9. Babamın babasıdır. Nickimi imzasından aldığım dahi şəxsiyyətdir. Ancaq ölümündən sonra kitabı çap etdirilən, hamının bəh-bəhlə tərifləməsinə baxmayaraq kitabın ilk nəşri üçün kifayət qədər ianə toplana bilməyən dahi, 11uşağından 8-ini sağ ikən itirməsinə baxmayaraq mizahdan, alovlu satiradan son nəfəsədək əl çəkməyən şəxsiyyət.
Dəfələrlə maddi vəsait yığılmağı üçün elan verilməsinə baxmayaraq dövrün milyonçularının 1-2günlük gəlirini keçməyəcək vəsait güc-bəla ilə oxuculardan və heç də varlı sayılmayan insanlardan toplanmışdır. Bu hadisə dövrün milyonçuları ilə bağlı bu nəticəyə gəlməyimdə kömək etmişdir. indi fəxrlə adları çəkilən bu milyonçular bəlkə də indiki dövrün oliqarxlarından heç də geri qalmamışdırlar. Maarifləndirmə işləri ilə bağlı bu kimi layihələrdə qəpiklərindən keçməyən bu insanları Cəlil Məmmədquluzadə və Həsən bəy zərdabi kimi maarifçi insanlar yaxşıca tənqid etmişdilər. Zərdabinin erməni işçi Mıkırtıçla bağlı yazısından bunu görə bilərik. Sabir bizim əvvəllər kişilik, insanlıq filan var idi nağılları danışan insanlara qapaq qoymuş insandır.
Sabirin böyük övladı Məşədi Səkinə xanım 1975-ci ilə qədər yaşamışdır. Anamın tələbəlik illərində birbaş Səkinə nənədən eşidib bizə danışdıqlarını öz sözlərimlə yazıram. Sabiri kasıb həyat yaşamış kimi göstərmək sovetin siyasəti idi. Bu ondan sonrakı quruluşda da öz əksini tapır. Yeni bir quruluş gəlirsə əvvəlki hökümətlərin dövrünü pis göstərməlidir. Sabir çox gənc yaşda, səhv etmirəmsə 20 yaşda şərqi səyahət etməyə çıxır. Bir neçə ölkə vilayət gəzdikdən sonra atasının xəstələnmə xəbərinə görə 2il səyahət etdikdən sonra geri qayıdır. Gəncliyi, hətta ölümünə yaxın dövrlərədək imkanı orta olmuşdur. Sabun bişirməyə isə hobbi xarakteri ilə başlamışdır. Kişi iştapmırsan e filan deyənlərə də millətin içini təmizləyə bilmirəm. Bari çölünü təmizləməyə kömək edim cavabını vermişdir. Sabirin qızının gümüş və bürünc pullarla bəzədilmiş kəmərini bir neçə il əvvəl dayımla muzeyə verdik.
Sabir çox az danışmışdır. Daim olduğu əsasən də ilk daxil olduğu yığıncaqlarda uzun bir müddət sakit dayanıb sonda bir qapaq qoyub gedərmiş. Sabir dövrünün çox çox irəlisində bir şair idi. Şeirlərində bulvarda madmazel tutan hacılarından tutmuş geylərinə, cahil dindarlarından tutmuş hiyləgər alverçilərinə, rüşvətxorlarına və dövrümüzdə də şəkil dəyişdirib var olan təməl problemlərin hər birinə rast gələ bilərsiniz. Dövrünün önündə olmağını səhv etmirəmsə Abbas Zamanovun yazdığı bir xatirədən anlaya bilərik. 1930-larda Sabirin şeirləri bir qəzetdə çap olunur. Nəşriyyata sovet aşiqləri tərəfindən 100-dən çox məktub gəlir ki, bu şair repressiya edilməlidir. 1911-də 49yaşında vəfat etmiş, SSRi görməmiş bir şair 20-30il sonrakı sovetin belə damarına toxunub.
Əlinizdə, evinizdə olan o "Hophopnamə" ruslarla bağlı misralar dəyişdirilib çıxarılsa belə, bütün ixtisarlara baxmayaraq çox dəyərlidir, böyük insanların səyləri nəticəsində ortaya çıxarılmışdır.
Sabir bağındakı heykəl isə əvvəllər ayaq üstə olmuşdur. Sabirin oturdulma səbəblərini isə bilmirəm.
Son olaraq bir neçə il əvvəl işBankası nəşriyyatı "Hasan Ali Yücel Dünya Klassikləri" silsiləsində tədricən Türkiyə türkcəsinə tərcümə edilmiş ixtisarlı "Hophopnamə" nəşr etdirmişdir. 10liradır. Türkiyəli dostlarınıza hədiyyə edə bilərsiniz.
Yaradıcılığı ilə bu linkdəki siyahıdan seçib, yükləyib pdf formatda tanış ola bilərsiz:
Azərbaycan ədəbiyyat tarixində obyektiv olmaq üçün bir çox araşdırmalar aparmağıma baxmayaraq heç bir yalnış addımını, fikrini tapa bilmədiyim yeganə insan və fəxr etdiyim nadir şəxsiyyətlərdəndir.
24. inqilabi-satirik şeirin banisi, 20-ci əsrdə yazmış olduğu satiralarının əksəriyyətinin günümüzlə səsləşdiyi əjdaha şəxsiyyət.
1862-ci ildə şamaxıda doğulub, dövr ənənəsinə sadiq qalaraq, ilk təhsilini mollaxanada almış, 1874-cü ildə şamaxıdakı ruhani məktəbində - Seyid əzim Şirvaninin dərs dediyi yeni üsullu quberniya məktəbində təhsilini davam etdirmişdir. Sabir 1883-cü iləcən burada oxumuş, həmin dövrlərdə seyid əzim şirvani sabirin təhsili ilə yaxından maraqlanmış, sabir burada təhsil alarkən ərəb, fars dillərini öyrənmiş, klassik ədəbiyyata maraq göstərmiş, qəzəl və həcv yazmağa başlamışdır. Sabirin ilk şeirlərindən birini Şirvani olduqca bəyənib, nizaminin xəmsəsini ona hədiyyə etmişdir. 1884-1886-cı illər ərzində Sabir orta asiyaya və irana səyahət etmişdir, şamaxıya qayıtdıqdan həmən sonra yaxın qohumu billurnisə ilə evlənmişdir, təəssüf ki, 1902-ci il şamaxı zəlzələsində şairin evi dağılmış, ailə üzvləri xəsarət almışdır. Sabirin istər sabun bişirib satmaq, istər iş axtarmaq üçün bakıya dəfələrlə gəlməsi necə keşməkeşli çətin bir həyatı olduğunun bariz nümunəsidir.
