azərbaycanda diktaturanın hakimiyyətdə olmasının tək yaxşı tərəfi. rüşvətlə əsgərliyə getməyə bilirsən. ama belə baxanda diktatura olmasa gedilməyə bilər vicdani rədd üsulu ilə. bildiyim qədəri ilə məcburi əsgərlik dünyada 3 ölkədə var imiş. səhv etmirəmsə türkiyə, azərbaycan, pakistan.
18. çoxlarının pulnan zadnan fırratdığı, doktorantura oxuyuram deyib camaatı özünə götünnən güldürdüyü şəxslərin gedə bilmədiyi bir kişilik məktəbi. hər bir oğulun, ana-bacısını qorumaq naminə etməsi gərəktiyi bir vəzifə.
15. bizim ölkədə hər şey göt günündə olduğu üçün əsgərlik sisteminin də bu gündə olmasına Təəccüblənməmək lazımdı
43. hal hazırda gedən 1-2 aprel 2016 cəbhə döyüşlərində 1996 təvllüdlü uşaqların öldüyü yer. amma hələ də bəxtiyar hacıyev kimilər döyüşməyə tırka verir.
11. azərbaycan gəncliyinin manqurtlaşdırılma layihəsi

(bax: dia)
20. dunyadaki cindirlar terefinden yaradilan problemlerden qorunmaq ucun yene cindirlarin xeyri ucun gedilen menasiz vaxt itkisinden basqa bir sey olmayan yer. vetenperverlik, ana-baci qorumaq kimi gorenler bilsinki esgerliye getmeyib evde ana bacisini qorusa daha cox salamat qalarlar. hele hele azerbaycanda itin dalina girmekden ferqi yoxdu. turkiyedeki kimi bedelli cixsaydi pulunu verib reddeleyerdik, dusecekler indi canimiza. butun heyatini, planlarini alt ust eden menasiz olusum.
23. iki ölkənin dövlətləri ya da hökümətləri arasında olan oyunun oyuncağı olmaq. kukla olmaqdır. və daha pisi bəzən onların boş-boş həvəs və istəklərinə, heyvani hisslərinə, ağılsızlıqlarına qurban getməkdir! viva anti-militarism!
14. azərbaycan versiyasında düşməni yox bir birini öldürür əsgərlər, zira bu günlərdə yenə bir əsgər öldürülüb link .
34. ölkəmizdə kişilik məktəbi zad kimi qondarma adlarla anılan əslində çoxunluğun ruhunda silinməz yaralar açan komplekslerimizin təkamülünə səbəb verən yer.kaş belə yerlərə ehtiyaç olmayan dünyamız olsaydı.
4. her ne şekilde olsa da oğlanları çetinliye alışdıran, heyat tecrübesini artiran bir dövr.
16. Azerbaycanda hele de formalaşmamış sistem. Bu ölkede formalaşan hansı sistem var ki güya. Ağlı olan bu ölkede esger getmez.
10. Getməmişdən vətənpərvər olub, qayıdandan sonra "sikim içini, hərbiyə daş qoyanın..." cümləsinin qurulması səbəbi
24. hakimiyyətin "vətən" adı ilə qorunması üçün yaradılmış ən axmaq peşə.
17. before-after yaradacaqdır şəxsiyyətinizdə
26. kişilik məktəbi olmasa da gedib gəldikdən sonra xarakterdə müəyyən dəyişikliklər yaradan, cəmiyyətdən təcrid olunmuş sistem. formanı geyinəndən 2-3 gün sonra beynimdəki yeganə fikir qaçmaq olub. sonra yavaş yavaş öyrəşirsən
13. bəzi tanışlarımın orqanlarını evdə qoyub getmək istədiyi yer. deyilənə görə kimlərəsə orda orqan lazım olur
56.



hamısını göstər

əsgərlik