Şair 1910-cu ilin sonlarından qaraciyər xəstəliyindən əziyyət çəkməyə başlayır, həkimlərin təklif etdiyi əməliyyat olmaq fikrindən imtina edir, 1911-ci ilin fevralından mart ayının sonlarına kimi Cəlil Məmmədquluzadənin səyi ilə tiflisdə müalicə almış, lakin xəstəliyi o qədər irəliləmişdi ki, müalicə ona fayda verməmişdir. Ömrünün son günlərinin birində deyib: istərəm ölməyi mən, leyk qaçar məndən əcəl,
Gör nə bədbəxtəm, əcəldən də gərək naz çəkəm!
Sabir 12 iyul 1911-ci ildə şamaxıda vəfat etmişdir. Məzarı şamaxı ərazisində yerləşən yeddi guşə türbələr kompleksindədir.
Həyatına dair yoxsulluqdan sonra ən çox təəssüfləndiyim şey Cəlil Məmmədquluzadə, firidun bəy köçərli kimi şəxslərlə məktublaşmasından sonra şairin həyat və yaradıcılığı haqqında xüsusi əhəmiyyətə malik bu məktubların əksəriyyətinin itib-batmasıdır, yalnız bir qismi abbas səhhət tərəfindən hophopnaməyə daxil edilmişdir.
Yaradıcılığına keçsək, həm lirik, həm satirik üslubda yazmışdır. Həyatının böyük bir qismi klassik üslubda, yəni qəzəl və qəsidə kimi lirik şeirlər yazmaqla keçmişdir, yazdığı üslubdakı mövzu, məzmun məhdudiyyəti, yəni eşq-məhəbbət mövzusu onu həvəsdən salmışdır. lirikasında eşq-məhəbbət mövzusundan savayı uşaq şeirlərinə, ictimai-siyasi şeirlərinə də rast gəlmək olar. *
bu hissəni editləmək lazımdır
Satiraya keçid etməsi isə 20-ci əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. Birinci rus inqilabı zamanı Azərbaycanda da yayılan kütləvi hərəkat, özbaşınalığa əsaslanan idarə üsuluna qəzəbin açıq ifadəsi imkanı sabir üçün inqilabi ilham qaynağına çevrilir. Sual- cavab, qırmanc, satirik marş, taziyanə kimi janrlardan savayı "Satirik monoloq" anlayışını, yəni tipi öz dili ilə danışdırıb, ifşa etmək üsulunu da azərbaycan ədəbiyyatına mirzə ələkbər sabir gətirmişdir. Cəhalət, mövhumat, mədəni gerilik, ictimai-siyasi çətinliklər, qadın azadlığı satiralarının əsas mövzusu olmuşdur.
Ən böyük dərdlərindən biri də millətin öz çatışmazlıqlarından qurtulması olmuşdur, o dövrün bütün ziyalıları kimi avropaya ümidlə baxıb, məşhur taziyanəsində bu barədə yazır: Dindirir əsr bizi, dinməyiriz,
Açılan toplara diksinməyiriz.
Əcnəbi seyrə balonlarla çıxır,
Biz hələ aftomobil minməyiriz..
"Ayılma", "bizə nə", "əkinçi", "mən belə əsrarı qana bilmirəm", "bir cibimdə əskinasım, bir cibimdə ağ mənat", "canın çıxsın", "qoyma, gəldi" kimi oxunası satiralar müəllifidir. Açığı, bu yaxınlarda bitirmişəm hophopnamə kitabını, şeir sevməyən biri olaraq, qətiyyən sıxıldığım bir məqam olmadı, əksər şeirini "woaaaah, necə uzaqgörən olubmuş" havası ilə oxudum.
Mənzum təbriknaməsi ilk dəfə 1903-cü ildə "şərqi-rus" qəzetində dərc olunmuş, mətbuata girişi bu şeir vəsiləsi ilə olmuşdur. Daha sonra 1905-ci ildə "beynəlmiləl" şeiri həyat qəzetində çap olunub, 1906-cı ildə isə molla nəsrəddin jurnalının fəallarından birinə çevrilmiş, burdakı əməkdaşlığı zamanı cəlil Məmmədquluzadə ilə yaxından dostluq etmişdir.
ilk öncə bunu qeyd edək ki, şairin əsərlərini çapa hazırlamaq və nəşrini oxucu kütləsinə təqdim etmək işində abbas səhhətin saysız-hesabsız əməyi olub. Belə ki, onun səyi və xalqdan toplanmış ianə sayəsində sabirin vəfatından 1 il yarım keçdikdən sonra sabirin ən böyük arzusu həyata keçirilir, yəni 1912-ci ilin sonlarında şeirləri cəm halında "hophopnamə" adı altında çapdan çıxır. Bu hophopnamənin ilk nəşri idi, cəmisi-cümüsü 104 səhifədən ibarət idi və bu şeirlər kitabına sabirin yalnız molla nəsrəddin jurnalında çap olunan şeirləri daxil edilmişdir. Kitabın belə adlandırılmasına səbəb də sabirin molla Nəsrəddin jurnalında yazmış olduğu şeirləri "hophop" adı altında yazmış olmasıdır. Bu şeirlər kitabı oxucular tərəfindən bəyənilmiş, onların tələb və ianəsi ilə 1914-cü ildə sabir əsərləri yenidən nəşr edilmişdir. Bir öncəki nəşrdən fərqli olaraq, bu nəşrə molla nəsrəddin jurnalı ilə yanaşı bəhlul, zənbur, həqiqət, irşad qəzetində çapdan çıxan şeirləri daxil edilmişdir. Hər iki nəşrin də çap olunmasında abbas səhhətin rolu danılmazdır.
Sabir külliyyatı üçüncü dəfə 1922-ci ildə çapdan çıxmış, çoxumuzun aşina olduğu uşaq şeirləri ilk dəfə bu nəşrdə oxuculara təqdim olunmuşdur. *
uşaq və buz, ağacların bəhsi, cütçü və s.
Daha sonra bir neçə dəfə də şairin külliyyatı çapdan çıxmışdır.*
1934-cü ildə dördüncü nəşr, 1948-ci ildə beşinci nəşr və s.
Gələk sabir haqqında dönə-dönə vurğulamaq istədiyim, bu başlıq altında yazılan entrylərdə də yanlışlıq olan ən mübahisəli şeirə - "Millət necə tarac olur olsun, nə işim var?! Şeirinə. Bu şeir ilk dəfə sabirin abbas səhhət tərəfindən tərtib edilən "hophopnamə" kitabının içərisində verilmişdir. Abbas səhhətin kitaba yazdığı ön sözdə bu şeirlə bağlı bir qeyd də vardır: "Məcmuənin 4-cü nömrəsindən başlayaraq "millət necə tarac olur.." mətləli şeirə ən əvvəl həcvi-məlih yazıb, "hophop" imzası qoyulur"
əslində isə, bu şeir imzasız çap olunmuşdu, abbas səhhətin Bu sözləri şeirin yanlış müəllifə aid hesab olunmasına səbəb olmuşdur.
Şeirin gerçək Müəllifinin isə cəlil Məmmədquluzadə olduğu güman edilir. Dəlaləti orasındadır ki, mirzə cəlil molla Nəsrəddin ədəbi jurnalının komplektlərini Azərbaycan ədəbiyyat muzeyinə bağışlayıb. Bu komplektlərin də altında elmi fakt kimi həmin əsərin hansı müəllifə aid olması qeyd olunurdu, burada "Millət necə tarac olur olsun nə işim var?!" Şeirinin aşağısında da müəllif olaraq cəlil Məmmədquluzadənin adı qeyd olunmuşdur.
Bundan əlavə, mirzə Cəlil 1929-cu ildə yazmış olduğu "sabir haqqında xatiratım" əsərində qeyd etmişdir: "Sabir maraqlananlara iqrar edirəm ki, məcmuəmizin dördüncü nömrəsində çap olunan və "hophopnamə"yə daxil olan "millət necə tarac olur olsun nə işim var" adlı mənzuməni bu saat camaatımız Sabirə isnad etdiyini mən inkar edirəm. Əvvələ o səbəbə ki, həmin mənzumənin əlyazması Sabirin xətti ilə yazılmamışdır, ikinci dəlilim budur ki, şeir özü bir qədər zəifdir və bəhər surət Sabirə yaraşmır. Burada Sabir şivəsi və Sabir ruhu görünmür”.
Eyni zamanda cəlil Məmmədquluzadə bu məqalədə Sabirin şeirlərinin "Molla Nəsrəddin” jurnalında səkkizinci nömrədən başlayaraq çap edildiyini göstərir, lakin "Millət necə tarac olur olsun nə işim var" şeiri jurnalın 4-cü nömrəsində nəşr edilib.
Son olaraq, sanki bu günlər üçün yazılmış, Sabir irsindən sevimli şeirimdən 2 bənd paylaşım: Dövlətliyik, əlbəttə, şərafət də bizimdir,
Əmlak bizimdirsə, əyalət də bizimdir,
Divan bizim, ərbabi-hökumət də bizimdir,
Ölkə dərəbəylik deyə xan-xanmı sanırsan?!
Axmaq kişi, insanlığı asanmı sanırsan?!
Asudə dolanmaqda ikən dövlətimizdən,
Azğınlıq edirsiz də hələ nemətimizdən,
Boylə çıxacaqsızmı bizim minnətimizdən?
Ehsanımızın küfrünü şükranmı sanırsan?!
Axmaq kişi, insanlığı asanmı sanırsan?!
4. yox fərq bizim hündür ilə alçağımızda,
daim görürüz iş bu qocalmış çağımızda,
cüt-cüt durur övrət solumuzda, sağımızda,
şəhvət quluyuz, nəfsdən imdad alırız biz!
dindarləriz, gündə bir arvad alırız biz!
21. inteligentik, gəzərik naz ilə,
Ömr edərik nəşeyi dəmsaz ilə,
Həftədə bir dilbəri tənnaz ilə,
Həmdəm olub işləri sahmanlarıq
Ay bərəkallah, nə gözəl canlarıq!
17. satirik şeirlərin atası.çox sevdiyim azərbaycan şairi.yazdıqları bu günümüzdə də özünü doğruldan uzaqgörən insan.
millət necə tarac olur olsun, nə işim var?!
düşmənlərə möhtac olur olsun, nə işim var?!
qoy mən tox olum, özgələr ilə nədi karim,
dünyavü cahan ac olur olsun, nə işim var?!
səs salma, yatanlar ayılar, qoy hələ yatsın,
yatmışları razı deyiləm kimsə oyatsın,
tək-tək ayılan varsa da, həq dadıma çatsın,
mən salim olum, cümlə cahan batsa da batsın,
millət necə tarac olur olsun, nə işim var?!
düşmənlərə möhtac olur olsun, nə işim var?!
salma yadıma söhbəti-tarixi-cahani,
əyyami-sələfdən demə söz bir də, fılani,
hal isə gətir meyl eləyim dolmanı, nani,
müstəqbəli görmək nə gərək, ömrdü fani;
millət necə tarac olur olsun, nə işim var?!
düşmənlərə möhtac olur olsun, nə işim var?!
övladi-vətən qoy hələ avarə dolansın,
çirkabi-səfalətlə əli, başı bulansın,
dul övrət isə sailə olsun, oda yansın,
ancaq mənim avazeyi-şənim ucalansın;
millət necə tarac olur olsun, nə işim var?!
düşmənlərə möhtac olur olsun, nə işim var?!
hər millət edir səfheyi-dünyadə tərəqqi,
eylər hərə bir mənzilü məvadə tərəqqi,
yorğan-döşəyimdə düşə gər yadə tərəqqi, -biz də edərik aləmi-röyadə tərəqqi;
millət nесə tarac olur olsun, nə işim var?!
düşmənlərə möhtac olur olsun, nə işim var?!
27. Olsaydı səfa zümrəyi-irfan arasında,
Qalsaydı vəfadən əsər əyan arasında,
Dursaydı sədaqət bəylə, xan arasında,
Qalmazdı kədər zərrəcə insan arasında!
1. Ələkbər Tahirzadə Zeynalabdin oğlu. Azerbaycan edebiyyatının devrimcisi. Satiramızın mene göre banisi. Mollaxanadakı aldığı işgenceler ve öyretdiyi cahilliye göre Seyid Ezim Şirvaninin yeni üsullu mektebine gedir. Edebiyyatımızda sosyal mezmunlu satiraları ile cahilliye qarşı müharibeni başlatmış şexsiyyet. 1905 ci il rusyadakı sosyalizim dalğası sabiri dahada ruhlandırıb.Sağlığında heç bir kitabı derc edilmeyib. ilk şeiri tiflisde şerq-i rus qezetinde 1903cü ilde yayimlanir. 1906-1911 ci iller erzinde Celil Memmedquluzadenin Molla Nesreddininde "Hophop" "Ağlar güleyen" "Abunesr Şeybani" "Boynuburuq" "Sevdayi" texellüsleri ile yazır.1911ci il iyulun 12de vefat edir ve Şamaxıda Şahi Xendan qebirstanlığında defn edilir. Haqqında cox yaza bileceyim üstinsan olsa da, menim yazdığımı oxumaq yerine hophopname kitabını oxuyun.
Jurnalist H.Qasımov xəstə şairlə Bakıda son görüşünü xatırlayaraq yazır: "...Qəzetdə yazarsan, Sabir deyirdi ki, mən vücüdumda olan ətimi xalqımın yolunda çürütdüm. Əgər ömür vəfa etsəydi, sümüklərimi də xalqımın yolunda qoyardım". http://www.wikipedia.org/
11. 1862-ci ildə şamaxı şəhərində anadan olmuş və 1911-cil 12 iyul tarixində 49yaşında vəfat etmiş şairdir.
əziyyət çəkib yaşadığı dövrü wikipediadan axtarmağınızı istəmədiyim şairdir.
bəzi söz qıtlığı çəkənlərin "vedrə qoşmaq" adlandırdığı satira janrında yazan şair.
7. satiranın banisi deyə biləcəyimiz şair.inqilaba gedən yol maariflənmədən keçir demək istəyən ustad
dəyişib dövrü-zaman hamı gümannan danışır,
molla rüşvətxanadan, kafir imannan danışır.
bir zaman eşşəyimiz arpa bəyənməzdi bizim,
indi eşşəyimiz ölüb, at da samannan danışır.
qalmayıb sevgi, məhəbbət işığından bir ümüd,
məcnun artistlik edir, leyli yalandan danışır.
keçmişdə məşhur olan qəhrəman aslanlarımız,
meşəyə girmək üçün indi siçannan danışır.
istədim dillənib öz haqqımı isbat eləyim,
dedilər pulsuz olan insan haçannan danışır?!
Bir belə məsel vardır ki, “doğru danışanın papağının qulağı yırtıq olur”. Mən bu barədə çox fikirləşmişəm ki, əcəba, doğru danışanın papağının qulağı niyə gərək yırtıq olsun? Fikirləşirəm, fikirləşirəm… axırda yəqin edirəm ki, hələ gərək belə də olsun.
Məsələn, götürək ki, Məhəmməd Cəfər ağa vəfat edir, bir qədər pulu, mülki, malı və neçə nəfər uşaqları da qalır.
Təşbihən, hacı Molla Feyzi əmi, bu imanın Allah kamil eləmiş kişi, hər növ olur isə uşaqlara qəyyum olub və hər ixtiyarı da yədi-təsərrüfünə keçirir. Söz gəlişi, uşaqların anasına naməhrəm olmasın deyə, nigah da oxudur. Bəli, müsəlman olan adam gərək belə də olsun… Və səğirlərində pulundan çox xərc olmamaqdan ötrü nökərləri-zadları da azad edir. Ancaq uşaqlar nökərlərin xidmətlərin dəröhdə edə bilirlər, eləməselər də yaramaz; çünki Hacı əmi şapalaqlayır. Qaldı ki, mülk, mal və pul - onları da icarəyə və muamiləyə verib işlədir.
Bəli, vəqt o vəqt olur ki, uşaqlar böyüyürlər, indi gərək Hacı əmi uşaqlara hesab versin.
Hesab isə barmaq hesabından başlanır, yanında yatır, palçığa batır, elə qabil bir şey qalmayır ki, Hacı əmi uşaqlara versin. Burasını istəyirəm ərəbcə deyim ki, başa düşən olmasın: deməli ki, Haci əmi “bəllətü” edib “həzmi-rabə”dən oturmuş olur.
Hə, imdi deyəcəksən ki, bu sözlərinin yuxarıda dediyin misal ilə nə münasibəti var?
Yox, əzizim, bir dayan, qoy sözümü ayağa kim deyim, gör münasibəti var, yainki yoxdur.
Vəqt ki, iş bu məqamə yetişir, cəmaət arasında bu söz danışılır, məsələn, bir qəzetə müxbiri də bu sözləri eşidir, götürüb qazeteyə yazdırır.
Hərçənd Hacı əmi oylə israfçı adam deyil ki, ildə beş-on manat verib bir qəzeteyə abunə olsun və yainki gündə bir şahı verib bir nömrə alıb oxusun. Ancaq qonşudan alıb oxuduğu müftə qəzetedə nagah görür ki, bu əhvalat yazılıb, hələ olan kişinin acığı tutub, iki əlli bir qapaz müxbirin başına oylə ilişdirir ki, yazığın papağının nədir ki, öz qulağı yırtıq olur. Odur ki, deyirəm, hələ belə də gərək olsun…
Amma burada yenə bir az fikirləşirəm; fikirləşirəm ki, Hacı əmi müxbirin başına qapazı neçün ilişdirdi?
Tapıram ki, Hacı əminin elədiyi əməlin yazdığına görə…
Fikirləşirəm ki, müxbir bu sözlərin yalandan yazıb imiş, yoxsa doğurdan?
Tapıram ki, doğurdan yazıb imiş.
Fikirləşirəm ki, bu əməl yaxşı əməl [deyil] imiş, hətta hacı əminin xuşkə möminliyinə də yaraşan əməl deyil imiş.
Fikirləşirəm ki, pəs Hacı əmi qapazı öz başına ilişdirməyib müxbirin başına neçün ilişdirdi və halonki bu əməli işləyən hacı əmi özü imiş, müxbirin təqsiri nə imiş? Əcəba, buralarını hərçi fikirləşirəm, tapa bilmirəm ki, tapa bilməyəcəyəm. Deyirəm, görəsən diqqət edim, bunu tapa biləcəyəmmi?
Tapa bilsəm də Hacı əmini başa sala biləcəyəmmi? Amma, heyhat!.. Indi hər kəs bunu tapa bilsə və Hacı əmini də başa sala bilsə, buyursun, bu iş mənim işim deyil!..
2. ilk dəfə dərslikdən kənar oxuduğum hop-hop namə kitabı ilə bilvasitə bağlı olan şəxs.
bu kitabdan sonra kitabın əslində o qədər `qorxulu` birşey olmadığını oxuduqca həzz alınan birşeylərdən olduğunu özlüyümdə sübut etdirmiş dahi şəxs.
qorxulu kitab (baxma: məktəb dərslikləri)
29. satiranın qızılı. öz dövrünü qamçılayan şair.ədəbiyyatı mənə sevdirən şair. müsahibəsinə baxdım, elə nəticə çıxardım ki, zarafatcıl adam olub. həm də jarqon dil ilə desək, camaatı sarımağı sevib. elə buna görə də sevirəm onu. müsahibəni oxumaq istəsəz, entry-nin altına gedin.ən sevdiyim 3 şair içində birinci yerdə qərarlaşır. sabir onun ləqəbidir. əsl adı ələkbərdir. sabir sözü səbr edən, səbrli deməkdir. o dövrdə oxuyub-yazmağı bacaranlara mirzə deməkdir.
1. mirzə ələkbər sabir
2. bəxtiyar vahabzadə
3. səməd vurğun
Tam adı Ələkbər Tahirzadə Zeynalabdin oğlu olan şairimiz dünyaya gözünü 1862 30 may Şamaxıda açıb. atası- hacı məşədi zeynalabdin, anası- səltənət xanımdır.
satiramızın banisi olaraq düşünülsə də deyil. satiramızın banisi baba bəy şakirdir. ondan sonra qasım bəy zakir yazıb, sonra seyid əzim şirvani yazıb. yəni ki, sabirə qədər satiriklər olub.sadəcə sabir, satiramızın zirvə nöqtəsi olub.
şeirlərinin əksəriyyətində satira, sarkazm, obrazı öz dili ilə ifşa etmək üsulundan istifadə edib. şairimiz pisi pis, əyrini əyri, düzü həmvar yazmışdır.
ilk təhsilini mollaxanda alıb. sonradan seyid əzimin üsuli-cədid məktəbində təhsil almışdır. nədənsə onları bir birinə bənzədir görünüşcə
sabir:
seyid əzim:
ay allah sənə qurban olaram elə sabir. üzündən fağırlıq yağır e.
-- təhsili --
Hacı Zeynalabdin oğlunun dini təhsil almasını və ruhani bir gələcəyə sahib olmasını arzulayırdı. Bu səbəbdən Sabiri 7–8 yaşlarında yaşadıqları məhəllədə yerləşən dini təhsil müəssisəsi olan "Mollaxana"ya yazdırır. Burada dörd il təhsil alan Sabir, şeir oxumaq və yazmaq imkanının olmaması səbəbilə təhsildən narazı qalırdı. Çünki Mollaxanada Qurani-Kərimi öyrənmədən başqa mətnlərin oxunmasına icazə verilmirdi. Bu narazılıq onun dərslərdə intizamsız davranmasına səbəb olmuş və bu səbəbdən bir neçə dəfə müəllimi tərəfindən cəzalandırılmışdır.
Üsuli-cədid məktəbində də məktəbin yiyəsi seyid əzim şirvani ilə tanış olmuşdur. Təxminən iki il bu məktəbdə təhsil aldıqdan sonra atası Hacı Məşədi Zeynalabdin onun ticarətlə məşğul olmasını istəyərək Sabiri məktəbdən çıxarır və öz baqqal dükanında çalışmağa məcbur edir. Lakin Sabir boş vaxtlarında oxumağa və şeir yazmağa davam edir. Bu səbəbdən atasının narazılığı və təzyiqləri ilə qarşılaşır, hətta bir dəfə şeir dəftəri atası tərəfindən cırılır. Bu hadisə Sabiri çox sarsıdır. O, evi tərk edib başqa bölgələrə getmək istəsə də, sonradan bu fikrindən daşınır.
"Məclis Məktəbi"ndə oxuduğu illərdə müəlliminin səyahət etdiyi ölkələrlə bağlı təəssüratları onu olduqca maraqlandırır. Buna görə də 1884-cü ildə müqəddəs yerləri və müxtəlif Türk-islam mədəniyyətlərini görmək məqsədilə Şamaxıdan yola çıxır. Bu səyahət əsnasında Nişapur, Səbzivar, Xorasan, Buxara və Səmərqənd kimi mühüm mədəniyyət mərkəzlərinə səhayət edir. 1885-ci ildə Şamaxıda vəba epidemiyası olduğunu eşidən Sabir, səyahətini yarımçıq qoyaraq Şamaxıya geri qayıtmalı olur. Lakin 1885–1886-cı illərdə yarımçıq qalan səyahətini davam etdirən Sabir, ikinci səyahətində Orta Asiyanın önəmli mərkəzlərindən Aşqabad və Mərv şəhərlərini ziyarət edir. Həmədan vilayəti üzərindən Kərbəlaya keçmək istəyən Sabir, atasının vəfat xəbərini alaraq vətəninə qayıdır.
Sabir 1887-ci ildə Billurnisə xanımla evlənir. Bu evlilikdən beş il ərzində səkkiz uşaq dünyaya gəlir. 1908-ci ildə bir oğlu olur və adını Məhəmməd Səlim qoyur. Məhəmməd Səlim ailənin yeganə oğlan övladıdır. Ailəsi böyüdükcə şairin problemləri də artır. 8 qız və 1 oğul ilə geniş bir ailəyə sahib olan Sabir, sabunçuluqla məşğul olur. Lakin yenə də dolanışıq çətinlikləri yaşayır və həyatını maddi çətinliklərlə mübarizə apararaq keçir.
Sabir, mirzə cəlilə deyirdi ki, sən camaatı daxildən mən isə xaricdən təmizləyirəm.
Sabirin qızı Səriyyə Tahirzadənin "Xatiratım”dan isə belə aydın olur ki, şairin on bir övladı olub. "...on bir uşaqdan ancaq üçümüz ( bu günə kimi sağ qalmış böyük bacım, mən və qardaşım) qalmışdıq
--Molla nəsrəddin--
”Mirzə Ələkbər Sabir "Molla Nəsrəddin" jurnalında yalnız öz adı ilə deyil, müxtəlif gizli imzalarla da çıxış etmişdir. Bu imzalardan ən çox tanınanı və müəlliflə assosiasiya olunanı "Hop-hop" təxəllüsüdür. 1910-cu ilin iyun ayında Səlman Mümtazın Sabirlə apardığı müsahibəsində şair "Hophop" təxəllüsünü niyə seçdiyini və bu adın mənasını belə izah etmişdir:
"Bu təxəllüsü mənə əziz dostum Məşədi Həbib vermişdir. ‘Hophop’ bir quşun adıdır. Bu quşun bu addan başqa xalq arasında bir neçə adı da vardır: Fatmabacı, Bubbu, Öp-öp və Şanəpipik (Taraqlıquş onlardandır.")
Ümumilikdə Sabirin jurnal səhifələrində 36 müxtəlif gizli imzadan istifadə etdiyi məlumdur. Onlardan 28-i yalnız bir şeirin altında qeyd edilmişdir. Bu müxtəlif imzalar, xüsusilə də satiraların nitqi quruluşu və üslubunun analizi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
"Sərhesab" satirası Din dirəyi imzası ilə,
"Ya Rəb" satirası Fazil,
"Ax, necə kef çəkməli əyyam idi!" – Molla Cibişdanqulu,
"Məndə ar olsaydı ölmək ixtiya etməzmidim!" – Yetim Mə`dəli,
"Uşaqdır", "Tükəzban cici", "Osmanlılar, aldanmayın Allahı sevərsiz" – Qoca iranlı,
"Qoyma gəldi" – Yetim qızcığaz,
"Mən şahi-qəvişövkətəm, iran özümündür" – iran qurdu təxəllüsü ilə nəşr olunmuşdur.
--Uşaq şeirləri--
ibtidai sinifdə onun şeirlərinə yer verilir. qafiyəsi yaxşıdır deyə rahat öyrənirdik. elə şeirlər var, bəlkə də siz biləndə təəccüblənəcəksiniz ki bu şeir sabirindir. onlardan bəziləri:
"Artıq alıb əskik satan tacir", "Cütçü", "Yaz günləri", "Məktəbə tərğib", "Həvəs", "Uşaq və buz", "Qarğa və tülkü", "Ağacların bəhsi", "Uşaq və pul", "Camış və sel"
cütçü- çıxdı günəş doldu cahan nur il
cütçü sürür tarlada cüt şur ilə
atlar, öküzlər kotana güc verir
gah yürüyür, gah yıxılır, gah durur
cütçü batıb qan tərə yer şumlayır
şumladığı tarlasın tumlayır.....
yaz günlər- gəl, gəl a yaz günləri
ilin əziz günləri
bağda ərit qarları
dağda ərit qarları
çaylar axsın sel olsun
taxıllar tel-tel olsun
ağaclar açsın çiçək
yarpağı ləçək-ləçək
uşaq və buz- Dərsə gedən bir uşaq
Çıxdı buz üstə qoçaq;
Sürüşdü birdən-birə,
Dəydi üz üstə yerə
Uşaq durub neylədi?
Buza belə söylədi:
“Sən nə yamansan, a buz!
Adam yıxansan, a buz....
Sabir belə şeirlər yazırdı ki, uşaqlar oxumağa həvəslənsinlər
Bəhri-təvil şeirinin də yaranması sabirin adı ilə bağlıdır. onlardan biri:
Ey fələk, zülmün əyandır, bu necə dövri-zəmandır ki, işim ahu fəğandır, məni yandırma amandır, gözümün əşki rəvandır, ürəyim dopdolu qandır, hamı qəmdən bu yamandır ki, neçə əhli-qələmlər........
1962 ci ildə muxtar dadaşov tərəfindən qısametrajlı film çəkilib sabir haqqında. 100 illiyinə həsr olunmuşdur
--vəfatı--
1910-cu ildə Sabir qaraciyər xəstəliyinə tutulur. Xəstəliyinin ağırlaşması səbəbindən Sabir 1910-cu il dekabrın əvvəllərində Bakıdan işindən ayrılaraq ailəsinin yanına, Şamaxıya getməyə məcbur olur. Buna baxmayaraq, o, "Günəş" qəzeti və digər Bakı mətbuat orqanları ilə əlaqəsini kəsmir və "Molla Nəsrəddin" jurnalı redaksiyası ilə münasibətlərini yenidən bərpa edir.
Bu dövrdə onun yaxın dostu Abbas Səhhət həm maddi, həm də mənəvi dəstək göstərmişdir. Sabirin xəstəliyini eşidən "Molla Nəsrəddin" jurnalının redaktoru Cəlil Məmmədquluzadə onu müalicə məqsədilə Tiflisə dəvət edir. Sabir bu dəvəti qəbul edir və bir müddət Cəlil Məmmədquluzadənin evində qalır. Həkimlər əməliyyata ehtiyac olduğunu bildirsələr də, Sabir maddi səbəblərdən bu təklifi qəbul etmir və yenidən Şamaxıya qayıdır.
Cəlil Məmmədquluzadənin həyat yoldaşı Həmidə Məmmədquluzadə xatirələrində Sabirin Tiflis səfərindən danışmışdır. O şairin xəstə olmağına baxmayaraq, ünsiyyətcil və şən xarakterini qoruduğunu bildirmişdir. Həmidə xanım yazır ki, Sabir söhbət zamanı tez-tez şeir deyir, ətrafındakılarla gülərüz davranırmış.
Çox keçmədən "Molla Nəsrəddin" jurnalı Sabirin müalicəsi üçün yardım kampaniyası təşkil edir. Kampaniya nəticəsində toplanan vəsait Sabirə göndərilir. Beləliklə Sabir əməliyyata razılıq verir və bu səbəbdən Bakıya yola düşür. Lakin həkimlər əməliyyat üçün artıq gec olduğunu və müalicənin mümkünsüzlüyünü bildirirlər. Bununla da Sabir, doğulub boya-başa çatdığı, həyatının ağır illərini keçirdiyi Şamaxıya qayıtmalı olur.
Son aylarında Sabir haqqında yeni yardım kampaniyaları təşkil olunsa da, o bu təklifləri qəbul etmir. Bildirir ki, ömrünü xalqı maarifləndirməyə həsr edib, amma şeirlərini kitab halında görmək qismət olmayacağından narahatdır. Sabirin ən böyük arzusu yazdıqlarının toplanaraq nəşr olunması idi. Seyid Hüseynin yazır ki, Sabir bir gün onunla söhbət zamanı müəllimi Seyid Əzimlə olan bir xatirəni danışır. Seyid Əzim öz ömrünün sonunda yazdığı əsərlərin aqibətindən narahat olduğunu söyləyir. Sabir də bu narahatlığı bölüşür və eyni qorxunu yaşadığını bildirir. O, maddi imkansızlıqlar səbəbilə şeirlərini kitab halına gətirə bilmir və bu səbəbdən dərin narahatlıq keçirirdi.
Mirzə Ələkbər Sabir 1911-ci il iyulun 25-də vəfat etmişdir. O, Şamaxı şəhərində Yeddi Günbəz məzarlığında dəfn edilmişdir. Sabir ölümündən üç gün əvvəl Hacı ibrahim Qasımovdan qəzetində "Mən vücudumda olan ətimi xalqımın yolunda çürütdüm. Əgər ömrüm vəfa etsəydi, sümüklərimi də xalqımın yoluna qoyardım" deyə yazmasını xahiş etmişdir.
sabirin bir şeiri var ki, onu oxuyanda ətim ürpəşir. şeirinin adı Rəhgüzari-məxluqatda bir möhtaci-məsarif-dir
Ey dərbədər gəzib ürəyi qan olan çocuq!
Bir löqmə nan üçün gözü giryan olan çocuq!
Əşkilə abrusu da rizan olan çocuq!
Mətlubi nan, qazandığı hirman olan çocuq!
insan kimi bilinsə idi qədrü qiymətin,
Açmış olurdu məktəbi-milli cəmaətin,
Dərk etmək istəmir hələ bu feyzi millətin,
Qalsın nihan vədieyi-fitri-məharətin;
Ey ehtişami-milləti talan olan çocuq!
Ey dərbədar gəzib ürəyi qan olan çocuq!
bu şeirindən bir misranı, mir cəlal paşayev - mehriban əliyevanın babası bahar əsərində epiqraf kimi işlətmişdir. əsərdə baharın çəkəcəyi əziyyət bizə deyilir.
digər bir şeiri də var ki, məhəbbətə həsr edib. şeirin adı "istəsən könlüm kimi zülfün pərişan"dır. hər beytin izahını buradan izləyə bilərsiniz.
(youtube: )
millət qəmindən çox yazmışdır. əkinçi şeiri var ki, bu orda əks olunur.
Məzlumluq edib başlama fəryadə, əkinçi! Qoyma özünü tülkülüyə adə, əkinçi!
başqa bir şeir. fəhlə özünü sən də bir insanmı sanırsan
Fəhlə, özünü sən də bir insanmı sanırsan?! Pulsuz kişi, insanlığı asanmı sanırsan?!
sonra ən çox tanınanı. millət necə tarac olur olsun nə işim var?
Səs salma, yatanlar ayılar, qoy hələ yatsın, Yatmışları razı deyiləm kimsə oyatsın, Tək-tək ayılan varsa da həq dadıma çatsın, Mən salim olum cümlə cahan batsa da batsın; Millət necə tarac olur olsun, nə işim var?! Düşmənlərə möhtac olur olsun, nə işim var?!
satiranı adam iliklərinə qədər hiss edir.
salman mümtaz mirzə ələkbər sabirdən müsahibə alıb. yazır:
1910-cu ilin iyun ayında mən Bakıya gəlmişdim və Bakıdan da Tiflisə gedəcəydim. Burada təsadüfi olaraq ikinci dəfə Sabirlə görüşə bildim. Bu da Aşqabaddan 1893-cü ildə ilk dəfə Sabirlə görüşdüyümüz tarixdən 17 il sonra idi...
...Sabiri öz nömrəmə gətirdim və qalmağı təklif etdim. Sabir razı oldu. Əlahiddə krovat qoymaq mümkün olmadığından krovatımı ona verərək özüm kuşetkanın üstündə uzandım. Sabir yarım saatdan çox o böyrü və bu böyrü üstündə çevrildi. Səbəbini soruşduqda krovatdan şikayət edərək “məni atıb-tutur”, -dedi. Yerimizi dəyişdik. Kuşetkanın üstündə uzanan kimi “ox, buna nə demişəm, mən prujinli krovatı harda görmüşəm” - deyərək yatdı... Gecə gec yatmağımıza görə səhər bir az gec durmalı idik. Lakin konkaların zənginin səsi və bazar əhlinin hay-küyü buna mane oldu və o gün Sabirlə aşağıdakı müsahibəmiz oldu”.
həmin o müsahibə
Sual: - Sizin ilk təxəllüsünüz olan “Hop-hop” sözünün mənası nədir və nə səbəbə bunu qəbul etmisiniz?
Cavab: - Bu təxəllüsü mənə əziz dostum Məşədi Həbib vermişdir. Hop-hop quş adıdır. Bu quşun bu addan başqa el arasında yenə bir neçə adı vardır ki, Fatmabacı, bu-bbu, op-op və şanapipik o cümlədəndir. Məşədi Həbib mənə “Fatmabacı” deyə xitab etmək üçün bu adı intixab etmişdir (seçmişdir. Mən də bunun əvəzində onun təxəllüsünü “Qızdırmalı” qoymuşam ki, mənasını hələ bu (günə kimi anlaya bilməmişdir.)
Sual: - Nə səbəbə təxəllüsünüzü tez-tez dəyişdirirsiniz?
Cavab: - Bunu şirvanlılardan və mühitdən soruşmalısınız.
Sual: - Abbas Səhhətin neçə yaşı vardır? Siz böyüksünüz, yoxsa o?
Cavab: - Başda o böyükdür, yaşda mən.
Sual: - Səhhət dərin savadlıdırmı?
Cavab: - Mən onun şagirdiyəm, o mənə ustaddır.
Sual: - Osmanlıların klassik şairlərindən kimləri bəyənirsiniz?
Cavab: - Ziya Paşa ilə Namiq Kamal bəyi.
Sual: - Tofiq Fikrəti bəyənirsiniz, düzdürmü?
Cavab: - Siz, Osmanlı şairlərini soruşdunuz, mən də fikrimi dedim. Fikrət ərəb şairidir
Bu adda türk şairi yoxdur. Yaxşı olardı ki, bunu Məhəmməd Hadi əfəndidən soruşaydınız. Yaxşısını o bilər (M.Hadinin də şeirlərində fars və ərəb sözləri çoxdur, Sabir ona da işarə edirdi”
Sual: - “Molla Nəsrəddin” məcmuəsinin 18-ci nömrəsindəki “Gözəlim” ünvanlı şeirinizin 3-cü və 5-ci bəndləri ayrı bəhrdədir. Bunun səbəbi və hikməti nədir?
Cavab: - Hikməti və səbəbi mürgüləməkdir. Mən gecələr “Səda” qəzetində (“Səda” 1909-1911 -ci illərdə N.Vəzirovun nəşr etdiyi gündəlik qəzet idi. -Ş.H.korrektorluq edirəm. idarə xüsusi teleqramlar almır. O qədər gözləyir ki, “Kaspi”, “Həqiqət” və sair qəzetlər çap olub çıxır. Onlar çıxandan sonra teleqramlar tərcümə olunur, düzülür, basılır, mən də korrekturasına baxıram, mən o şeiri Haşım bəyin mətbəəsində gecə yarısı yazmışam və yazarkən mürgüləyib sonra da yuxulamışam. Yuxudan ayılandan sonra da mabədini yazmışam. Şeir təb olub gələndən sonra səhvini başa düşmüşəm ki, bu da çox gec idi.
Sual: - Mətbu şeirlərinizin hansını çox bəyənirsiniz?
Cavab: - Heç birini. Bəyəniləsi şeirləri sonralar yazacağam.
Sual: - Sonra nə vaxt?
Cavab: - Mürgüləməyəndə.
Sual: - Nə üçün şeirlərinizi heca vəznində deyil, əruz bəhrində yazırsınız və şeirin əski formalarını, şəkillərini şiddətli surətdə mühafizə edirsiniz?
Cavab: - Bu çox mühüm məsələdir. Görüm öz fikrimi deyə biləcəyəmmi? Məncə yeni fikirləri və yeni mövzuları mütləq əski formada və əruz bəhrlərində vermək və yazmaq lazım, həm də vacibdir. Bunları birdən-birə dəyişib oxucunu ədəbiyyatdan yadırğatmaq və soyutmaq olmaz. iri-iri toplar ilə hücuma keçən düşmənin qabağına sədəf dəstəli və qızıl suyu ilə yazılı gümüşü xəncəl ilə çıxmaq ağılsızlıqdır. Əruz bizim deyildir. Bunu hamı bilir. Lakin 13 əsrdir ədəbiyyatımızı mühasirəyə almışdır. Bu mühasirə də böyük-böyük ustadların planı, nəqşəsi və əlləri ilə olmuşdur. Bu mühasirəni yarıb ədəbiyyatımızı xilas etmək, yenə yuxarıdakı ustadlar kimi böyük ustadların əlləri ilə mümkün olacaqdır.
Böyük şairləri də, ustadları da ancaq bilik və xalq yetirə bilər. Şair elin, xalqın hökmranı və gözünün işığı olmalıdır ki, o nə desə xalq ona baxsın və nə yazsa el oxusun. Bu hökmranlıq da yalnız elin ruhunu bilməklə və tələblərini ödəməklə olar. Elin halına yanmayıb güclə hökmranlıq edənlər “dostum” Əbdülhəmid və Məmmədəlinin gününə düşərlər.
Şeir ilə musiqi birdir. Bunların hər ikisi də insanların ruhu ilə əlaqədardır. Lakin şeir yüksəkdir və onun məqamı (vəzifəsiucadır. Şeir musiqisiz olar, musiqi şeirsiz olmaz. Elin ürəyindən deyilən şeirlər başdan-başa musiqidir. Çünki hər bir kəs onu öz ahənginə uydurub oxuyacaqdır.
Musiqimizdə segah, çahargah, şur, rast və sair muğamlar vardır. Bunlar bizim deyil, gəlmədir, amma bizimdir, ruhumuza kök salmışdır, ruhumuzun qidasıdır. Bu muğamlar əruz bəhrləri ilə bir tarixdə yurdumuza gəlmişdir və bir tarixdə də gedəcəkdir. Bunların həyatı bir-birinə bağlıdır. Dörd yüz ildən bəridir Füzulinin şeirlərinin şöhrəti bütün Şərqi qapsamışdır. Hamı o şeirləri əzbərdən bilir və istədiyi zaman sevə-sevə oxuyur. Halbuki bu şeirlər başdan-başa əruz bəhrlərində yazılmışdır. Sədinin, Hafizin qəzəllərinin qabağına ancaq qəzəl ilə çıxmaq olardı ki, Füzuli bunu duymuş, çıxmış və onların nüfuzlarını qırmışdır.
Mən Füzuli “Divan”ına Füzuli qəzəllərinə başdan-başa nəzirə yazmaq fikrindəyəm, yəni o formada və o bəhrlərdə olmaq şərti ilə yeni-yeni mövzularda qəzəllər yazacağam. Hələ bir neçə nəzirə də yazmışam.
Ah eylədiyim nəşeyi-qəlyanın üçündür,
Qan ağladığım qəhveyi-fincanın üçündür.
Şeir odur ki, mövzusu həyatdan götürülüb, özü də açıq və aydın yazılsın, həm də xalqın ruhuna uyğun yazılsın. Beş gün, üç gün ömür eyləyib yaşayan şeirlərə şeir deyilməz. Xalqın oxumadığı, əzbərləmədiyi şeir, şeir deyildir. Çünki onların əsası və bünövrəsi yoxdur, onlar hübab (yağış yağanda su üzünə çıxan qabarcıq, köpükgəmisi kimi tez çıxıb, tez də batırlar. Elin ruhundan, ürəyindən qopmayan şeirlər xalqın ruhunda heç bir zaman həyəcan əmələ gətirə bilməz.
Bir adamı rahat oturduğu yerdə yerindən durğuzub oynatmaq üçün ona onun könlü istədiyi və sümüyünə düşdüyü hava çalınmalıdır. Belə olmasa o, qollarını açıb süzə bilməyəcəkdir.
Əziz dostum və ustadım olan Səhhət mənim fikrimin bəzi nöqtələri ilə şərik olmursa da eybi yoxdur. Bunu gələcək göstərəcəkdir...
salman mümtaz:
Sabir mənim “Molla Nəsrəddin” məcmuəsində seyrək-seyrək şeir yazmağımın səbəbini soruşdu. Mən də bacarıqsızlığımı və vaxtımın az olduğunu söylədim. “Bunlar bəhanədir” - dedi. Ziya Paşanın məşhur tərkib bəndinin iki parçasına iki saata kimi nəzirə yazmağımı tapşırdı.
Mən də itaət edərək yazdım. Sabir bəyəndi və bir bəndini də təshih etdi.
ümumi fikir: bu adamı necə sevməyəsən. həqiqətən bu adamın ev muzeyinə getmək istəyirəm. millət qəmi ilə daim məşğul olub. öz ölümünə vecsiz yanaşıb. mənim kumirimdir. indiki dövrün gənclərinə baxsan göt göt danışsınlar ancaq. mənə hörmət eləmiyənin var yoxunu, məni tanımıyanın var yoxunu oxusunlar, tiktokda valiklərə baxıb kayf alsınlar ancaq. axı bu bizim ədəbi irsimizdir. bunları araşdırın.
6. övradımız, əzkarımız əfsaneyi-zəndir,
əfsaneyi-zən nuri-dilü ruhi-bədəndir,
çün hübbi-nisa lazimeyi-hübbi-vətəndir,
əhli-vətəniz, hübbi-vətən yad alırız biz!
dindarləriz, gündə bir arvad alırız biz!
yox fərq bizim hündür ilə alçağımızda,
daim görürüz iş bu qocalmış çağımızda,
cüt-cüt durur övrət solumuzda, sağımızda,
şəhvət quluyuz, nəfsdən imdad alırız biz!
dindarləriz, gündə bir arvad alırız biz!
hər şam gərək üqdeyi-əfkar açılsın,
fəvvareyi-iqbaldən amal saçılsın,
hər sübh namaz etmədən həmmama qaçılsın,
təthir edərək dillərə övrad alırız biz!
dindarləriz, gündə bir arvad alırız biz!
bu məşğələlər şiveyi-əşyaxi-zamandır,
ata-babamızdan bizə miras hamandır,
zənn eyləmə süstüz, qanımız od kimi qandır,
bu yolda töküb qanımızı ad alırız biz!
dindarləriz, gündə bir arvad alırız biz!
sair miləl övrətlə ədalət edir, etsin,
övrət ərə, ər övrətə rəğbət edir, etsin,
hər kim ki, bir övrətlə qənaət edir, etsin,
üç-dördün ötüb siğədə tədad alırız biz!
dindarləriz, gündə bir arvad alırız biz!
tədadi-nisa bir hünəri-sariyəmizdir,
tez boşluyuruz, çün bu libas ariyəmizdir,
övrət nə demək? xadiməmiz, cariyəmizdir!
hərçənd alan vəqtdə azad alırız biz....
dindarləriz, gündə bir arvad alırız biz!
3. fikr elə bir, kimdi bir arvad alan?
rus, yəhudi! deyil ərzim yalan.
ildə bir arvad alı mömin olan,
ləzzəti bir, feyzi də mindir, inan!
gəlməsə bir qız bu cürə, aldad al!
qoy babalın boynuma, get, arvad al!
and verirəm mən səni imanına,
bağla həna rişinə, qıy canına,
bir, iki, üç övrəti düz yanına.
vermə zərər sərvərü samanına --
sən nə qəzet qan və nə də "irşad" al!
qoy babalın boynuma, get, arvad al!
10. satirik, jarqon ifadəylə desək vedrəqoşan şair. mindoqquzyüz çoxdanıncı illərdə yaşayıb, belə dəqiq lazımdısa wikipediadan axtar. üç adla çağırıldığı üçün, "axırıncı gələn qapını örtsün" zarafatı edilmiş şair.
26. Səs salma, yatanlar ayılar, qoy hələ yatsın,
Yatmışları razı deyiləm kimsə oyatsın,
Tək-tək ayılan varsa da həq dadıma çatsın,
Mən salim olum cümlə cahan batsa da batsın;
Millət necə tarac olur olsun, nə işim var?!
Düşmənlərə möhtac olur olsun, nə işim var?!
5. indi adamlar deyəsən cindilər,
cin nədi, şeytan kimi bidindilər,
lap bizi ovsarladılar, mindilər,
ay keçən əyyam, olasan indilər!..
onda ki, övladi-vətən xam idi!
ax!.. necə kef çəkməli əyyam idi!
)
